wolna frakcja

Wolna frakcja to niezwiązana z białkami osoczowymi część substancji (np. leku, hormonu) obecna we krwi. Jest to forma biologicznie aktywna, zdolna do przeniknięcia przez błony komórkowe i wywołania efektu farmakologicznego lub fizjologicznego.

W diagnostyce medycznej oznaczanie wolnej frakcji hormonów (np. wolnej tyroksyny, wolnego testosteronu) jest często bardziej wartościowe diagnostycznie niż pomiar całkowitego stężenia. Wynika to z faktu, że tylko wolna frakcja może oddziaływać z receptorami tkankowymi i wywoływać efekt biologiczny.

W farmakologii klinicznej monitorowanie wolnej frakcji leków o wąskim indeksie terapeutycznym może być istotne dla optymalizacji terapii, szczególnie u pacjentów z zaburzeniami wiązania białkowego (np. z hipoalbuminemią, niewydolnością nerek czy wątroby). Zmiana stężenia wolnej frakcji leku może prowadzić do nasilenia działania terapeutycznego lub wystąpienia działań niepożądanych.

Powiązane wpisy

Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Orizon 1 mg/ml

Rysperydon, podawany doustnie w postaci roztworu Orizon (1 mg/ml), jest całkowicie wchłaniany z przewodu pokarmowego, osiągając maksymalne stężenie w osoczu (Cmax) w ciągu 1-2 godzin, z bezwzględną dostępnością biologiczną na poziomie 70% (CV 25%). Względna dostępność biologiczna z tabletki wynosi 94% (CV 10%) względem roztworu, co umożliwia zamianę form farmaceutycznych bez konieczności modyfikacji dawki. Rysperydon ulega szybkiemu metabolizmowi przez CYP2D6 do aktywnego 9-hydroksyrysperydonu, który wraz z lekiem macierzystym tworzy czynną frakcję przeciwpsychotyczną. Stan stacjonarny osiągany jest w ciągu 1 dnia dla rysperydonu i 4-5 dni dla metabolitu. Objętość dystrybucji wynosi 1-2 l/kg, a wiązanie z białkami osocza jest wysokie (90% dla rysperydonu, 77% dla metabolitu). Farmakokinetyka jest liniowa i niezmieniona przez pokarm, płeć, rasę czy palenie tytoniu, co ułatwia przewidywanie efektów terapeutycznych i dawkowanie.
9-hydroksyrysperydon, CYP 2D6, cytochrom P450, czynna frakcja przeciwpsychotyczna, dostępność biologiczna bezwzględna, dostępność biologiczna względna, hydroksylacja, intensywny metabolizer, klirens, N-dealkilacja, objętość dystrybucji, okres półtrwania, Orizon, polimorfizm genetyczny, rysperydon, słaby metabolizer, stan stacjonarny, stężenie w osoczu krwi, wiązanie z białkami osocza, wolna frakcja, zależność proporcjonalna do dawki
Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Torendo Q-Tab 1 mg 1 mg

Torendo Q-Tab, zawierający rysperydon w formie tabletek ulegających rozpadowi w jamie ustnej, jest farmakokinetycznie biorównoważny z tabletkami powlekanymi Torendo. Rysperydon jest całkowicie wchłaniany po podaniu doustnym, osiągając maksymalne stężenie w osoczu w ciągu 1-2 godzin, z bezwzględną dostępnością biologiczną na poziomie 70% (CV=25%). Metabolizowany jest głównie przez CYP2D6 do aktywnego 9-hydroksyrysperydonu, który wraz z rysperydonem tworzy czynną frakcję przeciwpsychotyczną. Stan stacjonarny osiągany jest odpowiednio po 1 dniu dla rysperydonu i 4-5 dniach dla metabolitu. Objętość dystrybucji wynosi 1-2 l/kg, a wiązanie z białkami osocza to 90% dla rysperydonu i 77% dla metabolitu. Pokarm nie wpływa na wchłanianie leku, co umożliwia podawanie niezależnie od posiłków.
9-hydroksyrysperydon, bezwzględna dostępność biologiczna, CYP 2D6, cytochrom P450, czynna frakcja przeciwpsychotyczna, klirens czynnej frakcji przeciwpsychotycznej, kwaśna alfa-1-glikoproteina, N-dealkilacja, niewydolność nerek, niewydolność wątroby, objętość dystrybucji, okres półtrwania, osoby intensywnie metabolizujące, osoby słabo metabolizujące, polimorfizm genetyczny, rysperydon, stan stacjonarny, tabletka ulegająca rozpadowi w jamie ustnej, Torendo Q-Tab, wolna frakcja, względna dostępność biologiczna, zaburzenie czynności nerek, zaburzenie czynności wątroby
Leksykon leków
Interakcje leku – Urostad 0,4 mg kapsułka o zmodyfikowanym uwalnianiu, twarda 0,4 mg

