Wpływ na płodność, ciążę i laktację
Hydrokortyzon

Wpływ hydrokortyzonu na płodność, ciążę i laktację

Hydrokortyzon jest glikokortykosteroidem powszechnie stosowanym w lecznictwie w różnych postaciach farmaceutycznych, zarówno o działaniu miejscowym jak i ogólnoustrojowym. Decyzja o zastosowaniu produktów leczniczych zawierających hydrokortyzon u kobiet w ciąży lub karmiących piersią powinna być zawsze poprzedzona dokładną analizą stosunku korzyści do ryzyka zarówno dla matki, jak i dla płodu lub dziecka.^{1 2}

Wpływ na płodność

W badaniach na zwierzętach wykazano, że kortykosteroidy mogą wpływać negatywnie na płodność.^{3 4} Należy jednak zaznaczyć, że dane są niejednoznaczne, gdyż niektóre źródła wskazują na brak dowodów potwierdzających niekorzystny wpływ kortykosteroidów na płodność u ludzi.⁵

Wpływ na ciążę

Badania na zwierzętach wykazały, że glikokortykosteroidy podawane w dużych dawkach mogą powodować zaburzenia rozwoju płodu.^{6 7} Do potencjalnych zagrożeń dla płodu należą:

• Ryzyko niewydolności łożyskowej⁸
• Zmniejszenie masy urodzeniowej^{9 10}
• Zwiększone ryzyko narodzin martwych płodów¹¹
• Możliwość wystąpienia rozszczepu podniebienia^{12 13}
• Wewnątrzmaciczne opóźnienie wzrostu płodu^{14 15}
• Wpływ na rozwój mózgu¹⁶
• Supresyjny wpływ na oś podwzgórze-przysadka-nadnercza w organizmach płodów¹⁷

Przenikanie przez łożysko

Hydrokortyzon przenika przez barierę łożyskową.^{18 19} Noworodki urodzone przez matki, które podczas ciąży otrzymywały znaczne dawki hydrokortyzonu, powinny być obserwowane pod kątem wystąpienia niedoczynności kory nadnerczy.^{20 21}

Zdolność kortykosteroidów do przenikania przez łożysko różni się dla poszczególnych leków.²² W przypadku kwasu fusydynowego (składnik produktu Fusacid H) stosowanego w postaci o działaniu ogólnym, wykazano, że może on przenikać przez barierę łożyska.²³

Zalecenia dla kobiet w różnych okresach ciąży

W zależności od produktu leczniczego zawierającego hydrokortyzon, zalecenia dla kobiet w ciąży mogą się różnić:

• Bezwzględny zakaz stosowania w I trymestrze ciąży dotyczy produktu Chlorchinaldin H²⁴
• Większość produktów zaleca zachowanie szczególnej ostrożności w pierwszych 3 miesiącach ciąży^{25 26}
• Niektóre produkty, jak Oxycort, są całkowicie przeciwwskazane w okresie ciąży²⁷

Zalecenia dotyczące preparatów zewnętrznych

W przypadku produktów leczniczych do stosowania miejscowego, zaleca się:

• Krótkotrwałe stosowanie^{28 29}
• Aplikację na małe powierzchnie skóry^{30 31}
• Unikanie stosowania na duże powierzchnie zmienionej chorobowo skóry³²
• Unikanie długotrwałego stosowania^{33 34}

Pacjentki w stanie przedrzucawkowym

U kobiet ciężarnych w stanie przedrzucawkowym konieczne jest ścisłe monitorowanie w zakresie gospodarki wodno-elektrolitowej.^{35 36}

Wpływ na karmienie piersią

Hydrokortyzon przenika do mleka kobiecego i może powodować u dziecka karmionego piersią:^{37 38}

• Hamowanie wytwarzania endogennych glikokortykosteroidów^{39 40}
• Hamowanie wzrostu^{41 42}
• Inne działania niepożądane^{43 44}
• Zahamowanie czynności nadnerczy^{45 46}

Stanowisko Światowej Organizacji Zdrowia

Zgodnie ze stanowiskiem Światowej Organizacji Zdrowia, u kobiet karmiących hydrokortyzon może być stosowany w pojedynczej dawce. Brak jest jednak danych dotyczących przedłużonego stosowania.^{47 48}

Zalecenia dla leków stosowanych miejscowo

W przypadku miejscowego stosowania hydrokortyzonu (kremy, maści) ryzyko przenikania leku do mleka jest mniejsze, ale zaleca się ostrożność:

• Stosowanie krótkotrwałe^{49 50}
• Aplikacja na małą powierzchnię skóry^{51 52}
• Unikanie kontaktu produktu ze skórą piersi^{53 54}

Zalecenia dla preparatów systemowych

W przypadku stosowania dużych dawek hydrokortyzonu o działaniu ogólnoustrojowym, zaleca się:

• Zaprzestanie karmienia piersią w okresie przyjmowania leku^{55 56}
• Ścisłe monitorowanie niemowląt⁵⁷

W przypadku lokoid Crelo i podobnych preparatów, produkt leczniczy można stosować w czasie karmienia piersią na małą powierzchnię skóry przez krótki czas. W przypadku długotrwałego leczenia lub nanoszenia produktu na dużą powierzchnię skóry, należy zaprzestać karmienia piersią.⁵⁸

Szczególne sytuacje i rekomendacje

Dla niektórych produktów zawierających hydrokortyzon, istnieją szczególne zalecenia:

• W przypadku Atecortin (krople do oczu i uszu, zawiesina), stosowanie produktu leczniczego w ciąży jest dopuszczalne jedynie w sytuacji, gdy jest to bezwzględnie konieczne, a zastosowanie bezpieczniejszego produktu leczniczego alternatywnego jest niemożliwe lub przeciwwskazane.⁵⁹
• W przypadku Pimafucort, ze względu na teoretyczne ryzyko ototoksycznego działania na płód produktów zawierających neomycynę, u kobiet w ciąży nie należy stosować kremu przez długi czas, na rozległe powierzchnie skóry, ani pod opatrunkiem okluzyjnym.⁶⁰
• W przypadku Softacort (krople do oczu), nie zaleca się stosowania produktu leczniczego w okresie ciąży, chyba że jest to bezwzględnie konieczne.⁶¹

Dokumentacja i obserwacja

Leczenie matek powinno być dokładnie opisane w dokumentacji medycznej niemowląt.⁶² Niemowlęta matek przyjmujących farmakologiczne dawki steroidów powinny być uważnie obserwowane pod kątem objawów hamowania czynności nadnerczy.⁶³

W każdym przypadku stosowania produktów leczniczych zawierających hydrokortyzon u kobiet w ciąży lub karmiących piersią, lekarz powinien dokładnie ocenić stosunek korzyści do ryzyka oraz przekazać pacjentce szczegółowe informacje dotyczące potencjalnych zagrożeń i zaleceń dotyczących stosowania leku.