efekt pierwotnie drażniący
Efekt pierwotnie drażniący (EPD) to termin farmakologiczny odnoszący się do paradoksalnego zjawiska, w którym lek o działaniu przeciwbólowym lub uspokajającym początkowo wywołuje nasilenie objawów, które docelowo ma łagodzić. Jest to szczególnie widoczne w początkowej fazie stosowania niektórych leków, zwłaszcza opioidów, leków przeciwdepresyjnych czy przeciwpadaczkowych.
Mechanizm EPD wiąże się z adaptacyjnymi zmianami w układzie nerwowym i receptorowym pacjenta. W przypadku opioidów może objawiać się jako przejściowe nasilenie bólu, zanim rozwinie się pełne działanie przeciwbólowe. Przy lekach przeciwdepresyjnych może wystąpić jako okresowe pogorszenie nastroju lub zwiększenie niepokoju w pierwszych dniach lub tygodniach terapii.
Znajomość efektu pierwotnie drażniącego ma istotne znaczenie kliniczne, gdyż pozwala lekarzom właściwie informować pacjentów o możliwych przejściowych objawach na początku terapii, co zapobiega przedwczesnemu przerywaniu leczenia. W praktyce klinicznej często stosuje się stopniowe zwiększanie dawki (miareczkowanie) lub dodatkowe leki osłonowe, aby zminimalizować EPD i poprawić współpracę pacjenta.
Powiązane wpisy
- Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Octefortan (1 mg + 20 mg)/g
Dane przedkliniczne dotyczące leku Octefortan, zawierającego oktenidyny dichlorowodorek (1 mg/g) i fenoksyetanol (20 mg/g), wskazują na stosunkowo wysoką tolerancję substancji czynnych. Dawka śmiertelna LD50 dla całego preparatu wynosiła 45-50 mL/kg przy podaniu doustnym oraz 10-12 mL/kg przy podaniu dootrzewnowym u szczurów, natomiast dla samej oktenidyny dichlorowodorku LD50 wynosiła 800 mg/kg (doustnie) i 10 mg/kg (dożylnie). Wielokrotne stosowanie miejscowe nie wywoływało toksycznych reakcji, a badania przewlekłe wykazały podwyższoną śmiertelność przy dawkach ≥2 mg/kg u myszy i psów oraz 8 mg/kg u szczurów, związane z zapalno-krwotocznymi uszkodzeniami płuc. Nie stwierdzono negatywnego wpływu na rozrodczość i rozwój potomstwa, co potwierdzają badania embriotoksyczności i teratogenności na królikach i szczurach oraz badania wielopokoleniowe.
aberracja chromosomowa, badanie wielopokoleniowe, dawka śmiertelna LD50, działanie embriotoksyczne, działanie fotoalergizujące, działanie teratogenne, efekt pierwotnie drażniący, fenoksyetanol, komórka nowotworowa, oktenidyny dichlorowodorek, podanie dootrzewnowe, podanie dożylne, podrażnienie, potencjał mutagenny, potencjał rakotwórczy, reakcja toksyczna, resorpcja zwrotna, test Amesa, test mikrojądrowy, toksyczność ostra, toksyczność przewlekła, właściwość mutagenna, właściwość uczulająca - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Septisse (1 mg + 20 mg)/g
Przedkliniczne badania toksykologiczne produktu leczniczego Septisse, zawierającego oktenidyny dichlorowodorek (0,10 g/100 g) oraz fenoksyetanol (2,00 g/100 g), wykazały zadowalający profil bezpieczeństwa przy miejscowym stosowaniu na skórę. Dawka śmiertelna LD50 po jednorazowym podaniu doustnym u szczurów wyniosła 45-50 ml/kg, a dootrzewnowym 10-12 ml/kg, przy czym dawka 0,45 ml/kg i.p. była dobrze tolerowana. Oktenidyna dichlorowodorek wykazywała LD50 800 mg/kg (doustnie) oraz 10 mg/kg (dożylnie). Wielokrotne stosowanie miejscowe nie wywoływało toksycznych reakcji, a doustne podawanie w dawce 650 mg/kg powodowało jedynie poszerzenie jelita z powodu efektu antybakteryjnego. W badaniach wielokrotnych dawkach od 2 mg/kg u myszy i psów oraz 8 mg/kg u szczurów zaobserwowano podwyższoną śmiertelność z powodu zapalnych i krwotocznych uszkodzeń płuc, mechanizm tych zmian pozostaje niejasny.
aberracja chromosomowa, badanie toksykologiczne, dawka śmiertelna LD50, działanie antybakteryjne, działanie embriotoksyczne, działanie fotoalergizujące, działanie teratogenne, efekt pierwotnie drażniący, fenoksyetanol, objaw niepożądany, oktenidyny dichlorowodorek, podanie dootrzewnowe, podanie dożylne, potencjał mutagenny, potencjał rakotwórczy, resorpcja zwrotna, test Amesa, test Bühlera, test genotoksyczności, test mikrojądrowy, toksyczność ostra, toksyczność po podaniu wielokrotnym, toksyczność reprodukcyjna, tolerancja miejscowa, uszkodzenie krwotoczne, właściwość mutagenna, worek spojówkowy