niestymulowany przepływ śliny
Niestymulowany przepływ śliny (ang. unstimulated salivary flow) odnosi się do naturalnego wydzielania śliny w warunkach spoczynkowych, bez obecności bodźców zewnętrznych takich jak pokarmy, zapachy czy bodźce mechaniczne. W warunkach fizjologicznych niestymulowany przepływ śliny wynosi około 0,3-0,4 ml/min, jednak wartości te mogą się znacząco różnić między pacjentami.
Pomiar niestymulowanego przepływu śliny stanowi ważne narzędzie diagnostyczne w ocenie funkcji gruczołów ślinowych. Zmniejszony przepływ (poniżej 0,1 ml/min) może wskazywać na kserostomię lub inne zaburzenia wydzielania śliny, które mogą być związane z chorobami ogólnoustrojowymi (np. zespół Sjögrena, cukrzyca), przyjmowanymi lekami lub radioterapią w obrębie głowy i szyi.
Badanie niestymulowanego przepływu śliny przeprowadza się najczęściej metodą sialometrii, gdzie pacjent w pozycji siedzącej, po uprzednim połknięciu śliny, przez określony czas (najczęściej 5-15 minut) zbiera wydzielaną ślinę do wyskalowanego pojemnika. Wynik wyrażany jest w ml/min i stanowi istotny parametr w diagnostyce zaburzeń wydzielania śliny oraz monitorowaniu skuteczności terapii.
Powiązane wpisy
- Leksykon chorób i schorzeń
Suchość w ustach – Diagnostyka i diagnoza
Xerostomia, czyli subiektywne uczucie suchości jamy ustnej, może wynikać z hiposaliwacji (wydzielanie śliny <0,1 ml/min w stanie niestymulowanym lub <0,7 ml/min po stymulacji), zmian w składzie śliny lub innych przyczyn. Diagnostyka obejmuje szczegółowy wywiad lekarski, badanie fizykalne jamy ustnej (ocena błony śluzowej, języka, gruczołów ślinowych), pomiar szybkości wydzielania śliny (sjalometria), a w razie potrzeby badania dodatkowe, takie jak badania krwi (w kierunku chorób autoimmunologicznych, cukrzycy, HIV), obrazowe (USG, TK, MRI), scyntygrafia, sjalografia oraz biopsja gruczołów ślinowych z oceną focus score (≥1/4 mm² wskazuje na zespół Sjögrena). Kwestionariusze takie jak Foxa, Xerostomia Inventory czy Clinical Oral Dryness Score (CODS) służą do oceny nasilenia objawów. Kluczowe jest różnicowanie przyczyn, w tym ponad 400 leków (np. przeciwdepresyjne, przeciwhistaminowe, moczopędne), chorób ogólnoustrojowych (zespół Sjögrena, cukrzyca, niedoczynność tarczycy), radioterapii, chemioterapii, uszkodzeń nerwów, odwodnienia oraz czynników stylu życia (palenie, alkohol, oddychanie przez usta). Nieleczona xerostomia prowadzi do powikłań takich jak próchnica, zapalenie dziąseł, kandydoza, zaburzenia mowy i połykania oraz halitoza.
biopsja gruczołów ślinowych, cewimelin, choroba przyzębia, gruczoł ślinowy, halitoza, hiposaliwacja, kandydoza jamy ustnej, lek przeciwgrzybiczny, niestymulowany przepływ śliny, pilokarpina, próchnica zębów, radioterapia głowy i szyi, scyntygrafia, sialagog, substytut śliny, suchość jamy ustnej, sztuczna ślina, xerostomia, Xerostomia Inventory, zapalenie dziąseł, zespół Sjögrena