pierwsze przejście wątrobowe

Pierwsze przejście wątrobowe (ang. first-pass effect) to zjawisko farmakokinetyczne, podczas którego część dawki leku podanego doustnie ulega metabolizmowi w wątrobie przed dotarciem do krążenia ogólnego. Zjawisko to stanowi kluczowy czynnik wpływający na biodostępność leków przyjmowanych drogą doustną.

Proces ten zachodzi, gdy lek po wchłonięciu z przewodu pokarmowego trafia wraz z krwią żyły wrotnej do wątroby, gdzie jest częściowo metabolizowany przez enzymy wątrobowe, głównie z grupy cytochromu P450. W wyniku pierwszego przejścia wątrobowego biodostępność niektórych leków może zostać znacząco zredukowana, co wymaga odpowiedniego dostosowania dawki lub wyboru alternatywnej drogi podania.

Stopień nasilenia efektu pierwszego przejścia zależy od wielu czynników, w tym od właściwości fizykochemicznych leku, aktywności enzymów wątrobowych, przepływu krwi przez wątrobę oraz genetycznych uwarunkowań pacjenta. Leki o wysokim efekcie pierwszego przejścia (np. propranolol, morfina, nifedypina) często wymagają wyższych dawek doustnych lub podawania drogami alternatywnymi (podjęzykową, przezskórną, doodbytniczą), aby uniknąć znaczącego obniżenia stężenia terapeutycznego.

Znajomość nasilenia efektu pierwszego przejścia ma istotne znaczenie kliniczne przy doborze odpowiedniej dawki, formułowaniu preparatów o zmodyfikowanym uwalnianiu oraz przewidywaniu interakcji lekowych na poziomie metabolizmu wątrobowego.

Powiązane wpisy

Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Apropol 50 mg

Opipramol dichlorowodorek, substancja czynna leku APROPOL w dawce 50 mg, charakteryzuje się szybkim i całkowitym wchłanianiem po podaniu doustnym oraz wysokim wiązaniem z białkami osocza (~91%). Objętość dystrybucji wynosi około 10 L/kg masy ciała, co wskazuje na efektywną penetrację do tkanek. Metabolizm zachodzi głównie w wątrobie, z udziałem izoenzymu CYP2D6, co implikuje istotny wpływ polimorfizmu genetycznego na farmakokinetykę leku. U pacjentów z niedoborem CYP2D6 maksymalne stężenie opipramolu w osoczu może być nawet 2,5-krotnie wyższe, jednak okres półtrwania eliminacji (~11 godzin) pozostaje niezmieniony, co minimalizuje ryzyko kumulacji przy długotrwałym stosowaniu.
dawkowanie leku, dehydroksyetyloopipramol, działanie niepożądane, efekt pierwszego przejścia, eliminacja nerkowa, izoenzym CYP2D6, krążenie ogólnoustrojowe, metabolizm wątrobowy, niedobór CYP2D6, niewydolność nerek, objętość dystrybucji, okres półtrwania w fazie eliminacji, opipramol dichlorowodorek, penetracja tkankowa, pierwsze przejście wątrobowe, polimorfizm genetyczny, upośledzona czynność nerek, wchłanianie z przewodu pokarmowego, wiązanie z białkami osocza
Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Biseko 50 mg/ml

Produkt leczniczy Biseko, dostępny w postaci roztworu do infuzji o stężeniu 50 mg/ml, zawiera 50 g białek osocza ludzkiego na 1000 ml roztworu, w tym około 31 g albuminy oraz immunoglobuliny: IgG (7,0 g), IgA (1,4 g) i IgM (0,5 g). Skład ten odzwierciedla fizjologiczne proporcje białek osocza, co zapewnia farmakokinetykę identyczną z natywnymi białkami. Po dożylnym podaniu Biseko białka ulegają natychmiastowej dystrybucji wewnątrznaczyniowej i pozanaczyniowej, a ich metabolizm i eliminacja przebiegają zgodnie z naturalnymi wzorcami katabolizmu i klirensu, co gwarantuje utrzymanie homeostazy białkowej organizmu.
albumina, białko osocza ludzkiego, białko surowicy ludzkiej, ciśnienie onkotyczne, homeostaza białkowa, immunoglobulina, immunoglobulina A, immunoglobulina G, immunoglobulina M, metabolizm białek, niewydolność nerek, okres półtrwania, pierwsze przejście wątrobowe, przestrzeń pozanaczyniowa, przestrzeń wewnątrznaczyniowa, roztwór do infuzji
Leksykon substancji czynnych
Pentaerytrytylu tetraazotan – Właściwości farmakokinetyczne

