ospa małpia
Ospa małpia (monkeypox) to odzwierzęca choroba wirusowa wywoływana przez wirus ospy małpiej (MPXV), należący do rodziny Poxviridae. Początkowo występowała głównie w Afryce Środkowej i Zachodniej, jednak w 2022 roku doszło do globalnego rozprzestrzenienia się choroby, co doprowadziło do ogłoszenia przez WHO stanu zagrożenia zdrowia publicznego o zasięgu międzynarodowym.
Wirus przenosi się przez bliski kontakt z zakażoną osobą, w tym kontakty seksualne, a także przez kontakt z zakażonymi przedmiotami czy drogą kropelkową. Okres inkubacji wynosi zwykle 6-13 dni, choć może wahać się od 5 do 21 dni. Charakterystycznymi objawami są wysypka (pęcherzykowa lub krostkowa), gorączka, bóle głowy, mięśni, pleców, powiększone węzły chłonne, dreszcze i zmęczenie.
Rozpoznanie choroby opiera się na badaniu klinicznym, a potwierdzenie uzyskuje się poprzez badania laboratoryjne materiału pobranego ze zmian skórnych (PCR, izolacja wirusa). Leczenie jest głównie objawowe, choć w ciężkich przypadkach lub u osób z grup ryzyka można zastosować leki przeciwwirusowe, takie jak tecovirimat. Profilaktyka obejmuje unikanie bliskiego kontaktu z chorymi, prawidłową higienę oraz szczepienia.
Powiązane wpisy
- Leksykon chorób i schorzeń
Ospa prawdziwa – Patofizjologia i mechanizm
Ospa prawdziwa (variola) to ostra, zakaźna choroba wywoływana przez dwuniciowy wirus DNA z rodziny Poxviridae, replikujący się unikalnie w cytoplazmie komórek gospodarza. Występowały dwie formy: variola major z około 30% śmiertelnością oraz łagodniejsza variola minor z <1% śmiertelnością. Wirus przenosi się głównie drogą kropelkową, a po okresie inkubacji 12-14 dni dochodzi do wtórnej wiremii, manifestującej się gorączką ≥38,3°C i charakterystyczną wysypką. Patogeneza obejmuje replikację w układzie siateczkowo-śródbłonkowym, infekcję leukocytów i lokalizację wirusa w skórze oraz błonach śluzowych, co prowadzi do zmian skórnych i wysokiej zakaźności. Odpowiedź immunologiczna obejmuje produkcję przeciwciał neutralizujących i komórek pamięci T utrzymujących się do 50 lat. Śmierć wynika z toksjemii, hipotensji, koagulopatii i niewydolności wielonarządowej, często związanej z rozsianym wykrzepianiem wewnątrznaczyniowym.
białko VP37, błona śluzowa jamy ustnej, brincidofowir, cidofowir, czynnik jądrowy kappa-B, dwuniciowy wirus DNA, eradykacja, genom wirusa, hipotensja, koagulopatia, nabłonek płaski, Orthopoxvirus, ospa małpia, pokswirusy, poxviridae, przeciwciało neutralizujące, reakcja zapalna, rozsiane wykrzepianie wewnątrznaczyniowe, rumień, skóra właściwa, tekowirymat, układ siateczkowo-śródbłonkowy, węzeł chłonny, wiremia pierwotna, wiremia wtórna, wirus ospy prawdziwej, wirus variola, wydzielina dróg oddechowych, wysypka - Leksykon chorób i schorzeń
Opoksa – Zapobieganie i profilaktyka
Opoksa (mpox) to choroba wirusowa wywołana przez wirusa ospy małpiej, której profilaktyka opiera się przede wszystkim na szczepieniach ochronnych oraz działaniach zapobiegawczych zmniejszających ryzyko zakażenia. Dostępne szczepionki to JYNNEOS (Imvanex/Imvamune) – szczepionka trzeciej generacji zawierająca nienamnażający się żywy wirus, podawana w schemacie dwudawkowym z odstępem 28 dni, zapewniająca pełną ochronę około 14 dni po drugiej dawce, o skuteczności 36-89% po jednej dawce i 66-89% po dwóch dawkach, oraz ACAM2000 – szczepionka z namnażającym się wirusem krowianki, stosowana w przypadku braku dostępności JYNNEOS, ale obarczona większą liczbą przeciwwskazań. Szczepienia zaleca się osobom po ekspozycji (profilaktyka poekspozycyjna do 14 dni, optymalnie do 4 dni), osobom z grup podwyższonego ryzyka (m.in. MSM, osoby z HIV, personel medyczny i laboratoryjny) oraz podróżującym do rejonów endemicznych Afryki Środkowej i Zachodniej.