Tamsulosyna, składnik leku Urostad 0,4 mg, wykazuje zróżnicowane interakcje farmakokinetyczne i farmakodynamiczne, głównie u dorosłych pacjentów. Brak istotnych interakcji stwierdzono z atenololem, enalaprilem i teofiliną, co pozwala na bezpieczne jednoczesne stosowanie bez konieczności modyfikacji dawkowania. Cymetydyna zwiększa stężenie tamsulosyny w osoczu, natomiast furosemid je obniża, jednak wartości pozostają w granicach terapeutycznych, więc nie wymaga to zmiany dawkowania. Diklofenak i warfaryna mogą przyspieszać eliminację tamsulosyny, co wymaga monitorowania skuteczności terapii. Szczególną uwagę należy zwrócić na interakcje z inhibitorami cytochromu P450: ketokonazol (silny inhibitor CYP3A4) zwiększa AUC tamsulosyny 2,8-krotnie i Cmax 2,2-krotnie, co stanowi wysokie ryzyko kliniczne, zwłaszcza u pacjentów z fenotypem słabego metabolizmu CYP2D6. Paroksetyna (silny inhibitor CYP2D6) powoduje umiarkowany wzrost AUC (1,3 raza) i Cmax (1,6 raza), uznawany za nieistotny klinicznie.
antagonista receptora alfa₁-adrenergicznego, antagonista receptora H2, antykoagulant, benzodiazepin, beta-adrenolityk, diuretyk pętlowy, diuretyk tiazydowy, efekt hipotensyjny, fenotyp słabej aktywności metabolicznej, hipotonia ortostatyczna, inhibitor CYP3A4, inhibitor izoenzymu cytochromu P450, inhibitor konwertazy angiotensyny, interakcja farmakodynamiczna, interakcja farmakokinetyczna, lek hipolipemizujący, lek rozszerzający oskrzela, nieselektywny beta-adrenolityk, niesteroidowy lek przeciwzapalny, objawowa hipotonia, pochodna sulfonylomocznika, progestagen, silny inhibitor CYP3A4, tamsulosyna chlorowodorek, trójpierścieniowy lek przeciwdepresyjny, właściwość naczyniorozszerzająca, wolna frakcja
Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Rispolept 4 mg

Rysperydon, dostępny w formie tabletek powlekanych o dawkach 1-4 mg oraz roztworu doustnego, charakteryzuje się wysoką biorównoważnością obu postaci. Po podaniu doustnym wykazuje całkowite wchłanianie z przewodu pokarmowego, osiągając maksymalne stężenie w osoczu (Cmax) w ciągu 1-2 godzin, z bezwzględną dostępnością biologiczną na poziomie 70% (CV=25%). Lek ulega intensywnemu metabolizmowi wątrobowemu, głównie przez CYP2D6 do aktywnego metabolitu 9-hydroksyrysperydonu, który wraz z rysperydonem tworzy czynną frakcję przeciwpsychotyczną. Farmakokinetyka tej frakcji jest liniowa i nie wymaga modyfikacji dawkowania w zależności od fenotypu metabolizmu CYP2D6. Okres półtrwania rysperydonu wynosi około 3 godziny, natomiast 9-hydroksyrysperydonu i całej czynnej frakcji około 24 godziny, co uzasadnia dawkowanie raz na dobę. Rysperydon wykazuje wysokie wiązanie z białkami osocza (90% dla rysperydonu, 77% dla metabolitu) oraz brak istotnego wpływu pokarmu na wchłanianie.
9-hydroksyrysperydon, albumina, bezwzględna dostępność biologiczna, biorównoważność, całkowite wchłanianie, ciężkie zaburzenie, Cmax, CYP2D6, czynna frakcja przeciwpsychotyczna, farmakokinetyka liniowa, faza eliminacji, hydroksylacja, interakcja farmakokinetyczna, izoenzymy cytochromu P450, klirens, kwaśna alfa-1-glikoproteina, lek przeciwpsychotyczny, metabolit, mikrosomy wątrobowe, N-dealkilacja, objętość dystrybucji, okres półtrwania, polimorfizm genetyczny, postać leku, roztwór doustny, rysperydon, stan stacjonarny, stężenie w osoczu, szybka dystrybucja, tabletka powlekana, umiarkowane zaburzenie, wolna frakcja
Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Orizon 4 mg

