transmisja odzwierzęca
Transmisja odzwierzęca (zoonoza) to proces przenoszenia czynników chorobotwórczych od zwierząt do ludzi. Patogeny mogą być przekazywane przez bezpośredni kontakt ze zwierzętami, ich wydzielinami, odchodami, a także poprzez spożycie skażonej żywności, wodę lub przez wektory takie jak kleszcze czy komary.
Z perspektywy medycznej transmisja odzwierzęca stanowi istotny mechanizm powstawania nowych chorób zakaźnych u ludzi. Około 60% wszystkich chorób zakaźnych człowieka i 75% nowo pojawiających się patogenów ma pochodzenie zwierzęce. Przykładami chorób odzwierzęcych są: wścieklizna, borelioza, salmonelloza, ptasia grypa, SARS, MERS oraz prawdopodobnie COVID-19.
Szczególne znaczenie w kontroli transmisji odzwierzęcej mają działania profilaktyczne obejmujące nadzór epidemiologiczny, monitorowanie populacji zwierząt, szczepienia ochronne oraz edukację społeczeństwa na temat bezpiecznego kontaktu ze zwierzętami. W praktyce klinicznej istotne jest uwzględnianie możliwości ekspozycji na patogeny odzwierzęce w wywiadzie epidemiologicznym, co może mieć kluczowe znaczenie dla właściwej diagnostyki i leczenia.
Powiązane wpisy
- Leksykon chorób i schorzeń
Choroba wirusowa ebola – Epidemiologia
Choroba wirusowa ebola (EVD) to ciężka infekcja o wysokim wskaźniku śmiertelności, wahającym się od 25% do 90% w zależności od szczepu wirusa. Do tej pory zidentyfikowano sześć gatunków Ebolavirus, z których cztery wywołują chorobę u ludzi, m.in. Orthoebolavirus zairense (odpowiedzialny za największą epidemię w Afryce Zachodniej 2013-2016 z ponad 28 600 przypadkami i 11 300 zgonami, śmiertelność ~40%) oraz Orthoebolavirus sudanense (np. ognisko w Ugandzie 2022-2023: 142 przypadki, 55 zgonów, śmiertelność 39%). Naturalnym rezerwuarem są prawdopodobnie nietoperze owocożerne z rodziny Pteropodidae. Transmisja odbywa się przez kontakt z krwią, płynami ustrojowymi zakażonych zwierząt lub ludzi, a także podczas tradycyjnych pochówków. Choroba nie przenosi się drogą powietrzną ani przez żywność czy wodę, a osoby bezobjawowe nie są zakaźne, z wyjątkiem utrzymywania wirusa w nasieniu po wyzdrowieniu.
badanie epidemiologiczne, choroba wirusowa ebola, ebolawirus, gorączka Ebola, izolacja pacjenta, kontakt z krwią, kwarantanna, modelowanie matematyczne, nadzór epidemiologiczny, nadzór genomiczny, nietoperz owocożerny, objaw, okres inkubacji, płyn ustrojowy, rezerwuar zwierzęcy, sekwencjonowanie genomu, śledzenie kontaktów, stan zagrożenia zdrowia publicznego, szczepienie, szybki test diagnostyczny, transmisja międzyludzka, transmisja odzwierzęca, wirus Ebola, wskaźnik śmiertelności, zapobieganie i kontrola zakażeń - Leksykon chorób i schorzeń
Infekcja salmonellowa – Etiologia i przyczyny
Salmonelloza to infekcja bakteryjna wywoływana przez Gram-ujemne bakterie z rodzaju Salmonella, głównie Salmonella enterica, obejmująca ponad 2500 serotypów, z których mniej niż 100 odpowiada za większość zakażeń u ludzi. Klinicznie dzieli się na zakażenia tyfoidalne (Salmonella Typhi i Paratyphi) oraz nietyfoidalne (NTS), które najczęściej powodują zapalenie żołądka i jelit, ale mogą prowadzić do bakteriemii i zakażeń ogniskowych. Zakażenia przenoszone są głównie przez spożycie skażonej żywności (np. surowe mięso, jaja, niepasteryzowane mleko, owoce i warzywa) oraz kontakt ze zwierzętami (gady, ptaki, zwierzęta domowe). Dawka zakaźna może wynosić od 10^3 do 10^6 komórek, a ryzyko zakażenia wzrasta u dzieci poniżej 5 lat, osób starszych, immunosupresyjnych oraz przy obniżonej kwasowości żołądka. W USA rocznie notuje się około 1,35 miliona przypadków salmonellozy, 26 500 hospitalizacji i 420 zgonów, generując koszty rzędu 3,7 miliarda dolarów.
