Właściwości farmakokinetyczne
Prednizon

Właściwości farmakokinetyczne substancji prednizon

Prednizon jest syntetycznym glikokortykosteroidem stosowanym w wielu preparatach leczniczych, między innymi jako Encorton, Esotkaleno czy Medoxa, dostępnych w różnych dawkach w postaci tabletek doustnych, a także jako Rectodelt w postaci czopków. Poniżej przedstawiono szczegółową charakterystykę właściwości farmakokinetycznych tej substancji czynnej.¹

Wchłanianie

Po podaniu doustnym prednizon charakteryzuje się szybkim i niemal całkowitym wchłanianiem z przewodu pokarmowego. Dostępność biologiczna substancji wynosi od 70 do 90%. Maksymalne stężenie w osoczu lub surowicy jest osiągane stosunkowo szybko, zwykle w ciągu 1-2 godzin od momentu przyjęcia leku.^{2 3 4}

Warto zauważyć, że obecność pokarmu może wpływać na kinetykę wchłaniania prednizonu w początkowej fazie, powodując spowolnienie tego procesu, jednakże nie ma to istotnego wpływu na całkowitą biodostępność leku.⁵

W przypadku podania doodbytniczego w postaci czopków (Rectodelt), wchłanianie następuje także przez błonę śluzową odbytnicy, jednak biodostępność jest niższa. Według badań biodostępność prednizonu w dawce 100 mg w postaci czopków w odniesieniu do prednizolonu wynosi około 29% w porównaniu z podaniem dożylnym.⁶

Biotransformacja

Kluczowym aspektem farmakokinetyki prednizonu jest jego metabolizm do aktywnej postaci – prednizolonu. Proces ten zachodzi głównie w wątrobie podczas pierwszego przejścia wątrobowego (efekt pierwszego przejścia), gdzie około 80-100% podanego prednizonu ulega konwersji do prednizolonu.^{7 8}

Warto podkreślić, że prednizon i prednizolon w organizmie podlegają odwracalnej konwersji względem siebie, z równowagą reakcji przesuniętą na korzyść prednizolonu, który stanowi aktywną formę leku.⁹

Dalszy metabolizm prednizolonu odbywa się również głównie w wątrobie i obejmuje:

• Glukuronidację – około 70% metabolizmu^{10 11}
• Siarczanowanie – około 30% metabolizmu^{12 13}
• Częściową konwersję do specyficznych metabolitów: 11ß,17ß-dihydroksyandrosta-1,4-dien-3-onu oraz 1,4-pregnadien-20-olu^{14 15}

Powstające w wyniku tych procesów metabolity są nieaktywne hormonalnie.^{16 17}

Dystrybucja

Prednizon i jego aktywny metabolit prednizolon wiążą się w znacznym stopniu z białkami osocza. Prednizon wiąże się z białkami osocza w 70-73%, natomiast prednizolon wykazuje wyższe powinowactwo do białek – od 90-95% przy stężeniach poniżej 200 ng/ml do około 70% przy stężeniach przekraczających 1 mg/ml.¹⁸

Wiązanie z białkami osocza charakteryzuje się specyficznym powinowactwem do różnych frakcji białkowych:

• Globuliny wiążące glikokortykosteroidy (transkortyna) – wiązanie o wysokim powinowactwie, ale niskiej pojemności¹⁹
• Albuminy – wiązanie o niskim powinowactwie, ale wysokiej pojemności²⁰

Stopień wiązania z białkami osocza jest zależny od dawki leku – im większa dawka, tym większa frakcja niezwiązana, co ma istotne znaczenie kliniczne.²¹

Objętość dystrybucji wolnej frakcji prednizonu wynosi od 0,86 do 1,81 l/kg masy ciała, co wskazuje na dobrą zdolność leku do przenikania do tkanek.²²

Prednizon i prednizolon mają zdolność do przenikania przez barierę łożyskową, co jest istotną informacją w przypadku stosowania tych leków u kobiet w ciąży.²³

Eliminacja

Metabolity prednizonu są wydalane głównie przez nerki. Dane dotyczące profilu wydalania wskazują, że:

• Około 10-20% dawki jest wydalane z moczem w postaci prednizolonu²⁴
• Około 1-5% dawki jest wydalane z moczem w postaci nieaktywnych metabolitów²⁵
• Większość dawki jest wydalana z żółcią²⁶
• Tylko minimalna ilość prednizonu/prednizolonu pojawia się w moczu w postaci niezmienionej^{27 28}

Do mleka kobiecego przenika mniej niż 1% podanej dawki prednizonu i prednizolonu, co należy uwzględnić podczas stosowania leku u matek karmiących piersią.²⁹

Parametry farmakokinetyczne

Kluczowe parametry farmakokinetyczne prednizonu i jego aktywnego metabolitu prednizolonu obejmują:

Okres półtrwania:

• Okres półtrwania prednizolonu w osoczu wynosi od 3,4 do 3,8 godziny³⁰
• Okres półtrwania w tkankach jest znacznie dłuższy i wynosi od 18 do 36 godzin³¹
• Okres półtrwania w fazie eliminacji z osocza wynosi około 3 godzin^{32 33}

Istotne jest, że okres półtrwania może ulegać wydłużeniu u pacjentów z ciężkimi zaburzeniami czynności wątroby.^{34 35}

Czas działania:

• Czas działania prednizonu wynosi od 1,25 do 1,5 dnia³⁶
• Według innych źródeł, czas działania prednizonu jest dłuższy od okresu przebywania w surowicy i wynosi od 18 do 36 godzin po zastosowaniu średnich dawek^{37 38}

Klirens:

• Klirens wynosi około 1,5 ml/min/kg³⁹

Parametry farmakokinetyczne dla czopków Rectodelt

W przypadku czopków Rectodelt zawierających 100 mg prednizonu, przeprowadzono badanie biodostępności w 1989 roku na grupie 18 osób. Wyniki tego badania w porównaniu z dożylnym podaniem prednizolonu (przyjętym jako preparat referencyjny o biodostępności 100%) przedstawiają się następująco:⁴⁰

Na podstawie tych danych biodostępność prednizonu 100 mg w postaci czopków w odniesieniu do prednizolonu wynosi 29%.⁴¹