endogenny kortyzol

Endogenny kortyzol to hormon steroidowy naturalnie produkowany przez korę nadnerczy w organizmie człowieka. Jest on uważany za główny hormon stresu, a jego wydzielanie podlega kontroli osi podwzgórze-przysadka-nadnercza (HPA). Kortyzol pełni kluczową rolę w regulacji metabolizmu węglowodanów, białek i tłuszczów, a także wpływa na procesy zapalne i immunologiczne.

Poziom endogennego kortyzolu podlega dobowemu rytmowi wydzielania, z najwyższymi stężeniami występującymi rano (między godziną 6 a 8), co przygotowuje organizm do aktywności dziennej, oraz najniższymi w nocy. Zaburzenia w naturalnej sekrecji kortyzolu mogą prowadzić do różnych stanów patologicznych, takich jak zespół Cushinga (nadmiar kortyzolu) czy choroba Addisona (niedobór kortyzolu).

W diagnostyce klinicznej pomiar endogennego kortyzolu w surowicy, ślinie lub moczu stanowi ważne narzędzie do oceny funkcji nadnerczy. Interpretacja wyników powinna uwzględniać porę dnia pobrania próbki oraz czynniki mogące wpływać na wydzielanie kortyzolu, takie jak stres, aktywność fizyczna czy przyjmowane leki. Długotrwale podwyższony poziom endogennego kortyzolu może przyczyniać się do rozwoju nadciśnienia tętniczego, osteoporozy, zaburzeń metabolicznych i immunosupresji.

Powiązane wpisy

Leksykon leków
Przedawkowanie – Dermisil (20 mg + 1 mg)/g

Produkt leczniczy Dermisil w postaci kremu zawiera kwas fusydynowy (20 mg/g) oraz betametazon w postaci walerianianu (1 mg/g betametazonu, odpowiadający 1,214 mg betametazonu walerianianu). Przedawkowanie preparatu wiąże się głównie z ryzykiem nadmiernej ekspozycji na betametazon, silny kortykosteroid, co może prowadzić do hamowania czynności osi podwzgórze-przysadka-nadnercza. W efekcie może rozwinąć się wtórna niewydolność kory nadnerczy, objawiająca się obniżoną endogenną produkcją kortyzolu. Stan ten jest zwykle odwracalny po zaprzestaniu stosowania leku i wdrożeniu odpowiedniego leczenia objawowego, w tym suplementacji glikokortykosteroidami w ciężkich przypadkach.
betametazon walerianowy, działanie przeciwinsulinowe, egzogenny kortykosteroid, endogenny kortyzol, glikemia, glikokortykosteroid systemowy, hiperglikemia, kortykosteroid, kwas fusydynowy, leczenie objawowe, nadciśnienie tętnicze, opatrunek okluzyjny, oś podwzgórze-przysadka-nadnercza, otyłość centralna, rozstępy skórne, supresja nadnerczy, twarz księżycowata, wchłanianie przezskórne, wtórna niewydolność kory nadnerczy, zaburzenie endokrynologiczne, zespół Cushinga
Leksykon leków
Wpływ na płodność, ciążę i laktację – Dexamytrex (5 mg + 1 mg)/ml

Produkt leczniczy Dexamytrex w postaci kropli do oczu zawiera gentamycynę siarczan (5 mg/ml) oraz deksametazonu sodu fosforan (1 mg/ml). Pomimo miejscowego stosowania, istnieje ryzyko ogólnoustrojowej ekspozycji na te substancje, co jest szczególnie istotne u kobiet w wieku rozrodczym, planujących ciążę, będących w ciąży lub karmiących piersią. Glikokortykosteroidy, takie jak deksametazon, mogą przenikać przez łożysko i stanowić zagrożenie dla płodu, w tym ryzyko zahamowania wzrostu wewnątrzmacicznego, potencjalnego rozszczepu podniebienia oraz długoterminowego wpływu na rozwój chorób metabolicznych i sercowo-naczyniowych. W okresie okołoporodowym stosowanie może prowadzić do atrofii korowo-nadnerczowej u noworodka, wymagającej leczenia substytucyjnego.
atrofia korowo-nadnerczowa, deksametazon, deksametazonu sodu fosforan, ekspozycja wewnątrzmaciczna, endogenny kortyzol, funkcja nadnerczy, gentamycyny siarczan, glikokortykosteroid, hydrokortyzon, krople do oczu, leczenie substytucyjne, pierwszy trymestr ciąży, rozszczep podniebienia, syntetyczny glikokortykosteroid, wchłanianie ogólnoustrojowe, zahamowanie wzrostu wewnątrzmacicznego
Leksykon leków
Przedawkowanie – Gebetil (0,64 mg + 1 mg)/g

