nadwrażliwość miejscowa
Nadwrażliwość miejscowa to reakcja układu immunologicznego występująca w określonym miejscu kontaktu z alergenem. Charakteryzuje się ona nieproporcjonalnie silną odpowiedzią immunologiczną na bodźce, które u większości osób nie wywołują żadnych objawów.
Klinicznie nadwrażliwość miejscowa objawia się najczęściej jako miejscowy stan zapalny z towarzyszącym zaczerwienieniem, obrzękiem, świądem, pieczeniem lub bólem. Może przybierać formę kontaktowego zapalenia skóry, pokrzywki kontaktowej lub fotoalergicznych reakcji skórnych. W przypadku błon śluzowych może manifestować się jako zapalenie spojówek, nieżyt nosa czy zapalenie jamy ustnej.
W diagnostyce nadwrażliwości miejscowej kluczowe znaczenie mają testy płatkowe, testy śródskórne oraz testy prowokacyjne. Leczenie obejmuje przede wszystkim identyfikację i eliminację alergenu oraz stosowanie miejscowych preparatów przeciwzapalnych, w tym glikokortykosteroidów, inhibitorów kalcyneuryny czy leków przeciwhistaminowych.
W praktyce klinicznej istotne jest różnicowanie nadwrażliwości miejscowej z podrażnieniem toksycznym, które nie ma podłoża immunologicznego, a także z reakcjami ogólnoustrojowymi, które mogą wymagać innego podejścia terapeutycznego.
Powiązane wpisy
- Leksykon substancji czynnych
Klobetazol – Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności
Klobetazol propionian jest silnym kortykosteroidem do stosowania miejscowego, którego terapia powinna być ograniczona do 2 tygodni w przypadku preparatu Clobederm oraz do 4 tygodni dla Dermovate i Infilea. Przekroczenie zalecanego czasu stosowania wymaga rozważenia terapii słabszym kortykosteroidem oraz monitorowania funkcji osi podwzgórze-przysadka-nadnercza poprzez oznaczanie kortyzolu we krwi i moczu po stymulacji ACTH. Długotrwałe lub szerokie stosowanie zwiększa ryzyko ogólnoustrojowych działań niepożądanych, takich jak obrzęki, nadciśnienie tętnicze, hiperglikemia, immunosupresja oraz objawy hiperkortyzolizmu (zespół Cushinga). Nagłe odstawienie leku może prowadzić do niedoborów glikokortykosteroidów, dlatego konieczne jest stopniowe zmniejszanie dawki. Szczególną ostrożność należy zachować u dzieci, u których ryzyko zahamowania wzrostu i rozwoju oraz zespołu Cushinga jest wyższe ze względu na większy stosunek powierzchni ciała do masy ciała; leczenie u dzieci powyżej 12 lat powinno być krótkotrwałe i pod ścisłą kontrolą lekarską.
centralna chorioretinopatia surowicza, dysfagia, egzema, glikol propylenowy, hiperglikemia, jaskra, kontaktowe zapalenie skóry, kortykosteroid miejscowy, kortyzol, lek przeciwbakteryjny, lek przeciwgrzybiczny, liszaj rumieniowaty przewlekły, łuszczyca, łuszczyca krostkowa, martwicze zapalenie powięzi, metotreksat, mięsak Kaposiego, mykofenolan mofetylu, nadciśnienie tętnicze, nadwrażliwość miejscowa, niedobór glikokortykosteroidów, opatrunek okluzyjny, oś podwzgórze-przysadka-nadnercza, parahydroksybenzoesan metylu, teleangiektazja, zaćma, zapalenie okołoustne, zespół Cushinga - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Imazol
Stosowanie pasty Imazol zawierającej 10 mg/g klotrymazolu wymaga szczególnej ostrożności ze względu na ryzyko wystąpienia działań niepożądanych zarówno ze strony substancji czynnej, jak i składników pomocniczych. Produkt zawiera m.in. butylohydroksyanizol (0,5 mg/g), alkohol cetostearylowy (57,0 mg/g) oraz polisorbat 20, które mogą wywoływać miejscowe reakcje podrażnieniowe, takie jak kontaktowe zapalenie skóry, a także podrażnienie oczu i błon śluzowych. Pasta nie powinna być stosowana na otwarte rany ani błony śluzowe, aby uniknąć nadmiernej absorpcji i nasilonych działań niepożądanych. Personel medyczny powinien dokładnie poinformować pacjenta o prawidłowej aplikacji oraz potencjalnych zagrożeniach.
