Dawkowanie i sposób podawania
Hydrokortyzon

Dawkowanie i sposób podawania hydrokortyzonu

Hydrokortyzon jest substancją czynną stosowaną w wielu postaciach farmaceutycznych i drogach podania. Dawkowanie różni się znacząco w zależności od postaci produktu leczniczego, wskazania, wieku pacjenta oraz stanu klinicznego. Poniżej przedstawiono szczegółowe informacje dotyczące dawkowania hydrokortyzonu w różnych postaciach farmaceutycznych.¹

Hydrokortyzon doustny

W przypadku produktów leczniczych zawierających hydrokortyzon w postaci doustnej (tabletki), dawkowanie jest ściśle uzależnione od wskazania i indywidualnej odpowiedzi pacjenta na leczenie.²

Dla dorosłych i dzieci powyżej 14 lat typowa dawka waha się od 20 mg do 30 mg na dobę, choć w ciężkich przypadkach może być większa.³ U dzieci do 14 lat standardowa dawka wynosi 36 mg/m² powierzchni ciała, podawana w 3 dawkach podzielonych.⁴

W leczeniu przewlekłej niewydolności kory nadnerczy zalecana dawka wynosi 20 do 30 mg na dobę, czasami w połączeniu z 4 do 6 g chlorku sodu lub 50 do 300 mikrogramów fludrokortyzonu na dobę.⁵ U dzieci w przewlekłej niewydolności kory nadnerczy dawka powinna wynosić około 0,4 do 0,8 mg/kg masy ciała na dobę w 2 lub 3 dawkach podzielonych.⁶

Hydrokortyzon w postaci parenteralnej

Hydrokortyzon do podawania pozajelitowego stosuje się w stanach nagłych oraz w sytuacjach, gdy podanie doustne jest niemożliwe. Dawkowanie zależy od ciężkości stanu pacjenta i jego reakcji na leczenie.⁷

Dawkowanie u dorosłych i młodzieży

U dorosłych i dzieci powyżej 14 lat zwykle stosuje się dawkę jednorazową 100-250 mg, a w ciągu doby do 1,5 g.⁸ W stanach ciężkich podaje się 100-500 mg w powolnym wstrzyknięciu dożylnym trwającym od 1 do 10 minut.⁹

W leczeniu wstrząsu mogą być stosowane jeszcze większe dawki – od 250 mg do 1000 mg w powolnym wstrzyknięciu dożylnym.¹⁰ W razie potrzeby dawkę można powtórzyć po dwóch, czterech lub sześciu godzinach, w zależności od odpowiedzi pacjenta na leczenie.¹¹

Dawkowanie u dzieci

U dzieci dawkę dobiera się indywidualnie w zależności od stanu klinicznego, wieku i masy ciała:¹²

• Dzieci do 12 miesiąca życia: 8-10 mg/kg m.c. na dobę¹³
• Dzieci w wieku 2-14 lat: 4-8 mg/kg m.c. na dobę¹⁴

¹⁵

Należy zaznaczyć, że u dzieci z ciężkimi chorobami dawkę powinno się ustalać przede wszystkim na podstawie nasilenia choroby, a nie tylko masy ciała i wieku.¹⁶ W żadnym przypadku nie zaleca się stosowania dawek mniejszych niż 25 mg na dobę.¹⁷

Czas trwania leczenia

Leczenie dużymi dawkami glikokortykosteroidów trwa na ogół nie dłużej niż 48-72 godzin.¹⁸ Jeśli po tym czasie konieczna jest kontynuacja terapii wysokimi dawkami, ze względu na możliwość retencji sodu, zaleca się zastąpienie hydrokortyzonu innym glikokortykosteroidem, na przykład metyloprednizolonem, który w mniejszym stopniu lub wcale nie powoduje zatrzymania sodu w organizmie.¹⁹

Podawanie zgodne z rytmem wydzielania hormonu

Zaleca się, by podział dawki dobowej uwzględniał biologiczny rytm wydzielania hormonu. Dawka poranna, podawana między godziną 6 a 8, powinna stanowić 50% dawki dobowej, dawka południowa 20% i wieczorna 30% dawki dobowej.²⁰

Sposób podawania hydrokortyzonu parenteralnego

Hydrokortyzon w postaci parenteralnej może być podawany:²¹

• We wstrzyknięciu dożylnym
• W infuzji dożylnej
• We wstrzyknięciu domięśniowym

²²

W przypadku podania dożylnego, wstrzyknięcie powinno być powolne, trwające od 1 do 10 minut.²³ Przy powtarzanym podaniu domięśniowym zaleca się zmianę miejsca wstrzyknięcia.²⁴

