Wskazania do stosowania
Hydrokortyzon

Wskazania do stosowania substancji czynnej hydrokortyzon

Hydrokortyzon, jako substancja o działaniu przeciwzapalnym, przeciwświądowym i przeciwalergicznym, znajduje zastosowanie w wielu schorzeniach różnych narządów i układów. Wskazania do stosowania tej substancji czynnej różnią się w zależności od postaci farmaceutycznej, stężenia oraz drogi podania leku.¹

Wskazania do stosowania hydrokortyzonu w terapii systemowej

W leczeniu systemowym, hydrokortyzon jest stosowany przede wszystkim w terapii substytucyjnej oraz w stanach nagłych wymagających szybkiego podania glikokortykosteroidów.²

Terapia substytucyjna

Hydrokortyzon w postaci doustnej (tabletki) jest wskazany w leczeniu substytucyjnym w następujących przypadkach:³

• Pierwotna lub wtórna niewydolność kory nadnerczy (choroba Addisona)
• Niedoczynność przysadki z wtórną niedoczynnością kory nadnerczy (zespół Sheehana)
• Zespół Nelsona po adrenalektomii
• Zespół nadnerczowo-płciowy
• Choroby o podłożu autoimmunologicznym

⁴

Stany nagłe i ciężkie

Podanie pozajelitowe hydrokortyzonu (iniekcje, infuzje) jest wskazane w stanach nagłych oraz u pacjentów w ciężkim stanie, wymagających szybkiego podania glikokortykosteroidu:⁵

• Stany wstrząsowe różnego pochodzenia:
  • Wstrząs pourazowy
  • Wstrząs pooperacyjny
  • Wstrząs kardiogenny
  • Wstrząs anafilaktyczny
  • Wstrząs poprzetoczeniowy
  • Wstrząs pooparzeniowy
• Ciężkie stany spastyczne oskrzeli (stan astmatyczny)
• Ostre stany alergiczne (np. obrzęk naczynioruchowy Quinckego)
• Ciężkie postacie chorób skóry (np. zespół Stevensa-Johnsona)
• Ostre postacie schorzeń z autoagresji
• Ostre reakcje nadwrażliwości na leki

⁶

Bardziej szczegółową klasyfikację wskazań do pozajelitowego podania hydrokortyzonu przedstawia preparat Hydrocortisone VUAB:⁷

Zastosowanie profilaktyczne

Hydrokortyzon podawany pozajelitowo znajduje również zastosowanie profilaktyczne w chorobach endokrynologicznych, w celu zapobiegania rozwojowi ostrej niewydolności nadnerczy:⁸

• Przed zabiegiem operacyjnym u chorego z niedomogą nadnerczy lub zapaleniem tarczycy
• Osłabienie czynności nadnerczy wskutek przewlekłej sterydoterapii
• W przypadkach zwiększonego zapotrzebowania na kortyzol

⁹

Zastosowanie w stanach przewlekłych

W postaci pozajelitowej hydrokortyzon może być stosowany, po dokładnym rozważeniu wskazań przez lekarza, w następujących stanach przewlekłych:¹⁰

• Stany alergiczne
• Choroby dermatologiczne reagujące na kortykosteroidy
• Choroby endokrynologiczne
• Choroby przewodu pokarmowego (w określonych sytuacjach – leczenie zaostrzeń stanów zapalnych)
• Choroby hematologiczne
• Choroby nowotworowe
• Choroby układu oddechowego
• Choroby reumatyczne

¹¹

Zastosowanie hydrokortyzonu w dermatologii

Hydrokortyzon w postaci preparatów do stosowania miejscowego na skórę jest szeroko stosowany w różnych schorzeniach dermatologicznych. W zależności od stężenia substancji czynnej oraz postaci leku (krem, maść, aerozol) wskazania mogą się nieznacznie różnić.¹²

Schorzenia alergiczne skóry

Hydrokortyzon jest powszechnie stosowany w leczeniu schorzeń skóry o podłożu alergicznym:¹³

• Atopowe zapalenie skóry
• Wyprysk kontaktowy alergiczny
• Wyprysk kontaktowy z podrażnienia
• Pokrzywka
• Reakcje po ukąszeniu lub użądleniu przez owady