absorpcja składników, alkohol cetostearylowy, aplikacja leku, butylohydroksyanizol, klotrymazol, kontaktowe zapalenie skóry, nadwrażliwość miejscowa, nadwrażliwość uogólniona, pieczenie skóry, podrażnienie błon śluzowych, podrażnienie miejscowe, podrażnienie oczu, podrażnienie skóry, polisorbat, preparat dermatologiczny, reakcja alergiczna, reakcja niepożądana, reakcja podrażnieniowa skóry, rumień, schemat leczenia, składnik pomocniczy, stan zapalny, substancja czynna, świąd - Leksykon substancji czynnych
Azotan fentikonazolu – Działania niepożądane
Azotan fentikonazolu, stosowany miejscowo w postaci kremu dopochwowego (20 mg/g) oraz kapsułek dopochwowych miękkich (200 mg i 600 mg), charakteryzuje się korzystnym profilem bezpieczeństwa ze względu na niskie wchłanianie systemowe. Najczęściej obserwowane działania niepożądane dotyczą miejscowego podrażnienia błony śluzowej pochwy i sromu, manifestujące się łagodnym, przemijającym uczuciem pieczenia, które występuje bardzo rzadko (<1/10 000). Inne rzadkie reakcje obejmują rumień, świąd oraz wysypkę, które mogą wskazywać na nadwrażliwość na składniki preparatu. Nadwrażliwość w miejscu podania, szczególnie przy długotrwałym stosowaniu, występuje z nieznaną częstością i wymaga monitorowania. Czynniki zwiększające ryzyko działań niepożądanych to wcześniejsza nadwrażliwość na azole, uszkodzenia błony śluzowej oraz jednoczesne stosowanie innych preparatów miejscowych.
azotan fentikonazolu, błona śluzowa pochwy, Departament Monitorowania Niepożądanych Działań, farmakonadzór, kapsułka dopochwowa miękka, konsultacja dermatologiczna, konsultacja ginekologiczna, krem dopochwowy, leczenie objawowe, nadwrażliwość, nadwrażliwość miejscowa, oddziaływanie substancji, pieczenie, pieczenie sromu i pochwy, preparat dopochwowy, produkt leczniczy, reakcja alergiczna, reakcja nadwrażliwości, rumień, substancja przeciwgrzybicza, świąd, terminologia MedDRA, uszkodzenie błony śluzowej, wchłanianie systemowe, wysypka, zaczerwienienie skóry - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Cutivate
Flutykazon propionian w maści Cutivate (0,05 mg/g) jest silnym kortykosteroidem wymagającym ostrożności podczas stosowania, zwłaszcza u pacjentów z nadwrażliwością na kortykosteroidy miejscowe. Długotrwałe stosowanie na dużych powierzchniach ciała (powyżej 50% u dorosłych) i w dawkach przekraczających 20 g/dobę może prowadzić do zahamowania osi podwzgórze-przysadka-nadnercza oraz zespołu Cushinga. U dzieci w wieku 1-12 lat ryzyko zahamowania czynności nadnerczy jest zwiększone ze względu na większą proporcję powierzchni ciała do masy ciała, dlatego nie zaleca się długotrwałej terapii ciągłej. Stosowanie pod opatrunkami okluzyjnymi oraz na uszkodzoną lub cienką skórę (np. twarzy) zwiększa absorpcję leku i ryzyko działań niepożądanych, w tym miejscowych reakcji nadwrażliwości i zakażeń bakteryjnych.