azytromycyna, bakteria Gram-ujemna, bakteriemia, białaczka, blaszka właściwa, cefalosporyna, ceftriakson, chłoniak, dur brzuszny, endocytoza, fluorochinolon, infekcja salmonellowa, kępki Peyera, komórka nabłonkowa, makrolid, marskość wątroby, niepasteryzowane mleko, oporność na antybiotyki, patogeneza zakażenia, reaktywna forma tlenu, Salmonella enterica, Salmonella enteritidis, salmonelloza, splenektomia, stan nosicielstwa, transmisja odzwierzęca, typ serologiczny, zanieczyszczona woda, zanieczyszczona żywność, zapalenie żołądka i jelit, zatrucie pokarmowe - Leksykon chorób i schorzeń
Opoksa – Epidemiologia
Ospa małpia (mpox) jest chorobą wirusową wywoływaną przez wirusa MPXV z rodzaju Orthopoxvirus, z dwoma głównymi kladami: I (Ia, Ib) i II (IIa, IIb). Globalny wybuch w latach 2022-2023 spowodowany był kladą IIb, natomiast od 2024 r. obserwuje się wzrost przypadków klady Ib, zwłaszcza w Demokratycznej Republice Konga (DRK) i krajach sąsiednich, co doprowadziło do ponownego ogłoszenia stanu zagrożenia zdrowia publicznego przez WHO. Do sierpnia 2024 r. zgłoszono ponad 21 786 potwierdzonych przypadków i 607 zgonów w 12 krajach afrykańskich, z dominacją DRK (90% przypadków). Transmisja wirusa odbywa się głównie przez bezpośredni kontakt z płynami ustrojowymi, zmiany skórne, fomity oraz potencjalnie przez wydzieliny dróg oddechowych i wertykalnie. Wykryto DNA wirusa w nasieniu, jednak rola transmisji seksualnej przez płyny ustrojowe wymaga dalszych badań. Epidemiologia wskazuje na dwa typy wybuchów: zoonotyczny klady Ia dotykający głównie dzieci oraz klady Ib z transmisją między ludźmi, obejmującą dorosłych, w tym pracownice seksualne.
diagnostyka laboratoryjna, fomit, MSM, nadzór nad ściekami, ospa prawdziwa, płyny ustrojowe, sekwencjonowanie genomu, stan zagrożenia zdrowia publicznego, systemy nadzoru, test amplifikacji kwasu nukleinowego, test PCR, transmisja kropelkowa, transmisja międzyludzka, transmisja odzwierzęca, transmisja seksualna, transmisja wertykalna, wirus ospy małpiej, wskaźnik śmiertelności, wydzielina z dróg oddechowych, zakłucie igłą - Leksykon chorób i schorzeń
Zespół oddechowy bliskiego wschodu (mers) – Epidemiologia
Zespół oddechowy Bliskiego Wschodu (MERS) wywoływany przez koronawirusa MERS-CoV, zidentyfikowany po raz pierwszy w Arabii Saudyjskiej w 2012 roku, charakteryzuje się wysoką śmiertelnością na poziomie około 35-36% (955 zgonów na 2629 potwierdzonych przypadków). Wirus jest zoonotyczny, z głównym rezerwuarem w wielbłądach jednogarbnych, u których seroprewalencja przeciwciał neutralizujących wynosiła 84,5%, a 3,8% było PCR-dodatnich. Transmisja człowiek-człowiek zachodzi głównie w warunkach bliskiego kontaktu, zwłaszcza w placówkach opieki zdrowotnej, gdzie odnotowano największe ogniska zakażeń, np. w Arabii Saudyjskiej, ZEA i Republice Korei (186 przypadków, 38 zgonów, CFR 20%). Okres inkubacji wynosi średnio około 5 dni, z zakresem 2-14 dni. Współczynnik reprodukcji (R0) szacowany jest na 0,8-1,3, co wskazuje na ograniczoną zdolność do samopodtrzymującej się transmisji w populacji ludzkiej bez środków kontroli zakażeń.
choroba układu oddechowego, choroba współistniejąca, ciężka choroba układu oddechowego, cukrzyca, koagulopatia, kontrola zakażeń, koronawirus MERS-CoV, niedobór odporności, niepasteryzowane mleko, okres inkubacji, ostra niewydolność nerek, placówka opieki zdrowotnej, przewlekła choroba nerek, przewlekła choroba płuc, przypadek autochtoniczny, rezerwuar zwierzęcy, śmiertelność, transmisja odzwierzęca, uszkodzenie narządów, wielbłąd jednogarbny, wirus odzwierzęcy, współczynnik śmiertelności przypadków, zapalenie osierdzia, zapalenie płuc, zespół oddechowy Bliskiego Wschodu