Działania niepożądane
Kliochinol

Działania niepożądane kliochinolu – wprowadzenie

Kliochinol (Clioquinolum) to substancja o działaniu przeciwgrzybicznym, przeciwbakteryjnym i przeciwpierwotniakowym. Występuje w produktach leczniczych takich jak Betnovate C, Lorinden C oraz jest jednym ze składników testów alergicznych TRUE Test 36. Pomimo korzyści terapeutycznych, stosowanie kliochinolu wiąże się z ryzykiem wystąpienia działań niepożądanych, które mogą mieć różne nasilenie i charakter w zależności od indywidualnych predyspozycji pacjenta, sposobu aplikacji oraz czasu trwania terapii.¹

Reakcje skórne i nadwrażliwość

Podczas stosowania kliochinolu zawartego w preparatach dermatologicznych takich jak Betnovate C (1,22 mg + 30 mg)/g krem i maść czy Lorinden C (0,2 mg + 30 mg)/g maść, mogą wystąpić miejscowe reakcje skórne. Kontaktowe zapalenie skóry jest jednym z najczęściej obserwowanych objawów niepożądanych.²

Pacjenci mogą doświadczać następujących reakcji skórnych:

• Pieczenie i/lub ból skóry – często występujące objawy miejscowe
• Świąd – często zgłaszana dolegliwość
• Miejscowa nadwrażliwość – bardzo rzadko
• Kontaktowe alergiczne zapalenie skóry – bardzo rzadko
• Przebarwienia lub odbarwienia skóry – mogą wystąpić jako efekt stosowania kliochinolu

^3
4

Reakcje alergiczne i nadwrażliwość

Kliochinol może wywoływać reakcje alergiczne różnego stopnia. U osób wrażliwych, szczególnie podczas testów płatkowych z użyciem TRUE Test 36, gdzie kliochinol występuje jako jeden ze składników mieszaniny chinolinowej, mogą wystąpić:⁵

• Uczulenie – rzadko (≥1/10 000 do <1/1 000)
• Reakcje uczuleniowe – rzadko (≥1/10 000 do <1/1 000)
• Reakcje anafilaktyczne – częstość nieznana (z danych po wprowadzeniu do obrotu)
• Nadwrażliwość – częstość nieznana

⁶

Należy podkreślić, że reakcje anafilaktyczne są potencjalnie zagrażającymi życiu ogólnoustrojowymi reakcjami, które mogą prowadzić do obniżenia ciśnienia tętniczego krwi. W dokumentacji produktowej TRUE Test 36 zaznaczono, że nie odnotowano tego typu reakcji po zastosowaniu tego produktu, ale oddziały alergologiczne są przygotowane do leczenia takich przypadków.⁷

Neurotoksyczność kliochinolu

Jednym z najpoważniejszych działań niepożądanych kliochinolu jest jego potencjalna neurotoksyczność. W charakterystyce produktu leczniczego Lorinden C, który zawiera kliochinol jako substancję czynną, wymieniono neurotoksyczność jako działanie niepożądane o nieznanej częstości występowania.⁸

Neurotoksyczne działanie kliochinolu może manifestować się różnymi objawami neurologicznymi. Szczególną ostrożność należy zachować podczas długotrwałego stosowania kliochinolu, zwłaszcza na duże powierzchnie skóry, co może zwiększać ryzyko wchłaniania systemowego i związanych z tym działań niepożądanych.