błona śluzowa, chorioretinopatia surowicza, ciśnienie wewnątrzgałkowe, działanie niepożądane miejscowe, efekt z odbicia, flutykazon propionian, glikol propylenowy, jaskra, kortykosteroid miejscowy, kortyzol w osoczu, łuszczyca, łuszczyca krostkowa, nadwrażliwość miejscowa, niedobór glikokortykosteroidów, niewydolność nadnerczy, niewyraźne widzenie, opatrunek okluzyjny, oś podwzgórze-przysadka-nadnercza, toczeń rumieniowaty, worek spojówkowy, wyprysk, zaćma, zanik skóry, zespół Cushinga - Leksykon leków
Działania niepożądane – Infilea 0,5 mg/g
Infilea zawiera 0,5 mg klobetazolu propionianu w 1 g kremu, będącego silnie działającym miejscowym kortykosteroidem. Terapia tym preparatem wiąże się z ryzykiem wystąpienia działań niepożądanych, które należy monitorować, zwłaszcza u pacjentów z wywiadem alergicznym. Najczęściej obserwowane objawy to świąd, miejscowe pieczenie i ból skóry (często). Niezbyt często występują zmiany zanikowe skóry, rozstępy i teleangiektazje, natomiast bardzo rzadko obserwuje się ścieńczenie skóry, zmarszczki, suchość, zmiany pigmentacji, nadmierne owłosienie, alergiczne kontaktowe zapalenie skóry, łuszczycę krostkową, rumień, wysypkę, pokrzywkę i trądzik. Objawy te mogą być wtórne do zahamowania osi podwzgórzowo-przysadkowo-nadnerczowej.
alergiczne kontaktowe zapalenie skóry, chorioretinopatia centralna surowicza, ciśnienie tętnicze krwi, ciśnienie wewnątrzgałkowe, działanie immunosupresyjne, gęstość mineralna kości, glikozuria, hiperglikemia, hirsutyzm, jaskra, klobetazol propionian, kortykosteroid miejscowy, kortyzol endogenny, łuszczyca krostkowa, nadciśnienie tętnicze, nadwrażliwość miejscowa, nieostre widzenie, oś podwzgórzowo-przysadkowo-nadnerczowa, osteoporoza, otyłość centralna, personel medyczny, pokrzywka, rozstępy, rumień, ścieńczenie skóry, teleangiektazja, trądzik, twarz księżycowata, wysypka uogólniona, zaburzenia pigmentacji, zaćma, zakażenie oportunistyczne, zanik skóry, zapalenie skóry, zespół Cushinga - Leksykon substancji czynnych
Heksamidyna – Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności
Heksamidyna, wykazująca działanie przeciwbakteryjne i przeciwgrzybicze, jest stosowana w różnych formach farmaceutycznych, jednak jej użycie wymaga zachowania ścisłych środków ostrożności. W okulistyce, preparaty zawierające diizetionian heksamidyny, takie jak Zamidine, nie powinny być stosowane dłużej niż 8 dni ze względu na ryzyko rozwoju szczepów opornych. Ponadto, nie są one wskazane w zakażeniach oczu wywołanych przez bakterie Gram-ujemne (np. Neisseria gonorrhoeae, Pseudomonas aeruginosa) oraz Chlamydia trachomatis. W trakcie terapii preparatami okulistycznymi z heksamidyną pacjentom zaleca się całkowite zaprzestanie noszenia soczewek kontaktowych, aby uniknąć powikłań. Preparat Zamidine nie jest również rekomendowany do profilaktyki zapalenia spojówek u noworodków.