Dawkowanie hydrokortyzonu stosowanego miejscowo

Hydrokortyzon stosowany jest również miejscowo w postaci kremów, maści, zawiesin i innych postaci farmaceutycznych. Dawkowanie jest zróżnicowane w zależności od postaci leku i leczonego obszaru.²⁵

Kremy i maści

W przypadku kremów i maści zawierających octan hydrokortyzonu w stężeniu 5 mg/g lub 10 mg/g, zaleca się nakładanie cienkiej warstwy produktu na zmienione chorobowo miejsca 1-3 razy na dobę.^{26 27}

Przy stosowaniu maści zawierających hydrokortyzon w połączeniu z innymi substancjami czynnymi (np. antybiotykami), zaleca się aplikację 1-2 razy na dobę.^{28 29}

Krople do oczu i uszu

Krople Atecortin zawierające octan hydrokortyzonu w połączeniu z oksytetracykliną i polimyksyną B stosuje się:³⁰

• W okulistyce: 1-2 krople do worka spojówkowego 2-3 razy na dobę, przez 1-2 tygodni
• W otologii: 2-4 krople do uszu 3 razy na dobę, zwykle przez około 7 dni

³¹

Przed zastosowaniem zawiesiny należy lekko wstrząsnąć pojemnik.³²

W przypadku kropli do oczu Softacort zawierających fosforan sodu hydrokortyzonu zaleca się aplikację 2 kropli do chorego oka od 2 do 4 razy na dobę.³³ Czas leczenia zwykle waha się od kilku dni do maksymalnie 14 dni. Przy stopniowym odstawianiu leku można zmniejszyć częstość podawania do jednego zakroplenia co drugi dzień.³⁴

Aerozole na skórę

Przy stosowaniu zawiesiny aerozolowej Dermocort, należy spryskiwać chorobowo zmienione miejsca strumieniem zawiesiny przez 1-3 sekundy, trzymając pojemnik pionowo w odległości 15-20 cm od skóry. Zwykle produkt stosuje się 2 razy na dobę.³⁵ Przed każdym użyciem należy energicznie wstrząsnąć pojemnik. Ważne jest, aby chronić oczy przed rozpylaną substancją i nie wdychać jej.³⁶

Czopki doodbytnicze

Czopki zawierające hydrokortyzon w połączeniu z innymi substancjami czynnymi (np. bakterie Escherichia coli) stosuje się zwykle dwa razy na dobę, rano i wieczorem, najlepiej po wypróżnieniu.³⁷ Leczenie powinno być kontynuowane wyłącznie do czasu ustąpienia objawów i nie powinno trwać dłużej niż 10 dni bez przerwy.³⁸

Czas stosowania produktów miejscowych

Czas stosowania preparatów miejscowych z hydrokortyzonem jest ograniczony i zależy od rodzaju produktu, leczonego obszaru oraz nasilenia objawów:

• Preparaty stosowane na skórę twarzy nie powinny być używane dłużej niż przez 3 dni³⁹
• W przypadku pozostałych obszarów skóry, w zależności od preparatu, czas stosowania bez konsultacji z lekarzem wynosi od 7 do 14 dni^{40 41}
• Maść z hydrokortyzonem w połączeniu z antybiotykami zazwyczaj nie powinna być stosowana dłużej niż przez 2 tygodnie⁴²

Szczególne grupy pacjentów

Stosowanie u dzieci

Dawkowanie hydrokortyzonu u dzieci wymaga szczególnej uwagi i często różni się od dawkowania u dorosłych. W zależności od postaci leku i drogi podania, obowiązują następujące zalecenia:

• Większość kremów i maści nie powinna być stosowana u dzieci poniżej 12 lat bez zalecenia lekarza⁴³
• Hydrokortyzon w postaci aerozolu na skórę nie jest rekomendowany dla dzieci poniżej 12 lat⁴⁴
• Stosowanie czopków z hydrokortyzonem u dzieci poniżej 12 lat nie jest zalecane ze względu na brak wystarczających danych dotyczących bezpieczeństwa⁴⁵

W przypadku podawania pozajelitowego, dawki dla dzieci oblicza się na podstawie masy ciała, wieku lub powierzchni ciała, jak opisano wcześniej.⁴⁶