Rysperydon, substancja czynna leku Orizon (dostępnego w dawkach 0,5 mg do 4 mg), charakteryzuje się całkowitym wchłanianiem po podaniu doustnym z maksymalnym stężeniem w osoczu osiąganym w 1-2 godziny oraz bezwzględną dostępnością biologiczną na poziomie 70% (CV=25%). Metabolizowany jest głównie do aktywnego 9-hydroksyrysperydonu przez izoenzym CYP2D6, co tworzy czynną frakcję przeciwpsychotyczną. Objętość dystrybucji wynosi 1-2 l/kg, a wiązanie z białkami osocza jest wysokie (90% dla rysperydonu, 77% dla metabolitu). Eliminacja zachodzi głównie przez nerki, z wydaleniem około 70% dawki w moczu i 14% w kale. Okres półtrwania rysperydonu wynosi około 3 godziny, natomiast 9-hydroksyrysperydonu i całej czynnej frakcji około 24 godziny. Farmakokinetyka czynnej frakcji jest podobna u osób intensywnie i słabo metabolizujących CYP2D6, a stężenie w osoczu rośnie proporcjonalnie do dawki, co ułatwia dawkowanie.
9-hydroksyrysperydon, czynna frakcja przeciwpsychotyczna, dostępność biologiczna bezwzględna, farmakokinetyka, izoenzym CYP 2D6, klirens frakcji, kwaśna alfa-1-glikoproteina, mikrosomy wątrobowe, N-dealkilacja, niewydolność nerek, niewydolność wątroby, objętość dystrybucji, okres półtrwania, polimorfizm genetyczny, przewód pokarmowy, rysperydon, stan stacjonarny, stężenie w osoczu, wolna frakcja
Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Rispolept 3 mg

Rysperydon, lek przeciwpsychotyczny, wykazuje farmakokinetykę charakteryzującą się całkowitym wchłanianiem po podaniu doustnym, z maksymalnym stężeniem w osoczu (Cmax) osiąganym w ciągu 1-2 godzin oraz bezwzględną dostępnością biologiczną na poziomie 70% (CV 25%). Biodostępność z tabletek powlekanych jest zbliżona do roztworu doustnego (94%, CV 10%), a pokarm nie wpływa na wchłanianie leku. Rysperydon i jego aktywny metabolit 9-hydroksyrysperydon tworzą czynną frakcję przeciwpsychotyczną, której farmakokinetyka jest liniowa i osiąga stan stacjonarny odpowiednio po 1 dniu i 4-5 dniach stosowania. Objętość dystrybucji wynosi 1-2 l/kg, a stopień wiązania z białkami osocza to 90% dla rysperydonu i 77% dla metabolitu. Metabolizm zachodzi głównie przez CYP2D6, z polimorfizmem genetycznym wpływającym na szybkość przemiany, jednak całkowita ekspozycja czynnej frakcji jest podobna u wszystkich pacjentów. Okres półtrwania rysperydonu wynosi około 3 godziny, natomiast 9-hydroksyrysperydonu i czynnej frakcji około 24 godziny.
9-hydroksyrysperydon, aktywność farmakologiczna, biodostępność, biorównoważność, całkowite wchłanianie, ciężkie zaburzenie czynności nerek, Cmax, CYP2D6, czynna frakcja przeciwpsychotyczna, dostępność biologiczna bezwzględna, dostępność biologiczna względna, farmakokinetyka rysperydonu, izoenzym cytochromu P450, klirens frakcji, kwaśna alfa-1-glikoproteina, lek przeciwpsychotyczny, liniowość farmakokinetyki, metabolizm leku, N-dealkilacja, niewydolność wątroby, objętość dystrybucji, okres półtrwania, osoba intensywnie metabolizująca, osoba słabo metabolizująca, polimorfizm genetyczny, stan stacjonarny, szybka dystrybucja, umiarkowane zaburzenie czynności nerek, wolna frakcja
Leksykon substancji czynnych
Prednizon – Właściwości farmakokinetyczne