bakterie Gram-ujemne, Chlamydia trachomatis, czynnik etiologiczny, działanie przeciwgrzybicze, heksamidyna, nadwrażliwość miejscowa, Neisseria gonorrhoeae, opatrunek okluzyjny, podrażnienie skóry, postać farmaceutyczna, preparat dermatologiczny, preparat okulistyczny, Pseudomonas aeruginosa, reakcja nadwrażliwości, soczewki kontaktowe, świąd, szczepy oporne, zakażenie oka, zapalenie spojówek - Leksykon leków
Działania niepożądane – Gynoxin Uno 600 mg
Gynoxin Uno to miękkie kapsułki dopochwowe zawierające 600 mg azotanu fentikonazolu, charakteryzujące się korzystnym profilem bezpieczeństwa dzięki miejscowej aplikacji i niskiej absorpcji systemowej, co minimalizuje ryzyko ogólnoustrojowych działań niepożądanych. Pacjentki mogą doświadczać łagodnego, przemijającego pieczenia w okolicy sromu i pochwy po aplikacji, które zwykle nie wymaga przerwania terapii. Długotrwałe stosowanie może jednak prowadzić do reakcji nadwrażliwości, takich jak rumień, świąd i wysypka, klasyfikowanych jako bardzo rzadkie (<1/10 000) lub o nieznanej częstości występowania. Produkt zawiera parabeny (etylu i propylu parahydroksybenzoesan), które mogą wywoływać reakcje alergiczne, w tym opóźnione reakcje nadwrażliwości.
azotan fentikonazolu, działanie niepożądane, Gynoxin Uno, kapsułka dopochwowa miękka, nadwrażliwość miejscowa, parahydroksybenzoesan etylu, parahydroksybenzoesan propylu, personel medyczny, pieczenie pochwy, pieczenie sromu i pochwy, reakcja alergiczna, reakcja nadwrażliwości, reakcja typu późnego, rumień, stosunek korzyści do ryzyka, terminologia MedDRA, wchłanianie systemowe, zaburzenia skóry i tkanki podskórnej, zaburzenia układu immunologicznego - Leksykon leków
Działania niepożądane – Naproxen Hasco 100 mg/g (10%)
Żel Naproxen Hasco (100 mg/g) stosowany miejscowo może wywoływać głównie miejscowe działania niepożądane, takie jak nadwrażliwość, zaczerwienienie, podrażnienie, rumień, świąd oraz pieczenie w miejscu aplikacji. Szczególną uwagę należy zwrócić na rzadkie reakcje fotowrażliwości, manifestujące się nasilonym rumieniem, wysypką lub świądem po ekspozycji na promieniowanie UV. Mimo miejscowego podania, długotrwałe stosowanie na rozległe powierzchnie skóry może prowadzić do absorpcji naproksenu do krwiobiegu i wywołania ogólnoustrojowych działań niepożądanych, takich jak nudności, biegunka, senność, bóle głowy oraz reakcje nadwrażliwości ogólnoustrojowe. Częstość występowania działań miejscowych jest zazwyczaj wysoka, natomiast ogólnoustrojowe objawy pojawiają się bardzo rzadko i głównie przy długotrwałym stosowaniu.
biegunka, ból głowy, działanie niepożądane ogólnoustrojowe, ekspozycja na światło słoneczne, fotosensytyzacja, fotowrażliwość, nadwrażliwość, nadwrażliwość miejscowa, nadwrażliwość ogólnoustrojowa, Naproxen Hasco, nudności, pieczenie skóry, podrażnienie skóry, pokrzywka, promieniowanie UV, reakcja nadwrażliwości, reakcja skórna, rumień, senność, świąd, zaczerwienienie skóry - Leksykon leków
Działania niepożądane – Gynoxin Optima 200 mg
Kapsułki dopochwowe Gynoxin Optima zawierają 200 mg azotanu fentikonazolu i cechują się korzystnym profilem bezpieczeństwa przy stosowaniu miejscowym zgodnie z zaleceniami. Ze względu na minimalne wchłanianie substancji czynnej do krwiobiegu, ryzyko ogólnoustrojowych działań niepożądanych jest znikome. Najczęściej zgłaszanym działaniem niepożądanym jest łagodne, przemijające pieczenie w obrębie sromu i pochwy, które ustępuje samoistnie. Długotrwałe stosowanie może prowadzić do reakcji nadwrażliwości, dlatego ważne jest przestrzeganie zalecanego czasu terapii. Działania niepożądane klasyfikowane są według MedDRA i obejmują bardzo rzadkie przypadki rumienia, świądu, wysypki oraz nieznaną częstość występowania nadwrażliwości w miejscu podania.