Preparat Gebetil w postaci maści zawiera 0,64 mg betametazonu dipropionianu (odpowiadającego 0,5 mg betametazonu) oraz 1 mg gentamycyny (w formie 1,67 mg gentamycyny siarczanu) na gram. Przedawkowanie może nastąpić poprzez przewlekłe stosowanie na dużych powierzchniach skóry lub w dawkach wyższych niż zalecane, a także przez przypadkowe spożycie. Objawy przedawkowania dzielą się na te związane z komponentem steroidowym (betametazon) – takie jak zahamowanie osi podwzgórze-przysadka-kora nadnerczy, zespół Cushinga, wtórna niewydolność kory nadnerczy – oraz z komponentem antybiotykowym (gentamycyna), prowadzącym do kolonizacji grzybiczej i rozwoju opornych szczepów bakteryjnych. W przypadku przedawkowania konieczne jest natychmiastowe wdrożenie odpowiedniego leczenia, w tym przerwanie stosowania leku i leczenie objawowe.
betametazon, betametazon dipropionian, endogenny kortyzol, gentamycyna, gentamycyna siarczan, glikokortykosteroid, hiperkortyzolizm, kolonizacja grzybicza, komponent antybiotykowy, komponent steroidowy, lek przeciwgrzybiczny, nadciśnienie, niewrażliwe drobnoustroje, niewydolność kory nadnerczy, opatrunek okluzyjny, oporny szczep bakterii, oś podwzgórze-przysadka-nadnercza, osteoporoza, otyłość centralna, rozstępy, wchłanianie ogólnoustrojowe, zaburzenie elektrolitowe, zespół Cushinga, zespół odstawienia steroidów
Leksykon substancji czynnych
Etomidat – Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności

Etomidat jest stosowany do indukcji znieczulenia ogólnego, jednak jego podanie wiąże się z ryzykiem przemijającej niewydolności nadnerczy i obniżenia stężenia kortyzolu w surowicy, szczególnie u pacjentów w stanie krytycznym, np. z posocznicą. W przypadku zaburzeń czynności kory nadnerczy lub długotrwałych zabiegów chirurgicznych wskazane jest podanie egzogennego kortyzolu, np. hydrokortyzonu w dawce 50-100 mg. Długotrwałe lub wielokrotne podawanie etomidatu może tłumić wydzielanie endogennego kortyzolu i aldosteronu, dlatego należy unikać ciągłych wlewów. Po podaniu większych dawek w połączeniu z lekami hamującymi OUN może wystąpić chwilowy bezdech, co wymaga przygotowania sprzętu do resuscytacji. Etomidat może powodować przejściowe obniżenie ciśnienia tętniczego krwi poprzez zmniejszenie obwodowego oporu naczyniowego, co wymaga odpowiednich środków ostrożności, zwłaszcza u pacjentów osłabionych.
aldosteron, bezdech, biosynteza hemu, ciągły wlew, depresja oddechowa, drgawki miokloniczne, emulsja olej w wodzie, endogenny kortyzol, etomidat, Etomidate-Lipuro, fentanyl, hipotensja, hydrokortyzon, Hypnomidate, indukcja znieczulenia ogólnego, marskość wątroby, nadwrażliwość na orzeszki ziemne, neuroleptyk, niewydolność nadnerczy, obniżenie ciśnienia krwi, obwodowy opór naczyniowy, opioid, pojemność minutowa serca, posocznica, stężenie kortyzolu, zaburzenie czynności kory nadnerczy
Leksykon leków
Działania niepożądane – Betnovate N (1,22 mg + 5 mg)/g