¹⁴

Inne schorzenia dermatologiczne

Hydrokortyzon miejscowo jest również wskazany w leczeniu następujących schorzeń skóry:¹⁵

• Łojotokowe zapalenie skóry
• Liszaj rumieniowaty
• Rumień wielopostaciowy
• Liszaj płaski o nasilonym świądzie
• Łuszczyca owłosionej skóry
• Łuszczyca zadawniona
• Wyprysk zliszajowaciały
• Świerzbiączka
• Oparzenia I i II° (w tym słoneczne)
• Skórne odczyny polekowe
• Neurodermatitis

¹⁶

Istnieją również preparaty hydrokortyzonu o bardziej ograniczonych wskazaniach, specjalnie przeznaczone do leczenia reakcji skórnych po ukąszeniu lub użądleniu przez owady, takie jak Hydrocortisonum Amara czy Hydrocortisonum oceanic.^{17 18}

Preparaty złożone z hydrokortyzonem

Na rynku dostępne są również preparaty złożone zawierające hydrokortyzon w połączeniu z innymi substancjami czynnymi, takimi jak antybiotyki czy leki przeciwgrzybicze. Są one wskazane w leczeniu stanów zapalnych skóry powikłanych zakażeniem bakteryjnym lub grzybiczym.¹⁹

• Fusacid H (kwas fusydynowy + hydrokortyzon) – miejscowe leczenie stanów zapalnych skóry z obecnym lub możliwym zakażeniem bakteryjnym, wywołanym przez bakterie wrażliwe na kwas fusydynowy
• Chlorchinaldin H (chlorochinaldol + hydrokortyzon) – miejscowe leczenie ropnych, powierzchownych chorób skóry przebiegających z odczynem zapalnym oraz ropnych powikłań bakteryjnych alergicznych schorzeń skóry
• Oxycort (oksytetracyklina + hydrokortyzon) – miejscowe leczenie stanów zapalnych skóry powikłanych zakażeniem bakteryjnym
• Pimafucort (natamycyna + neomycyna + hydrokortyzon) – krótkotrwałe leczenie powierzchniowych chorób skóry ze współistniejącymi zakażeniami wtórnymi wywołanymi przez bakterie i grzyby

^{20 21 22}

Zastosowanie hydrokortyzonu w okulistyce

Hydrokortyzon jest również stosowany w okulistyce w postaci kropli do oczu lub zawiesiny do oczu i uszu.²³

Schorzenia oczu

Wskazania do stosowania hydrokortyzonu w okulistyce obejmują:²⁴

• Bakteryjne zapalenie spojówek
• Bakteryjne zapalenie brzegów powiek
• Bakteryjne zapalenie woreczka łzowego
• Bakteryjne zapalenie rogówki
• Stany po zabiegach chirurgicznych na gałce ocznej (po całkowitym zabliźnieniu się rany, czyli po około 8-10 dniach od zabiegu)
• Łagodne niezakaźne choroby alergiczne spojówki
• Łagodne stany zapalne spojówki

²⁵

Zastosowanie hydrokortyzonu w otolaryngologii

W otolaryngologii hydrokortyzon może być stosowany w następujących wskazaniach:²⁶

• Zapalenie przewodu słuchowego zewnętrznego

²⁷

Zastosowanie hydrokortyzonu w proktologii

Hydrokortyzon w postaci czopków lub maści doodbytniczych jest stosowany w leczeniu schorzeń proktologicznych:²⁸

• Hemoroidy zewnętrzne i wewnętrzne
• Przewlekłe i ostre stany zapalne odbytu
• Szczelina odbytu (fissura ani)
• Świąd odbytu
• Ciężkie przypadki świądu i zapalenia okolicy odbytu spowodowane guzkami krwawniczymi

²⁹

Szczególne wskazania i grupy pacjentów

Kontynuacja leczenia i terapia podtrzymująca

Hydrokortyzon w postaci miejscowej jest często stosowany jako kontynuacja leczenia lub terapia podtrzymująca po wcześniejszym stosowaniu silniej działających glikokortykosteroidów.³⁰