etylu parahydroksybenzoesan, fentikonazol, Gynoxin Optima, kapsułka dopochwowa, MedDRA, nadwrażliwość miejscowa, pieczenie sromu i pochwy, propylu parahydroksybenzoesan sodowy, reakcja alergiczna, reakcja nadwrażliwości, reakcja zapalna, rumień, świąd, wysypka, zaburzenie ogólne, zaburzenie skóry i tkanki podskórnej, zaburzenie układu rozrodczego - Leksykon leków
Interakcje leku – Ciclopirox Ziaja 10 mg/g
Ciclopirox Ziaja, krem zawierający 10 mg/g cyklopiroksu z olaminą, wykazuje korzystny profil bezpieczeństwa pod względem interakcji lekowych. Dane kliniczne potwierdzają brak istotnych interakcji zarówno z lekami stosowanymi miejscowo, jak i ogólnoustrojowo, co jest związane z ograniczoną absorpcją ogólnoustrojową cyklopiroksu przy aplikacji miejscowej. Nie zaobserwowano również interakcji z alkoholem etylowym, mimo że preparat zawiera alkohole pomocnicze: benzylowy (4 mg/g), cetylowy (57,5 mg/g) oraz stearylowy (57,5 mg/g), które mogą wywoływać miejscowe reakcje nadwrażliwości, ale nie wpływają na farmakokinetykę alkoholu etylowego.
absorpcja ogólnoustrojowa, alkohol benzylowy, alkohol cetylowy, alkohol stearylowy, cyklopiroks z olaminą, działanie synergistyczne, interakcja lekowa, kontaktowe zapalenie skóry, miejscowa reakcja skórna, miejscowy kortykosteroid, miejscowy preparat przeciwgrzybiczy, nadwrażliwość miejscowa, penetracja leku przez skórę, preparat przeciwgrzybiczy, preparat z cyklopiroksem - Leksykon leków
Działania niepożądane – Dermovate 0,5 mg/g
Dermovate w kremie zawiera klobetazolu propionian w stężeniu 0,5 mg/g, będący silnym kortykosteroidem do stosowania miejscowego. Stosowanie preparatu wiąże się z ryzykiem licznych działań niepożądanych, które klasyfikowane są według częstości występowania od bardzo często (≥1/10) do bardzo rzadko (<1/10 000) oraz nieznanej. Do najczęstszych działań należą świąd oraz miejscowe pieczenie lub ból skóry. Niezbyt często obserwuje się miejscowe zmiany zanikowe skóry, rozstępy i teleangiektazje. Bardzo rzadko mogą wystąpić zakażenia oportunistyczne, miejscowa nadwrażliwość, a także ogólnoustrojowe zaburzenia endokrynologiczne, takie jak zahamowanie osi podwzgórze-przysadka-nadnercza, zespół Cushinga, osteoporoza, hiperglikemia, nadciśnienie tętnicze, łysienie oraz zaćma i jaskra. Centralna chorioretinopatia surowicza i nieostre widzenie mają częstość nieznaną.