Zaburzenia oka

Podczas stosowania preparatów zawierających kliochinol mogą wystąpić zaburzenia dotyczące narządu wzroku. W dokumentacji produktów Betnovate C i Lorinden C wymieniono:⁹¹⁰

• Nieostre widzenie – częstość nieznana (Betnovate C), niezbyt często (Lorinden C)
• Jaskra – częstość nieznana (Lorinden C)
• Zaćma – częstość nieznana (Lorinden C)

Warto zauważyć, że niektóre z tych działań niepożądanych mogą być związane z jednoczesnym stosowaniem kortykosteroidów (betametazonu walerianianu w Betnovate C lub flumetazonu piwalanu w Lorinden C) w skojarzeniu z kliochiniolem.¹¹

Zaburzenia układu immunologicznego

Kliochinol może wpływać na funkcjonowanie układu immunologicznego. Zgodnie z charakterystyką produktu leczniczego Lorinden C, zgłaszano przypadki zmniejszenia odporności jako działanie niepożądane o nieznanej częstości występowania.¹²

W przypadku Betnovate C, raportowano zakażenia oportunistyczne jako bardzo rzadkie działanie niepożądane, co może być pośrednio związane z immunosupresyjnym działaniem kliochinolu i/lub betametazonu.¹³

Zaburzenia skóry i tkanki podskórnej

Długotrwałe stosowanie preparatów zawierających kliochinol, szczególnie w skojarzeniu z kortykosteroidami, może prowadzić do szeregu zmian w obrębie skóry i tkanki podskórnej:¹⁴¹⁵

• Ścieńczenie i/lub atrofia skóry – bardzo rzadko (Betnovate C)
• Marszczenie się skóry – bardzo rzadko (Betnovate C)
• Suchość skóry – bardzo rzadko (Betnovate C), częstość nieznana (Lorinden C)
• Rozstępy – bardzo rzadko (Betnovate C), częstość nieznana (Lorinden C)
• Teleangiektazje (rozszerzenie naczyń krwionośnych) – bardzo rzadko (Betnovate C), częstość nieznana (Lorinden C)
• Przebarwienia – bardzo rzadko (Betnovate C), częstość nieznana (Lorinden C)
• Odbarwienie skóry – częstość nieznana (Lorinden C)
• Nadmierne owłosienie – bardzo rzadko (Betnovate C), częstość nieznana (Lorinden C)
• Łysienie – bardzo rzadko (Betnovate C), częstość nieznana (Lorinden C)
• Rozszczep węzłowaty włosa – bardzo rzadko (Betnovate C)
• Odbarwienie włosów – bardzo rzadko (Betnovate C)
• Zaostrzenie objawów choroby – bardzo rzadko (Betnovate C)
• Rumień – bardzo rzadko (Betnovate C)
• Wysypka – bardzo rzadko (Betnovate C)
• Pokrzywka – bardzo rzadko (Betnovate C), częstość nieznana (Lorinden C)
• Łuszczyca krostkowa – bardzo rzadko (Betnovate C)
• Trądzik – częstość nieznana (Lorinden C)
• Plamica posteroidowa – częstość nieznana (Lorinden C)
• Stan zapalny skóry dookoła ust – częstość nieznana (Lorinden C)
• Podrażnienie skóry – częstość nieznana (Lorinden C)
• Wysypka plamisto-grudkowa – częstość nieznana (Lorinden C)
• Zapalenie mieszków włosowych – częstość nieznana (Lorinden C)
• Zakażenia wtórne – częstość nieznana (Lorinden C)

W dokumentacji produktu Betnovate C podkreślono, że długotrwałe leczenie oraz stosowanie produktu leczniczego w dużych dawkach może prowadzić do miejscowych zmian zanikowych skóry, takich jak ścieńczenie i rozstępy, szczególnie w przypadkach, gdy stosowano produkt leczniczy w fałdach skórnych bądź pod opatrunkiem okluzyjnym.¹⁶

Zaburzenia ogólnoustrojowe

W wyniku wchłaniania kliochinolu i towarzyszących mu kortykosteroidów do krwi, mogą wystąpić ogólnoustrojowe działania niepożądane. Dotyczy to szczególnie przypadków długotrwałego stosowania produktu leczniczego, aplikacji na dużą powierzchnię skóry, stosowania pod opatrunkiem okluzyjnym lub u dzieci.¹⁷

Obserwowane ogólnoustrojowe działania niepożądane obejmują:

• Zahamowanie czynności osi podwzgórze-przysadka-nadnercza – bardzo rzadko (Betnovate C), częstość nieznana (Lorinden C)
• Zespół Cushinga – bardzo rzadko (Betnovate C), częstość nieznana (Lorinden C)
• Hiperglikemia – bardzo rzadko (Betnovate C), częstość nieznana (Lorinden C)
• Glikozuria – bardzo rzadko (Betnovate C), częstość nieznana (Lorinden C)
• Opóźnienie wzrostu i rozwoju u dzieci – bardzo rzadko (Betnovate C), częstość nieznana (Lorinden C)
• Osteoporoza – bardzo rzadko (Betnovate C)
• Nadciśnienie tętnicze – bardzo rzadko (Betnovate C), częstość nieznana (Lorinden C)
• Zwiększenie masy ciała i/lub otyłość – bardzo rzadko (Betnovate C)
• Zmniejszenie stężenia endogennego kortyzolu – bardzo rzadko (Betnovate C)
• Zanik tkanek miękkich – częstość nieznana (Lorinden C)

¹⁸¹⁹

Reakcje miejscowe w miejscu podania

W miejscu aplikacji produktów zawierających kliochinol mogą wystąpić różne reakcje miejscowe:²⁰²¹

• Ból w miejscu podania – bardzo rzadko (Betnovate C)
• Podrażnienie w miejscu podania – bardzo rzadko (Betnovate C)
• Podrażnienie spowodowane taśmą chirurgiczną – bardzo często (TRUE Test 36)
• Przejściowe odbarwienia/przebarwienia – często (TRUE Test 36)
• Rumień – często (TRUE Test 36)
• Zaostrzenie zmian zapalnych – niezbyt często (TRUE Test 36)
• Przewlekła reakcja – bardzo często (TRUE Test 36)
• Pieczenie – bardzo często (TRUE Test 36)

W przypadku testów płatkowych TRUE Test 36, dodatnia reakcja testowa ustępuje zazwyczaj w ciągu 1-2 tygodni. Przewlekłe reakcje są dodatnimi reakcjami, utrzymującymi się przez tygodnie lub miesiące. Dodatnia reakcja testowa może powodować przejściowe odbarwienia/przebarwienia w miejscu aplikacji.²²

Tabela działań niepożądanych kliochinolu

Szczególne przypadki i grupy ryzyka

Szczególną ostrożność przy stosowaniu preparatów zawierających kliochinol należy zachować w następujących przypadkach:

Dzieci

U dzieci stosowanie kliochinolu w połączeniu z kortykosteroidami wiąże się ze zwiększonym ryzykiem działań niepożądanych, szczególnie ogólnoustrojowych. Wynika to z wyższego stosunku powierzchni skóry do masy ciała oraz niedojrzałej bariery skórnej. Możliwe są następujące powikłania:²³²⁴

• Opóźnienie wzrostu kostnego – bardzo rzadko (Betnovate C)
• Hamowanie wzrostu i rozwoju – częstość nieznana (Lorinden C)

Stosowanie długookresowe

Długotrwałe stosowanie preparatów z kliochiniolem, zwłaszcza w połączeniu z kortykosteroidami, zwiększa ryzyko działań niepożądanych, w tym miejscowych zmian zanikowych skóry, takich jak ścieńczenie i rozstępy.²⁵²⁶

Stosowanie w fałdach skórnych i pod opatrunkiem okluzyjnym

Aplikacja preparatów zawierających kliochinol w fałdach skórnych lub pod opatrunkiem okluzyjnym zwiększa wchłanianie składników aktywnych, a tym samym ryzyko działań niepożądanych.²⁷²⁸

Stosowanie na dużych powierzchniach skóry

Aplikacja na rozległe obszary skóry zwiększa ryzyko wchłaniania systemowego, a tym samym wystąpienia działań ogólnoustrojowych.²⁹