gen ARSA

Gen ARSA (Arylsulfataza A) znajduje się na chromosomie 22q13.33 i koduje enzym arylsulfatazę A, który jest kluczowy w metabolizmie siarczanów lipidów. Enzym ten odpowiada za rozkład sulfatydów (galaktozyloceramidów) w lizosomach komórkowych, szczególnie w tkance nerwowej.

Mutacje w genie ARSA prowadzą do leukodystrofii metachromatycznej (MLD) – rzadkiej choroby metabolicznej dziedziczonej autosomalnie recesywnie. W wyniku niedoboru enzymu dochodzi do gromadzenia się sulfatydów w komórkach glejowych i makrofagach, co prowadzi do demielinizacji w ośrodkowym i obwodowym układzie nerwowym.

Diagnostyka genetyczna obejmuje sekwencjonowanie genu ARSA, które pozwala zidentyfikować patogenne warianty. Występuje duża heterogenność mutacji, z ponad 200 znanymi wariantami patogennymi. Szczególnie ważne klinicznie są warianty pseudodeficytu, które obniżają aktywność enzymu bez wywoływania objawów choroby.

Badania nad terapiami genowymi ukierunkowanymi na gen ARSA stanowią obiecujący kierunek leczenia leukodystrofii metachromatycznej, a wczesna diagnostyka genetyczna ma kluczowe znaczenie dla rozpoczęcia leczenia zanim pojawią się nieodwracalne uszkodzenia neurologiczne.

Powiązane wpisy

Leksykon chorób i schorzeń
Leukodystrofia metachromatyczna – Etiologia i przyczyny

Leukodystrofia metachromatyczna (MLD) to autosomalna recesywna choroba spichrzeniowa lizosomalna, wynikająca głównie z mutacji w genie ARSA (chromosom 22q13.3-qter), kodującym enzym arylosulfatazę A, której aktywność u pacjentów spada poniżej 10% normy. Rzadziej (5-10% przypadków) etiologia wiąże się z mutacjami w genie PSAP (chromosom 10q21.1), odpowiedzialnym za produkcję sapozyny B, białka aktywującego ARSA. Patogeneza opiera się na toksycznym gromadzeniu sulfatydów i lizosulfatydów w oligodendrocytach i komórkach Schwanna, prowadząc do progresywnej demielinizacji w OUN i PUN. Fenotyp kliniczny MLD jest zróżnicowany i dzieli się na postać późnoniemowlęcą (<2 r.ż.), młodzieńczą (3-16 r.ż.) oraz dorosłą (>16 r.ż.), co koreluje z typem mutacji i residualną aktywnością enzymu. Diagnostyka obejmuje oznaczenie aktywności ARSA w leukocytach lub fibroblastach, analizę sulfatydów w moczu, badania genetyczne oraz obrazowanie MRI i badania neurofizjologiczne.
arylosulfataza A, badania przesiewowe noworodków, demielinizacja, dziedziczenie autosomalne recesywne, enzymatyczna terapia zastępcza, gen ARSA, komórka Schwanna, leukodystrofia metachromatyczna, metabolizm sfingolipidów, neuroinflammacja, neuropatia obwodowa, oligodendrocyt, osłonka mielinowa, pęcherzyk żółciowy, przeszczep komórek macierzystych, pseudodeficyt ARSA, spektrometria masowa, sulfatydy, terapia genowa, układ nerwowy, włókno nerwowe
Leksykon chorób i schorzeń
Leukodystrofia metachromatyczna – Patofizjologia i mechanizm

Leukodystrofia metachromatyczna (MLD) to autosomalna recesywna choroba lizosomalna spowodowana niedoborem aktywności enzymu arylosulfatazy A (ARSA), prowadząca do patologicznej akumulacji sulfatydów w ośrodkowym i obwodowym układzie nerwowym. Mutacje w genie ARSA na chromosomie 22q13.3-qter, w tym c.465+1GA, c.1283CT (p.Pro428Leu) i c.542TG (p.Ile181Ser), są głównymi przyczynami choroby, choć rzadko MLD może wynikać z niedoboru sapozyny B (gen PSAP). Aktywność enzymu poniżej 10-15% normy skutkuje demielinizacją i neurodegeneracją, a patogeneza obejmuje nie tylko toksyczność sulfatydów, ale także zaburzenia homeostazy wapniowej, stres komórkowy, apoptozę oraz procesy zapalne z udziałem mikrogleju i aktywacji dopełniacza. Występują trzy formy kliniczne MLD: późna niemowlęca (objawy do 30. miesiąca życia), młodzieńcza (3-16 lat) i dorosła, zróżnicowane pod względem nasilenia i przebiegu choroby, powiązane z typem mutacji i poziomem aktywności ARSA.
aktywacja dopełniacza, arylosulfataza A, badanie histopatologiczne, badanie przesiewowe noworodków, bariera krew-mózg, choroba spichrzeniowa lizosomów, cytokiny prozapalne, demielinizacja, diagnostyka prenatalna, dziedziczenie autosomalne recesywne, enzymatyczna terapia zastępcza, gen ARSA, homeostaza wapniowa, komórki Schwanna, leukodystrofia metachromatyczna, mutacja genetyczna, neuroinflammacja, neuropatia obwodowa, obwodowy układ nerwowy, ośrodkowy układ nerwowy, przeszczep krwiotwórczych komórek macierzystych, przeszczep szpiku kostnego, terapia genowa, wektor wirusowy
Leksykon chorób i schorzeń
Leukodystrofia metachromatyczna – Diagnostyka i diagnoza