Prednizon, syntetyczny glikokortykosteroid, charakteryzuje się szybkim i niemal całkowitym wchłanianiem po podaniu doustnym, z biodostępnością wynoszącą 70-90% oraz osiąganiem maksymalnego stężenia w osoczu w ciągu 1-2 godzin. Metabolizm prednizonu zachodzi głównie w wątrobie, gdzie ulega konwersji do aktywnego metabolitu – prednizolonu (80-100% konwersji podczas pierwszego przejścia wątrobowego). Prednizolon wykazuje wysokie powinowactwo do białek osocza (90-95% przy stężeniach <200 ng/ml), a jego okres półtrwania w osoczu wynosi 3,4-3,8 godziny, natomiast w tkankach 18-36 godzin. Prednizon i prednizolon przenikają przez barierę łożyskową, co ma znaczenie kliniczne w ciąży. Wydalanie odbywa się głównie przez nerki i żółć, z mniej niż 1% dawki przenikającej do mleka matki.
albumina, bariera łożyskowa, białka osocza, biodostępność, biotransformacja, czas działania, dostępność biologiczna, glikokortykosteroid, glukuronidacja, klirens, objętość dystrybucji, odwracalna konwersja, okres półtrwania, pierwsze przejście wątrobowe, pole pod krzywą, prednizolon, prednizon, przewód pokarmowy, siarczanowanie, stężenie maksymalne, stężenie osoczowe, transkortyna, wolna frakcja
Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Risperidon Vipharm 1 mg

Rysperydon, substancja czynna leku Risperidon Vipharm (1 mg, tabletki powlekane), charakteryzuje się całkowitym wchłanianiem po podaniu doustnym z maksymalnym stężeniem w osoczu osiąganym w ciągu 1-2 godzin. Bezwzględna dostępność biologiczna wynosi 70% (CV=25%), a względna dostępność tabletki w porównaniu z roztworem to 94% (CV=10%). Metabolizowany jest głównie przez izoenzym CYP2D6 do aktywnego metabolitu 9-hydroksyrysperydonu, który wraz z rysperydonem tworzy czynną frakcję przeciwpsychotyczną. Stan stacjonarny osiągany jest szybko dla rysperydonu (1 dzień) i nieco później dla metabolitu (4-5 dni). Objętość dystrybucji wynosi 1-2 l/kg, a stopień wiązania z białkami osocza to 90% dla rysperydonu i 77% dla 9-hydroksyrysperydonu. Okres półtrwania rysperydonu wynosi około 3 godziny, natomiast metabolitu i czynnej frakcji 24 godziny. Eliminacja odbywa się głównie przez nerki, z wydaleniem 70% dawki w moczu w ciągu tygodnia.
9-hydroksyrysperydon, bezwzględna dostępność biologiczna, całkowite wchłanianie, czynna frakcja przeciwpsychotyczna, farmakokinetyka liniowa, intensywny metabolizm, izoenzym CYP 2D6, izoenzymy cytochromu P450, kwaśna alfa-1-glikoproteina, metabolizm rysperydonu, mikrosomy wątrobowe, N-dealkilacja, niewydolność nerek, niewydolność wątroby, objętość dystrybucji, okres półtrwania, parametry farmakokinetyczne, polimorfizm genetyczny, rysperydon, słaby metabolizm, stan stacjonarny, stężenie w osoczu krwi, szybka dystrybucja, wolna frakcja, względna dostępność biologiczna