alergiczne zapalenie skóry, centralna chorioretinopatia surowicza, glikozuria, hiperglikemia, hirsutyzm, jaskra, klobetazol propionian, kortykosteroid, kortyzol endogenny, łuszczyca krostkowa, nadciśnienie tętnicze, nadwrażliwość miejscowa, nieostre widzenie, opóźnienie przyrostu masy, oś podwzgórze-przysadka-nadnercza, osteoporoza, otyłość centralna, pokrzywka, rozstępy, rumień, ścieńczenie skóry, teleangiektazje, trądzik, twarz księżycowata, wzrost kostny, zaćma, zakażenie oportunistyczne, zanik skóry, zespół Cushinga - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Imazol plus
Preparat Imazol plus, zawierający klotrymazol (10 mg/g) oraz diizetionian heksamidyny (2,5 mg/g) w formie kremu, wymaga szczególnej ostrożności podczas stosowania. Nie należy aplikować go na skórę w okolicach oczu ani na żołądź prącia ze względu na ryzyko podrażnień i przeciwwskazania. Stosowanie pod opatrunkami okluzyjnymi, takimi jak plastry czy pieluchy, jest niewskazane, zwłaszcza u niemowląt i małych dzieci, ze względu na potencjalne zwiększenie wchłaniania substancji czynnych i ryzyko nasilenia działań niepożądanych.
- Leksykon leków
Działania niepożądane – Dermitopic 0,1%
Dermitopic, zawierający takrolimus jednowodny w stężeniu 0,1% w postaci maści, wykazuje profil działań niepożądanych głównie związanych z miejscową aplikacją. W badaniach klinicznych około 50% pacjentów doświadczyło działań niepożądanych, z których najczęstsze to pieczenie i świąd skóry (bardzo często, ≥1/10), rumień (często, ≥1/100 do <1/10), uczucie ciepła, parestezje oraz wysypka w miejscu podania. Objawy te mają zazwyczaj łagodny do umiarkowanego charakter i ustępują w ciągu tygodnia od rozpoczęcia terapii. Ponadto, częstość występowania nietolerancji alkoholu manifestującej się wypiekami lub podrażnieniem skóry po spożyciu napojów alkoholowych również została odnotowana jako często występująca reakcja niepożądana.
dyzestezja, działanie immunomodulujące, nadwrażliwość miejscowa, nietolerancja alkoholu, obrzęk miejscowy, parestezja, plamy soczewicowate, podrażnienie skóry, reakcja niepożądana leku, rumień, takrolimus jednowodny, teleangiektazja, trądzik, trądzik różowaty, wyprysk opryszczkowy, wysiew ospopodobny Kaposiego, zakażenie Herpes simplex, zakażenie oka wirusem opryszczki, zakażenie wirusem Herpes, zapalenie mieszków włosowych - Leksykon leków
Działania niepożądane – GYNOXIN OPTIMA 20 mg/g (2%)
Gynoxin Optima w postaci kremu dopochwowego zawiera 20 mg/g (2%) azotanu fentikonazolu i charakteryzuje się niskim potencjałem wywoływania działań niepożądanych dzięki ograniczonemu wchłanianiu substancji czynnej do krążenia ogólnoustrojowego. Najczęściej obserwowanym objawem jest przemijające, łagodne pieczenie w miejscu aplikacji, które ustępuje samoistnie i nie wymaga przerwania terapii. Bardzo rzadko (<1/10 000) mogą wystąpić miejscowe reakcje skórne, takie jak rumień, świąd i wysypka, a także odczuwanie pieczenia sromu i pochwy. Reakcje nadwrażliwości w miejscu podania, o nieznanej częstości, mogą manifestować się nasilonym świądem, pieczeniem, obrzękiem lub rumieniem i mogą wymagać przerwania leczenia.
alkohol cetylowy, azotan fentikonazolu, działanie niepożądane, glikol propylenowy, Gynoxin Optima, klasyfikacja MedDRA, krążenie ogólnoustrojowe, krem dopochwowy, lanolina uwodorniona, monitorowanie niepożądanych działań produktów leczniczych, nadwrażliwość miejscowa, pieczenie, pieczenie sromu i pochwy, reakcja alergiczna, reakcja nadwrażliwości, rumień, zaburzenie skóry i tkanki podskórnej, zaburzenie układu immunologicznego, zmiana rumieniowa