Leukodystrofia metachromatyczna (MLD) to autosomalnie recesywna choroba spichrzeniowa lizosomów, wynikająca z niedoboru enzymu arylosulfatazy A (ARSA), co prowadzi do akumulacji sulfatydów i postępującej demielinizacji OUN i obwodowego układu nerwowego. Diagnostyka MLD opiera się na ocenie klinicznej, badaniach biochemicznych (aktywność ARSA w leukocytach poniżej 10% normy), podwyższonym poziomie sulfatydów w moczu oraz potwierdzeniu mutacji w genach ARSA lub PSAP. MRI mózgu wykazuje charakterystyczne zmiany w istocie białej, takie jak symetryczne hiperintensywności w obrazach T2-zależnych, wzór tygrysi i demielinizację ciała modzelowatego. Dodatkowo stosuje się badania przewodnictwa nerwowego, ocenę płynu mózgowo-rdzeniowego, badania neuropsychologiczne oraz biopsję nerwu obwodowego. Kluczowe jest odróżnienie prawdziwego niedoboru ARSA od pseudodeficytu, który charakteryzuje się aktywnością enzymu na poziomie 10-15% normy bez klinicznych objawów i podwyższonego poziomu sulfatydów.
amniocenteza, analiza genetyczna, arylosulfataza A, atidarsagen autotemcel, badanie biochemiczne, badanie neuropsychologiczne, badanie przesiewowe noworodków, biopsja kosmówki, choroba Battena, choroba spichrzeniowa lizosomów, demielinizacja, fibroblasty skóry, gen ARSA, leukodystrofia metachromatyczna, mózgowe porażenie dziecięce, płyn mózgowo-rdzeniowy, polineuropatia demielinizacyjna, poradnictwo genetyczne, przewodnictwo nerwowe, pseudodeficyt ARSA, rezonans magnetyczny mózgu, spektrometria masowa, stwardnienie rozsiane, sulfatydy, terapia genowa, transplantacja komórek macierzystych
Leksykon chorób i schorzeń
Leukodystrofia metachromatyczna – Epidemiologia

Leukodystrofia metachromatyczna (MLD) to rzadka, autosomalnie recesywna choroba lizosomalna spowodowana niedoborem arylosulfatazy A (ASA) związaną z mutacjami genu ARSA, prowadząca do akumulacji sulfatydów i postępującej demielinizacji OUN i obwodowego układu nerwowego. Częstość występowania MLD waha się globalnie od 1:40 000 do 1:160 000 urodzeń, z wyższą prewalencją w populacjach północnoeuropejskich i północnoamerykańskich (1:40 000–1:100 000). W Polsce prewalencja urodzeniowa wynosi 4,1 na 100 000, co jest najwyższą wartością w porównaniu do innych krajów europejskich. MLD klasyfikuje się klinicznie na postać późną niemowlęcą (50-60% przypadków, początek około 2. roku życia), młodzieńczą (20-30%, początek między 4. a 16. rokiem życia) oraz dorosłą (15-20%, objawy pojawiają się w wieku nastoletnim lub później). Postać dorosła jest często niedodiagnozowana i mylona z zaburzeniami psychicznymi, co opóźnia terapię.
arylosulfataza A, badanie przesiewowe noworodków, badanie przesiewowe płodu, choroba autosomalna recesywna, choroba lizosomalna, choroba neurodegeneracyjna, demielinizacja, diagnostyka prenatalna, gen ARSA, leukodystrofia metachromatyczna, metoda diagnostyczna, niedodiagnozowanie, nosiciel mutacji, nosicielstwo, obwodowy układ nerwowy, ośrodkowy układ nerwowy, postać dorosła, postać młodzieńcza, przeszczep, schizofrenia, śmiertelność, sulfatydy, terapia genowa, zapadalność

gen ARSA

Powiązane wpisy

Leukodystrofia metachromatyczna – Etiologia i przyczyny

Leukodystrofia metachromatyczna – Patofizjologia i mechanizm

Leukodystrofia metachromatyczna – Diagnostyka i diagnoza

Leukodystrofia metachromatyczna – Epidemiologia