Osoby w podeszłym wieku

Stosowanie hydrokortyzonu u osób w podeszłym wieku zasadniczo nie wymaga specjalnego dostosowania dawki, jednakże należy uwzględnić większą podatność tej grupy pacjentów na wystąpienie działań niepożądanych.⁴⁷ Szczególną uwagę należy zwracać na ryzyko osteoporozy, cukrzycy, nadciśnienia tętniczego, podatności na zakażenia i ścieńczenia skóry, które w tej grupie wiekowej mogą mieć poważniejsze konsekwencje.⁴⁸

Pacjenci z zaburzeniami czynności wątroby

Hydrokortyzon może wykazywać zwiększone działanie u pacjentów z zaburzeniami czynności wątroby, gdyż jego metabolizm i eliminacja mogą być znacznie zmniejszone w tej grupie pacjentów. W takich przypadkach należy rozważyć zmniejszenie dawki.^{49 50}

Tabela dawkowania hydrokortyzonu w różnych postaciach farmaceutycznych

Szczególne zalecenia dotyczące dawkowania

Przygotowanie roztworu do wstrzykiwań/infuzji

Przy stosowaniu hydrokortyzonu w postaci parenteralnej (Corhydron, Hydrocortisone VUAB, Hydrocortisone Momaja, Hydrocortisone Pharmis), konieczne jest prawidłowe przygotowanie roztworu:⁵¹

Dla przygotowania roztworu do wstrzyknięcia dożylnego lub domięśniowego:

1. Zachowując zasady postępowania aseptycznego, należy rozpuścić zawartość fiolki używając rozpuszczalnika (wody do wstrzykiwań) znajdującego się w dołączonej ampułce.
2. Pobrać z ampułki za pomocą strzykawki 2 ml rozpuszczalnika i wprowadzić go do fiolki z proszkiem.
3. Delikatnie rozpuścić proszek powolnymi, okrężnymi ruchami. Nie należy mocno wstrząsać pojemnika, gdyż może to spowodować wytworzenie pęcherzyków gazu.
4. Zawartość fiolki wymieszać do otrzymania jednorodnego roztworu.

⁵²

Dla przygotowania roztworu do infuzji:

1. Najpierw należy sporządzić roztwór jak opisano powyżej.
2. Następnie, zachowując warunki aseptyczne, dodać przygotowany roztwór do 100-1000 ml roztworu 5% glukozy do wstrzykiwań.
3. Jeżeli u pacjenta nie należy ograniczać podaży sodu, lek można rozpuścić w roztworze 0,9% chlorku sodu do wstrzykiwań lub w mieszaninie roztworów 5% glukozy do wstrzykiwań i 0,9% chlorku sodu do wstrzykiwań.

⁵³

Nie zaleca się stosowania innych rozpuszczalników niż dołączone do opakowania. Roztworu produktu nie należy mieszać z innymi produktami, z wyjątkiem:⁵⁴

• Wody do wstrzykiwań
• 0,9% roztworu chlorku sodu
• 5% roztworu glukozy

⁵⁵

Produkt leczniczy po otwarciu należy natychmiast zużyć, a roztwór nie zużyty wyrzucić.⁵⁶

Jednostki dawkowania preparatów miejscowych

Przy stosowaniu kremów z hydrokortyzonem można się posługiwać miarą FTU (Finger Tip Unit – Jednostka opuszki palca):⁵⁷

• 1 FTU określa ilość kremu wyciśniętą z tuby w linii od czubka do fałdu pierwszego stawu palca wskazującego osoby dorosłej (około 2,5 cm), co odpowiada 0,5 g kremu.
• Jedna jednostka FTU przeznaczona jest do pokrycia powierzchni całych dwóch dłoni osoby dorosłej.
• Mniejsze obszary będą wymagały odpowiednio mniejszych ilości kremu.

⁵⁸

Stopniowe odstawianie leku

W przypadku długotrwałego stosowania hydrokortyzonu, lek powinien być odstawiany stopniowo, a nie nagle. Jest to istotne, aby nie dopuścić do wystąpienia niedoczynności kory nadnerczy i/lub nawrotu choroby podstawowej.^{59 60}

W przypadku kropli do oczu Softacort, w celu uniknięcia nawrotu choroby, również może być zalecane stopniowe zmniejszanie częstości podawania do jednego zakroplenia co drugi dzień.⁶¹

Dawkowanie w sytuacjach stresowych

Jeśli podczas długotrwałej terapii hydrokortyzonem pacjent znajdzie się w sytuacji stresowej (np. operacje, zakażenia, urazy), może być konieczne zwiększenie dawki leku.^{62 63}

Informowanie przed operacjami

Anestezjolodzy powinni być poinformowani o stosowaniu przez pacjenta obecnie lub w przeszłości kortykosteroidów, w tym hydrokortyzonu.⁶⁴