Betnovate N (1,22 mg betametazonu walerianianu zmikronizowanego + 5 mg neomycyny siarczanu na gram maści) to preparat łączący silny kortykosteroid z antybiotykiem aminoglikozydowym, stosowany miejscowo. W trakcie terapii mogą wystąpić działania niepożądane o różnej częstości, sklasyfikowane według systemu MeDRA. Najczęściej obserwuje się miejscowe reakcje skórne, takie jak pieczenie, ból i świąd (≥1/100 do <1/10). Bardzo rzadko (<1/10 000) mogą pojawić się poważne zmiany skórne, w tym ścieńczenie, atrofia, rozstępy, teleangiektazje, przebarwienia, a także objawy zahamowania osi podwzgórze-przysadka-nadnercza, takie jak zespół Cushinga, opóźnienie wzrostu kostnego u dzieci, osteoporoza, jaskra, hiperglikemia, zaćma, nadciśnienie tętnicze oraz zmniejszenie stężenia endogennego kortyzolu. Istnieje również ryzyko zakażeń oportunistycznych i reakcji alergicznych wymagających przerwania leczenia.
antybiotyk aminoglikozydowy, atrofia skóry, betametazonu walerianian zmikronizowany, dysfagia, endogenny kortyzol, hiperglikemia, hirsutyzm, jaskra, kontaktowe alergiczne zapalenie skóry, kortykosteroid, łuszczyca krostkowa, łysienie, marszczenie skóry, nadciśnienie tętnicze, nadwrażliwość miejscowa, neomycyny siarczan, nieostre widzenie, opatrunek okluzyjny, opóźnienie wzrostu kostnego, oś podwzgórze-przysadka-nadnercza, osteoporoza, pokrzywka, rozstępy, rozszczep węzłowaty włosa, rumień, teleangiektazja, zaćma, zakażenie oportunistyczne, zespół Cushinga
Leksykon leków
Przedawkowanie – OtriAllergy Control 50 mcg/dawkę

Przedawkowanie flutykazonu propionianu w postaci aerozolu do nosa, takiego jak OtriAllergy Control zawierający 50 mikrogramów substancji czynnej na dawkę, niesie ryzyko supresji osi podwzgórze-przysadka-nadnercza (HPA). Długotrwałe stosowanie dawek znacznie przekraczających zalecane może prowadzić do zahamowania czynności kory nadnerczy, co skutkuje zmniejszoną produkcją endogennych kortykosteroidów. W efekcie mogą pojawić się poważne zaburzenia metaboliczne i endokrynologiczne, takie jak retencja płynów, nadciśnienie czy hiperglikemia. Brak szczegółowych danych klinicznych dotyczących ostrego i przewlekłego przedawkowania OtriAllergy Control utrudnia pełną ocenę spektrum objawów, jednak mechanizm toksyczności jest zgodny z ogólnym profilem działania silnych kortykosteroidów miejscowych.
chlorek benzalkoniowy, działanie kortykosteroidów, endogenny kortyzol, flutykazon propionian, hiperglikemia, kortykosteroid miejscowy, leczenie wspomagające, nadciśnienie, niewydolność nadnerczy, objawy odstawienia, objawy ogólnoustrojowe, oś podwzgórze-przysadka-nadnercza, retencja płynów, zaburzenia gospodarki hormonalnej, zahamowanie czynności kory nadnerczy
Leksykon leków
Interakcje leku – Zoloft 50 mg

Sertralina, jako selektywny inhibitor wychwytu zwrotnego serotoniny (SSRI), wykazuje liczne interakcje farmakokinetyczne i farmakodynamiczne, które mają istotne znaczenie kliniczne. Przeciwwskazane jest łączenie sertraliny z inhibitorami monoaminooksydazy (MAO), w tym nieodwracalnymi (np. selegilina), odwracalnymi selektywnymi (moklobemid) oraz nieselektywnymi (linezolid), ze względu na ryzyko zespołu serotoninowego. Również jednoczesne stosowanie z pimozydem jest przeciwwskazane z powodu wzrostu stężenia pimozydu o około 35% i ryzyka zaburzeń rytmu serca. Należy zachować ostrożność przy łączeniu sertraliny z innymi lekami serotoninergicznymi (opioidy, tryptany, inne SSRI), lekami wydłużającymi odstęp QTc oraz lekami wpływającymi na układ krzepnięcia (NLPZ, ASA, tyklopidyna), ze względu na ryzyko zespołu serotoninowego, arytmii i krwawień. Monitorowanie parametrów klinicznych i laboratoryjnych jest wskazane podczas terapii skojarzonej, zwłaszcza przy stosowaniu litu, fenytoiny, warfaryny oraz metamizolu.
alprazolam, aprepitant, arytmia komorowa, atenolol, błękit metylenowy, cholinoesteraza osoczowa, cymetydyna, CYP1A2, CYP2C19, CYP2C9, CYP2D6, CYP3A4, cytochrom P450, czas protrombinowy, dezypramina, diazepam, digoksyna, diltiazem, dziurawiec zwyczajny, endogenny kortyzol, erytromycyna, fenobarbital, fenytoina, flekainid, flukonazol, fluoksetyna, fluwoksamina, glibenklamid, inhibitor monoaminooksydazy, INR, itrakonazol, karbamazepina, ketokonazol, klarytromycyna, kwas acetylosalicylowy, lanzoprazol, lek przeciwarytmiczny klasy 1C, linezolid, metamizol, miwakurium, moklobemid, nefazodon, nieodwracalny inhibitor MAO, niesteroidowy lek przeciwzapalny, omeprazol, pantoprazol, pimozyd, pozakonazol, propafenon, rabeprazol, receptor beta-adrenergiczny, ryfampicyna, selegilina, selektywny inhibitor wychwytu zwrotnego serotoniny, sumatryptan, telitromycyna, terfenadyna, tolbutamid, torsade de pointes, trójpierścieniowy lek przeciwdepresyjny, tryptany, tyklopidyna, warfaryna, werapamil, worykonazol, wydłużenie odstępu QT, zespół serotoninowy, złośliwy zespół neuroleptyczny
Leksykon substancji czynnych
17-maślan hydrokortyzonu – Przedawkowanie

