Wpływ na płodność, ciążę i laktację
Prednizon

Wpływ prednizonu na płodność, ciążę i laktację

Prednizon, jako substancja należąca do grupy glikokortykosteroidów, wymaga szczególnego podejścia terapeutycznego u kobiet w ciąży oraz karmiących piersią. Dokładna wiedza na temat potencjalnych zagrożeń związanych z jego stosowaniem w tych stanach fizjologicznych jest niezbędna dla lekarza prowadzącego, aby mógł dokonać właściwej oceny stosunku korzyści do ryzyka oraz przekazać pacjentce wyczerpujące informacje.^{1 2}

Wpływ na ciążę

Stosowanie prednizonu w ciąży obarczone jest potencjalnymi ryzykami dla rozwijającego się płodu, dlatego należy podchodzić do niego z dużą ostrożnością. Wśród dostępnych danych brakuje odpowiednio liczebnych, kontrolowanych badań dotyczących bezpieczeństwa stosowania prednizonu u kobiet ciężarnych.³ Dotychczasowe obserwacje oraz badania na modelach zwierzęcych wskazują jednak na istotne ryzyka związane z ekspozycją płodu na glikokortykosteroidy.^{4 5}

Ryzyko wad rozwojowych

W badaniach przedklinicznych na zwierzętach wykazano, że kortykosteroidy, w tym prednizon, mogą powodować:^{6 7}

• Zwiększenie częstości rozszczepów podniebienia
• Zwiększone ryzyko poronień
• Niewydolność łożyska
• Wady szkieletu
• Wewnątrzmaciczne zahamowanie wzrostu płodu
• Zwiększoną śmiertelność zarodków

^{8 9}

Szczególnie istotne jest zwiększone ryzyko rozszczepu podniebienia, które może wystąpić po ekspozycji na prednizon w pierwszym trymestrze ciąży.^{10 11 12}

Warto zauważyć, że chociaż podejrzenia dotyczące teratogennego działania kortykosteroidów u ludzi nie zostały jednoznacznie potwierdzone, istnieją dane wskazujące na zwiększone ryzyko niepożądanych skutków dla rozwoju płodu.¹³

Ryzyko dla płodu i noworodka

Dane kliniczne wskazują, że u kobiet ciężarnych otrzymujących glikokortykosteroidy może wystąpić:¹⁴

• Zwiększone ryzyko niewydolności łożyska
• Mała masa urodzeniowa noworodka
• Zwiększone ryzyko śmierci płodu

¹⁵

Dodatkowo badania na zwierzętach wykazały, że podawanie glikokortykosteroidów w dawkach podteratogennych w czasie ciąży może przyczyniać się do:¹⁶

• Zwiększonego ryzyka wewnątrzmacicznego spowolnienia wzrostu
• Chorób układu krążenia w wieku dorosłym
• Zaburzeń metabolicznych w wieku dorosłym
• Trwałych zmian w gęstości receptorów glikokortykosteroidowych
• Zmian w zachowaniu neuroprzekaźników

¹⁷

Ryzyko zahamowania czynności kory nadnerczy

Szczególnie istotnym ryzykiem związanym ze stosowaniem prednizonu pod koniec ciąży jest możliwość wystąpienia zaniku kory nadnerczy u płodu.^{18 19 20} Stan ten może wymagać zastosowania leczenia substytucyjnego u noworodka ze stopniowym zmniejszaniem dawki glikokortykosteroidów.^{21 22 23}

Zalecenia dotyczące stosowania prednizonu w ciąży

W świetle powyższych danych, prednizon u kobiet ciężarnych może być stosowany wyłącznie wtedy, gdy:^{24 25 26 27}

• Korzyść ze stosowania leku przeważa nad potencjalnym zagrożeniem dla płodu
• Po starannym rozważeniu stosunku korzyści do ryzyka
• Gdy jest to ściśle wskazane medycznie

^{28 29 30 31}

Szczególną ostrożność należy zachować przy stosowaniu prednizonu w pierwszym trymestrze ciąży, ze względu na zwiększone ryzyko rozszczepu podniebienia, jak również pod koniec ciąży, ze względu na ryzyko zaniku kory nadnerczy u płodu.^{32 33}

Wpływ na laktację

Prednizon przenika do mleka kobiecego, dlatego stosowanie tego leku w okresie karmienia piersią wymaga szczególnej uwagi.^{34 35 36}

Bezpieczeństwo stosowania podczas karmienia piersią

Dotychczasowe obserwacje wskazują, że stosowanie niskich dawek prednizonu (do 5 mg na dobę) u matek karmiących piersią zazwyczaj nie wywołuje działań niepożądanych u dziecka.³⁷ Należy jednak zaznaczyć, że dotychczas nie zgłaszano istotnego szkodliwego wpływu na noworodka, niezależnie od dawki.^{38 39 40}

Jednak stosowanie większych dawek prednizonu może potencjalnie spowodować u dziecka:⁴¹

• Zahamowanie wzrostu
• Zahamowanie wydzielania endogennych hormonów kory nadnerczy

⁴²

Zalecenia dotyczące stosowania prednizonu podczas laktacji

W czasie karmienia piersią prednizon może być stosowany z następującymi zastrzeżeniami:^{43 44 45 46}

Podawanie prednizonu w okresie karmienia piersią powinno podlegać ograniczeniom i być stosowane tylko wtedy, gdy jest to klinicznie uzasadnione.^{47 48 49} W przypadku konieczności stosowania większych dawek prednizonu ze względów terapeutycznych, zaleca się przerwanie karmienia piersią.^{50 51 52 53}

Informacje kliniczne przekazywane pacjentce

Lekarz powinien przekazać pacjentce znajdującej się w ciąży lub karmiącej piersią szczegółowe informacje na temat stosowania prednizonu, które powinny obejmować:

Informacje dla kobiet w ciąży

• Szczegółowe omówienie stosunku korzyści do ryzyka związanego z kontynuacją lub rozpoczęciem terapii prednizonem
• Informacje o potencjalnych ryzykach dla płodu, w szczególności w pierwszym trymestrze ciąży (ryzyko rozszczepu podniebienia) oraz pod koniec ciąży (ryzyko zaniku kory nadnerczy u płodu)
• Informacje o możliwym wpływie na wzrost płodu oraz ryzyku niskiej masy urodzeniowej
• Konieczność ścisłej współpracy z lekarzem prowadzącym ciążę oraz neonatologiem, szczególnie w przypadku stosowania prednizonu w III trymestrze
• Informacje o możliwej konieczności leczenia substytucyjnego u noworodka ze stopniowym zmniejszaniem dawki, jeśli matka stosowała prednizon pod koniec ciąży

^{54 55 56 57}

Informacje dla kobiet karmiących piersią

• Informacje o przenikaniu prednizonu do mleka kobiecego
• Wyjaśnienie, że stosowanie niskich dawek (do 5 mg na dobę) zazwyczaj nie powoduje działań niepożądanych u dziecka
• Informacje o potencjalnym ryzyku zahamowania wzrostu i czynności kory nadnerczy u dziecka przy stosowaniu wyższych dawek
• Wskazówki dotyczące konieczności przerwania karmienia piersią w przypadku konieczności stosowania wyższych dawek prednizonu
• Zalecenia dotyczące monitorowania dziecka pod kątem potencjalnych działań niepożądanych, jeśli karmienie piersią jest kontynuowane podczas terapii prednizonem

^{58 59 60 61}