dysfagia, gorączka, immunosupresja, leczenie antyretrowirusowe, mpox, MSM, ognisko epidemiczne, ortopokswirus, ospa małpia, powiększony węzeł chłonny, profilaktyka poekspozycyjna, schemat dwudawkowy, środek ochrony osobistej, szczepienie ochronne, szczepionka MVA-BN, tecovirimat, wirus ospy małpiej, wysypka, zakażenie mpox - Leksykon chorób i schorzeń
Ospa prawdziwa – Diagnostyka i diagnoza
Ospa prawdziwa (variola) została eradykowana w 1980 roku, jednak diagnostyka kliniczna i laboratoryjna pozostaje kluczowa ze względu na ryzyko użycia wirusa jako broni biologicznej oraz konieczność różnicowania z innymi chorobami wysypkowymi. Typowa ospa prawdziwa charakteryzuje się gorączką ≥38,3°C (101°F) z prodromalnymi objawami oraz wysypką z twardymi, głęboko osadzonymi pęcherzykami lub krostami w tym samym stadium rozwoju, z odśrodkowym rozkładem zmian (większe zagęszczenie na twarzy i kończynach). Diagnostyka laboratoryjna opiera się na identyfikacji DNA wirusa variola za pomocą PCR lub izolacji wirusa w laboratoriach referencyjnych WHO. Niespecyficzne testy PCR dla ortopokswirusów i mikroskopia elektronowa potwierdzają obecność pokswirusów, ale nie są diagnostyczne dla ospy prawdziwej. W diagnostyce różnicowej należy uwzględnić m.in. ospę małpią, ospę wietrzną, półpasiec, rumień wielopostaciowy oraz inne choroby wysypkowe i zakaźne.
brincidofovir, choroba Kawasakiego, choroba wysypkowa, choroba zakaźna, cidofovir, cytomegalowirus, diagnostyka laboratoryjna, diagnostyka różnicowa, gorączka, gorączka krwotoczna, hipokaliemia, hiponatremia, hipowolemia, izolacja wirusa, kiła wtórna, mięczak zakaźny, mikroskopia elektronowa, mononukleoza zakaźna, odczyn polekowy, odra, okres prodromalny, ospa małpia, ospa prawdziwa, ospa wietrzna, ostra białaczka, parwowirus B19, półpasiec, posocznica meningokokowa, reakcja łańcuchowa polimerazy, różyczka, rumień wielopostaciowy, szkarlatyna, tecovirimat, test ELISA, testy serologiczne, zaburzenia elektrolitowe, zapalenie siatkówki - Leksykon chorób i schorzeń
Opoksa – Rokowania, prognozy i postęp choroby
Według danych WHO, od 2022 roku odnotowano ponad 90 000 przypadków ospy małpiej (mpox) z 167 zgonami, a od 2023 roku w Afryce ponad 18 000 przypadków i 617 zgonów. Choroba zwykle przebiega łagodnie, z rekonwalescencją trwającą 2-4 tygodnie. Osoby z zaawansowanym lub niekontrolowanym zakażeniem HIV, zwłaszcza z liczbą komórek CD4 poniżej 100 komórek/μL, są narażone na cięższy przebieg, powikłania i wyższą śmiertelność (do 20,8% wśród HIV-dodatnich). Inne grupy ryzyka to dzieci, kobiety w ciąży oraz osoby z obniżoną odpornością. Powikłania mogą obejmować ciężkie odwodnienie, infekcje wtórne (cellulitis, bronchopneumonia, sepsa), encefalitis oraz powikłania oczne prowadzące do utraty wzroku.
