hiposaliwacja
Hiposaliwacja to stan zmniejszonego wydzielania śliny przez gruczoły ślinowe, który prowadzi do suchości w jamie ustnej. W przeciwieństwie do kserostomii, która jest subiektywnym odczuciem suchości, hiposaliwacja oznacza obiektywnie obniżony przepływ śliny, zazwyczaj poniżej 0,1 ml/min dla śliny spoczynkowej lub poniżej 0,5-0,7 ml/min dla śliny stymulowanej.
Etiologia hiposaliwacji jest wieloczynnikowa i obejmuje stosowanie leków (przeciwdepresyjnych, przeciwpsychotycznych, przeciwhistaminowych, moczopędnych), choroby autoimmunologiczne (zespół Sjögrena), radioterapię obszaru głowy i szyi, cukrzycę, niedoczynność tarczycy, stany zapalne gruczołów ślinowych oraz zaburzenia neurogeniczne. Długotrwały stan może prowadzić do licznych powikłań w jamie ustnej, takich jak próchnica, kandydoza, zapalenie dziąseł i problemy z połykaniem.
Diagnostyka hiposaliwacji opiera się na badaniach sialometrycznych (pomiar ilości wydzielanej śliny), sjalografii, biopsji gruczołów ślinowych mniejszych oraz badaniach obrazowych (USG, MRI). Leczenie obejmuje eliminację przyczyn, odpowiednie nawodnienie, stosowanie substytutów śliny, stymulację wydzielania śliny (zarówno farmakologiczną przy użyciu pilokarpliny czy cewimeliny, jak i niefarmakologiczną poprzez żucie gumy bezcukrowej), oraz skrupulatną higienę jamy ustnej.
Powiązane wpisy
- Leksykon chorób i schorzeń
Suchość w ustach – Diagnostyka i diagnoza
Xerostomia, czyli subiektywne uczucie suchości jamy ustnej, może wynikać z hiposaliwacji (wydzielanie śliny <0,1 ml/min w stanie niestymulowanym lub <0,7 ml/min po stymulacji), zmian w składzie śliny lub innych przyczyn. Diagnostyka obejmuje szczegółowy wywiad lekarski, badanie fizykalne jamy ustnej (ocena błony śluzowej, języka, gruczołów ślinowych), pomiar szybkości wydzielania śliny (sjalometria), a w razie potrzeby badania dodatkowe, takie jak badania krwi (w kierunku chorób autoimmunologicznych, cukrzycy, HIV), obrazowe (USG, TK, MRI), scyntygrafia, sjalografia oraz biopsja gruczołów ślinowych z oceną focus score (≥1/4 mm² wskazuje na zespół Sjögrena). Kwestionariusze takie jak Foxa, Xerostomia Inventory czy Clinical Oral Dryness Score (CODS) służą do oceny nasilenia objawów. Kluczowe jest różnicowanie przyczyn, w tym ponad 400 leków (np. przeciwdepresyjne, przeciwhistaminowe, moczopędne), chorób ogólnoustrojowych (zespół Sjögrena, cukrzyca, niedoczynność tarczycy), radioterapii, chemioterapii, uszkodzeń nerwów, odwodnienia oraz czynników stylu życia (palenie, alkohol, oddychanie przez usta). Nieleczona xerostomia prowadzi do powikłań takich jak próchnica, zapalenie dziąseł, kandydoza, zaburzenia mowy i połykania oraz halitoza.
biopsja gruczołów ślinowych, cewimelin, choroba przyzębia, gruczoł ślinowy, halitoza, hiposaliwacja, kandydoza jamy ustnej, lek przeciwgrzybiczny, niestymulowany przepływ śliny, pilokarpina, próchnica zębów, radioterapia głowy i szyi, scyntygrafia, sialagog, substytut śliny, suchość jamy ustnej, sztuczna ślina, xerostomia, Xerostomia Inventory, zapalenie dziąseł, zespół Sjögrena