Szczególne wskazania obejmują:³¹

• Kontynuacja leczenia po stosowaniu silnie działających glikokortykosteroidów
• Stany zapalne skóry (nie wywołane przez drobnoustroje) odpowiadające na leczenie kortykosteroidami, gdy leczenie miejscowe słabiej działającymi kortykosteroidami nie przynosi oczekiwanych wyników
• Kontynuacja leczenia lub leczenie podtrzymujące zapalnych chorób skóry, gdy wcześniejsze stosowanie silniej działających kortykosteroidów do stosowania miejscowego dawało dobre wyniki

³²

Kiedy i w jakich warunkach polecić pacjentowi stosowanie hydrokortyzonu

Przy zalecaniu pacjentowi stosowania hydrokortyzonu lekarz powinien wziąć pod uwagę następujące czynniki:³³

Wskazania ogólne

• Nasilenie objawów – hydrokortyzon jako słaby glikokortykosteroid jest wskazany w stanach zapalnych o łagodnym i średnim nasileniu
• Lokalizacja zmian – preparaty hydrokortyzonu mogą być stosowane na wrażliwe obszary skóry, takie jak twarz, szyja, pachy czy pachwiny
• Wiek pacjenta – hydrokortyzon jest często preferowany u dzieci ze względu na niższe ryzyko działań niepożądanych w porównaniu z silniejszymi kortykosteroidami
• Obecność zakażenia – w przypadku współistniejącego zakażenia bakteryjnego lub grzybiczego zaleca się stosowanie preparatów złożonych zawierających hydrokortyzon w połączeniu z substancjami przeciwbakteryjnymi lub przeciwgrzybiczymi

³⁴

Warunki stosowania w poszczególnych przypadkach

Preparaty doustne i parenteralne hydrokortyzonu powinny być przepisywane przez lekarzy specjalistów, przede wszystkim endokrynologów, w następujących przypadkach:³⁵

• W leczeniu substytucyjnym u pacjentów z niewydolnością kory nadnerczy
• W leczeniu stanów nagłych, takich jak wstrząs anafilaktyczny czy ostry stan astmatyczny
• Jako leczenie uzupełniające w przypadku ciężkich reakcji alergicznych i zaostrzeń chorób autoimmunologicznych

³⁶

Preparaty miejscowe hydrokortyzonu mogą być stosowane:³⁷

• W łagodnych i umiarkowanych stanach zapalnych skóry o podłożu alergicznym
• W początkowym okresie leczenia zmian skórnych przed zastosowaniem silniejszych kortykosteroidów, jeśli jest to konieczne
• Jako kontynuacja leczenia po zastosowaniu silniejszych kortykosteroidów, gdy osiągnięto już znaczną poprawę
• Do długotrwałego leczenia podtrzymującego (ze względu na niższe ryzyko miejscowych działań niepożądanych)
• Do stosowania na skórę twarzy i okolic zgięciowych
• U dzieci, kobiet w ciąży (pod ścisłą kontrolą lekarza)

³⁸

Preparaty okulistyczne i otologiczne zawierające hydrokortyzon są wskazane:³⁹

• W przypadku łagodnych niezakaźnych chorób alergicznych lub stanów zapalnych spojówki
• W leczeniu stanów zapalnych powiek i brzegów powiek
• W zapaleniu przewodu słuchowego zewnętrznego

⁴⁰

Preparaty doodbytnicze zawierające hydrokortyzon można zalecać:⁴¹

• W leczeniu hemoroidów zewnętrznych i wewnętrznych
• W przewlekłych i ostrych stanach zapalnych odbytu
• W przypadku szczeliny odbytu
• W leczeniu świądu odbytu
• W okresie przed- i pooperacyjnym w chirurgii proktologicznej

⁴²

Substancja czynna hydrokortyzon, ze względu na wielokierunkowość działania i relatywnie niskie ryzyko działań niepożądanych w porównaniu z silniejszymi kortykosteroidami, stanowi wartościową opcję terapeutyczną w wielu schorzeniach. Właściwy dobór postaci leku i stężenia hydrokortyzonu pozwala na optymalizację leczenia w zależności od wskazania klinicznego, nasilenia objawów oraz indywidualnych potrzeb pacjenta.