17-maślan hydrokortyzonu (Hydrocortisoni butyras) jest syntetycznym kortykosteroidem stosowanym miejscowo w preparatach dermatologicznych, takich jak Locoid i Locoid Lipocream (1 mg/g) oraz w plastrach do prób prowokacyjnych TRUE Test 36 (20 µg/cm² lub 16 µg/płatek). Pomimo braku szczegółowych danych dotyczących ostrego przedawkowania w charakterystykach produktów, długotrwałe lub nadmierne stosowanie może prowadzić do zahamowania osi podwzgórze-przysadka-nadnercza, skutkując zmniejszoną endogenną produkcją kortyzolu i objawami niewydolności nadnerczy. Potencjalne skutki przedawkowania obejmują zespół Cushinga, miejscowe działania niepożądane (takie jak ścieńczenie skóry, teleangiektazje, rozstępy) oraz zaburzenia ogólnoustrojowe, w tym supresję wzrostu u dzieci i zwiększone ryzyko infekcji, zwłaszcza przy stosowaniu na dużych powierzchniach lub pod okluzją.
17-maślan hydrokortyzonu, dysfagia, endogenny kortyzol, hiperglikemia, hiperkortyzolemia, hipoglikemia, hiponatremia, kortykosteroid miejscowy, kortykosteroidy ogólnoustrojowe, kortyzol w surowicy, nadciśnienie tętnicze, niewydolność nadnerczy, oś podwzgórze-przysadka-nadnercza, rozstępy skórne, ścieńczenie skóry, supresja osi podwzgórze-przysadka-nadnercza, teleangiektazje, test z ACTH, trądzik steroidowy, zaburzenie czynności kory nadnerczy, zanik skóry, zespół Cushinga
Leksykon leków
Działania niepożądane – Betnovate C (1,22 mg + 30 mg)/g

Betnovate C to krem zawierający 1,22 mg betametazonu walerianianu zmikronizowanego oraz 30 mg kliochinolu w 1 g preparatu, stosowany miejscowo w leczeniu stanów zapalnych skóry. Działania niepożądane zostały sklasyfikowane według systemu MedDRA i obejmują głównie zaburzenia skórne, takie jak miejscowe pieczenie, ból, świąd (często ≥1/100 do <1/10), a także bardzo rzadkie zmiany strukturalne skóry, w tym ścieńczenie, atrofia, rozstępy, teleangiektazje i przebarwienia (<1/10 000). Długotrwałe stosowanie, zwłaszcza w fałdach skórnych lub pod opatrunkiem okluzyjnym, zwiększa ryzyko miejscowych zmian zanikowych. Ponadto, bardzo rzadko obserwuje się reakcje alergiczne, zaostrzenie choroby podstawowej, łuszczycę krostkową oraz zaburzenia wzrostu włosów i pigmentacji.
atrofia skóry, bariera skórna, betametazon walerianian zmikronizowany, ciśnienie śródgałkowe, endogenny kortyzol, glikokortykosteroid, glikozuria, hiperglikemia, jaskra, kliochinol, kontaktowe zapalenie skóry, łuszczyca krostkowa, marszczenie skóry, nadciśnienie tętnicze, niewydolność nadnerczy, opatrunek okluzyjny, oś podwzgórze-przysadka-nadnercza, osteoporoza, otyłość centralna, przebarwienie skóry, przeznaskórkowa utrata wody, rozstęp skórny, ścieńczenie skóry, system MedDRA, teleangiektazja, twarz księżycowata, zaćma, zakażenie oportunistyczne, zespół Cushinga