bliznowacenie oka, cellulitis, choroba samoograniczająca się, ciąża, ciężki przebieg choroby, encephalitis, immunosupresja, infekcja wtórna, koinfekcja HIV, komórki CD4, lek przeciwwirusowy, objawy ogólnoustrojowe, odwodnienie, ospa małpia, posocznica, rekonwalescencja, replikacja wirusa, schemat dwudawkowy, sepsa, szczepionka MVA-BN, tecowirimat, utrata wzroku, wirus ospy małpiej, zakażenie rogówki, zapalenie mózgu, zapalenie tkanki łącznej - Leksykon chorób i schorzeń
Pęcherze – Epidemiologia
Pęcherze stanowią powszechny problem kliniczny, szczególnie w populacjach aktywnych fizycznie, takich jak sportowcy czy żołnierze, z częstością występowania sięgającą 33% wśród amerykańskich żołnierzy podczas wojny w Iraku oraz 29% wśród francuskich biegaczy ultramaratonów. Kluczowymi czynnikami ryzyka są wcześniejsze epizody pęcherzy (OR=15,950; 95% CI: 9,135-29,640; p<0,0001), rodzaj obuwia, dystans pokonywany podczas aktywności, płeć (większe ryzyko u kobiet, p<0,05), wilgotność skóry oraz intensywność wysiłku fizycznego. W kontekście chorób autoimmunologicznych, pemfigoid pęcherzowy dotyka głównie osoby starsze (średni wiek zachorowania 65 lat) z częstością 6,6/milion rocznie we Francji i Niemczech oraz 8/100 000 w Anglii, wykazując istotny wpływ na przeżywalność (trzykrotnie wyższe ryzyko zgonu w ciągu 2 lat od diagnozy). Epidermolysis bullosa, rzadka choroba genetyczna, występuje u około 20/milion żywych urodzeń, z dominującą postacią EBS (92%). Epidemiologia pęcherzy obejmuje także choroby zakaźne, takie jak mpox, gdzie zmiany pęcherzowe są istotnym objawem, a nadzór epidemiologiczny umożliwia monitorowanie i kontrolę rozprzestrzeniania się infekcji.
autoimmunologiczna choroba pęcherzowa, choroba autoimmunologiczna, choroba pęcherzowa, czerniak, epidermolysis bullosa, kantarydyna, mpox, odleżyna, oparzenie słoneczne, opryszczka, ospa małpia, pemfigoid pęcherzowy, pemfigus vulgaris, półpasiec, pryszczyca, seroprewalencja HSV-2, zakażenie HSV, zakażenie okołoporodowe, złamanie - Leksykon chorób i schorzeń
Opoksa – Etiologia i przyczyny
Mpox, wywoływana przez wirusa mpox (MPXV) z rodziny Poxviridae, to choroba odzwierzęca o okresie inkubacji 6-13 dni (zakres 1-21 dni), charakteryzująca się transmisją zarówno zoonotyczną, jak i między ludźmi. Wyróżnia się dwa główne klady wirusa: Klad I (środkowoafrykański) z wyższą śmiertelnością około 10% (obecnie poniżej 3,3%) i cięższym przebiegiem oraz Klad II (zachodnioafrykański) o łagodniejszym przebiegu. W 2023 roku zidentyfikowano nowy podklad Ib, wykazujący zdolność trwałej transmisji drogą seksualną i nieseksualną, z wysokim wskaźnikiem zakażeń wśród dzieci, szczególnie w Demokratycznej Republice Konga. Transmisja między ludźmi odbywa się przez kontakt bezpośredni z wysypką, płynami ustrojowymi, drogą kropelkową przy długotrwałym kontakcie twarzą w twarz, a także przez fomity. Wirus wykryto w nasieniu, moczu, kale, ślinie i innych płynach ustrojowych, co potwierdza znaczenie transmisji płciowej. Okres zakaźności trwa do całkowitej reepitelializacji zmian skórnych. Wskaźnik reprodukcji (R) historycznie wynosił 0,8, jednak nowy Klad Ib może charakteryzować się wyższą efektywnością transmisji.
choroba odzwierzęca, choroby zakaźne, ciężki przebieg choroby, fomity, genom DNA, immunosupresja, miano wirusa, nasienie, odporność populacyjna, okres inkubacji, Orthopoxvirus, osoba zakażona, ospa małpia, płyn ustrojowy, poxviridae, reepitelializacja, szczepienie przeciwko ospie, tecovirimat, transkrypcja, transmisja bezobjawowa, transmisja międzyludzka, transmisja płciowa, transmisja wertykalna, wariant wirusa, wirus mpox, wirus ospy prawdziwej, zakażenie bezobjawowe, zakażenie HIV