Pentaerytrytylu tetraazotan (PETN), substancja czynna leku Galpent 100 mg, charakteryzuje się złożoną farmakokinetyką obejmującą metabolizm jelitowy do pentaerytrytylu triazotanu, który jest szybko wchłaniany (60-70%) i podlega intensywnemu metabolizmowi wątrobowemu oraz w erytrocytach. Metabolity diazotanowe i monoazotanowe wykazują aktywność jako donory tlenku azotu (NO), co przekłada się na długotrwałe działanie terapeutyczne. Biodostępność PETN jest modyfikowana przez obecność pokarmu oraz stan czynnościowy nerek i wątroby, a także wiek pacjenta. Zaleca się przyjmowanie leku co najmniej 30 minut przed posiłkiem lub 1 godzinę po posiłku, aby zapewnić optymalną absorpcję. Po podaniu 100 mg PETN, metabolity wykazują następujące parametry farmakokinetyczne: pentaerytrytylu diazotan – t½ 4,2 h, Cmax 17,4 ng/ml, tmax 2,5 h, AUCt 96,7 h·ng/ml; pentaerytrytylu monoazotan – t½ 10,4 h, Cmax 79,3 ng/ml, tmax 7,1 h, AUCt 1064 h·ng/ml. Stężenia metabolitów utrzymują się odpowiednio przez około 13 i 24 godziny, co potwierdza długi czas działania leku.
biodostępność, biotransformacja, denitryfikacja, donor tlenku azotu, działanie hemodynamiczne, farmakokinetyka, krążenie wątrobowo-jelitowe, maksymalne stężenie, mikroflora jelitowa, okres półtrwania, pentaerytrytylu diazotan, pentaerytrytylu monoazotan, pentaerytrytylu tetraazotan, pentaerytrytylu triazotan, pierwsze przejście wątrobowe, wchłanianie jelitowe, wydalanie nerkowe
Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Galpent 100 mg

Pentaerytrytylu tetraazotan (PETN) w dawce 100 mg, stosowany w preparacie GALPENT, charakteryzuje się złożoną farmakokinetyką obejmującą wchłanianie, metabolizm i eliminację. Po podaniu doustnym PETN jest metabolizowany przez mikroflorę jelitową do pentaerytrytylu triazotanu, który wykazuje biodostępność na poziomie 60-70%, jednak stężenia PETN i triazotanu we krwi są niemierzalne standardowymi metodami. Pokarm istotnie obniża biodostępność, dlatego zaleca się przyjmowanie leku co najmniej 30 minut przed lub 1 godzinę po posiłku. Metabolizm obejmuje fazę pierwszego przejścia wątrobowego oraz przemiany w erytrocytach do pochodnych diazotanowych i monoazotanowych, które po sprzężeniu z kwasem glukuronowym są wydzielane do żółci i podlegają enterohepaticznemu recyrkulacji, co wydłuża działanie farmakologiczne. Parametry farmakokinetyczne po podaniu 100 mg PETN wykazują: dla pentaerytrytylu diazotanu Cmax 17,4 ng/ml, tmax 2,5 h, t½ 4,2 h, AUCt 96,7 h·ng/ml; dla monoazotanu Cmax 79,3 ng/ml, tmax 7,1 h, t½ 10,4 h, AUCt 1064 h·ng/ml. Stężenia diazotanu powyżej 2 ng/ml utrzymują się około 13 godzin, a monoazotanu powyżej 20 ng/ml przez około 24 godziny, co tłumaczy długotrwałe działanie leku.
AUC, biodostępność, cykl wątrobowo-jelitowy, denitryfikacja, donor tlenku azotu, działanie farmakodynamiczne, efekt hemodynamiczny, eliminacja leku, krwinki czerwone, kwas glukuronowy, maksymalne stężenie, metabolizm wątrobowy, mikroflora jelitowa, pentaerytrytylu tetraazotan, pentaerytrytylu triazotan, pierwsze przejście wątrobowe, pochodne azotanowe, przewód pokarmowy, stężenie maksymalne, terapia przewlekła, uszkodzenie wątroby, wydalanie nerkowe, zaburzenie czynności nerek
Leksykon substancji czynnych
Prednizon – Właściwości farmakokinetyczne

Prednizon, syntetyczny glikokortykosteroid, charakteryzuje się szybkim i niemal całkowitym wchłanianiem po podaniu doustnym, z biodostępnością wynoszącą 70-90% oraz osiąganiem maksymalnego stężenia w osoczu w ciągu 1-2 godzin. Metabolizm prednizonu zachodzi głównie w wątrobie, gdzie ulega konwersji do aktywnego metabolitu – prednizolonu (80-100% konwersji podczas pierwszego przejścia wątrobowego). Prednizolon wykazuje wysokie powinowactwo do białek osocza (90-95% przy stężeniach <200 ng/ml), a jego okres półtrwania w osoczu wynosi 3,4-3,8 godziny, natomiast w tkankach 18-36 godzin. Prednizon i prednizolon przenikają przez barierę łożyskową, co ma znaczenie kliniczne w ciąży. Wydalanie odbywa się głównie przez nerki i żółć, z mniej niż 1% dawki przenikającej do mleka matki.
albumina, bariera łożyskowa, białka osocza, biodostępność, biotransformacja, czas działania, dostępność biologiczna, glikokortykosteroid, glukuronidacja, klirens, objętość dystrybucji, odwracalna konwersja, okres półtrwania, pierwsze przejście wątrobowe, pole pod krzywą, prednizolon, prednizon, przewód pokarmowy, siarczanowanie, stężenie maksymalne, stężenie osoczowe, transkortyna, wolna frakcja

pierwsze przejście wątrobowe

Powiązane wpisy

Właściwości farmakokinetyczne – Apropol 50 mg

Właściwości farmakokinetyczne – Biseko 50 mg/ml

Pentaerytrytylu tetraazotan – Właściwości farmakokinetyczne

Właściwości farmakokinetyczne – Galpent 100 mg

Prednizon – Właściwości farmakokinetyczne