test Schirmera

Test Schirmera jest podstawowym badaniem okulistycznym służącym do oceny wydzielania łez przez gruczoły łzowe. Polega na umieszczeniu specjalnego papierowego paska (bibuły) w dolnym worku spojówkowym oka na 5 minut i pomiarze długości zwilżonego odcinka paska, co pozwala określić ilość wytwarzanych łez.

Wyróżnia się dwa główne warianty badania: test Schirmera I (bez znieczulenia), który ocenia całkowitą produkcję łez, oraz test Schirmera II (ze znieczuleniem), który ocenia podstawowe wydzielanie łez przez gruczoły łzowe. Wartości prawidłowe to zwilżenie paska na długości powyżej 10 mm po 5 minutach, wynik poniżej 5 mm wskazuje na niedobór łez.

Test Schirmera jest szczególnie istotny w diagnostyce zespołu suchego oka, zespołu Sjögrena, zaburzeń powierzchni oka oraz przy kwalifikacji do zabiegów refrakcyjnych. Badanie to, mimo pewnych ograniczeń związanych z powtarzalnością, pozostaje standardową procedurą w ocenie funkcji gruczołów łzowych i jest szeroko stosowane w praktyce okulistycznej.

Powiązane wpisy

Leksykon chorób i schorzeń
Ektropion – Diagnostyka i diagnoza

Ektropion, najczęściej dolnej powieki, charakteryzuje się wywinięciem brzegu powieki na zewnątrz i odsunięciem od gałki ocznej, co diagnozuje się głównie na podstawie badania fizykalnego i wywiadu. Kluczowe w ocenie są testy funkcjonalne powieki, takie jak test distrakcji (odległość ≥8-9 mm wskazuje na rozluźnienie powieki) oraz test snap back oceniający szybkość powrotu powieki do pozycji anatomicznej. Diagnostyka obejmuje także ocenę ewersji punktu łzowego, test Schirmera oraz badanie lampą szczelinową w celu wykrycia uszkodzeń rogówki i spojówki. Rozpoznaje się różne typy ektropionu: inwolucyjny, bliznowaty, porażenny, mechaniczny i wrodzony, co jest istotne dla wyboru terapii. Należy również różnicować ektropion z entropionem, zespołem wiotkiej powieki, ptozą i retrakcją powieki. Wywiad powinien uwzględniać przebyte operacje, urazy, choroby neurologiczne i dermatologiczne oraz objawy zespołu suchego oka i łzawienia.
badanie fizykalne, badanie oka, ektropion, ektropion bliznowaty, ektropion inwolucyjny, ektropion mechaniczny, ektropion porażenny, ektropion wrodzony, entropion, epifora, gałka oczna, keratopatia ekspozycyjna, lampa szczelinowa, lateral tarsal strip, nerw twarzowy, okulista, opadnięcie powieki, owrzodzenie rogówki, przeszczep skóry, rogówka, spojówka, światłowstręt, test Schirmera, test snap-back, wywiad lekarski, zapalenie spojówek, zespół suchego oka, zespół wiotkiej powieki
Leksykon chorób i schorzeń
Ektropion – Objawy

Ektropion to wywinięcie powieki dolnej na zewnątrz, prowadzące do odsłonięcia spojówki i zaburzeń odpływu łez przez punkty łzowe, co skutkuje paradoksalnym współistnieniem epifory i subiektywnego uczucia suchości oka. Schorzenie najczęściej dotyczy osób powyżej 60. roku życia i wiąże się z osłabieniem mięśni oraz tkanek łącznych okolicy oczodołu. Objawy obejmują zaczerwienienie, podrażnienie, pieczenie, uczucie ciała obcego, śluzową wydzielinę, a także fotofobię. Nieleczony ektropion może prowadzić do powikłań takich jak przewlekłe zapalenie spojówek, nadżerki i owrzodzenia rogówki, które zagrażają widzeniu, a w skrajnych przypadkach mogą skutkować trwałą utratą wzroku. Stopień nasilenia ektropionu klasyfikuje się na łagodny (częściowe odstanie powieki), umiarkowany (większa część powieki wywinięta) oraz ciężki (cała długość powieki wywinięta), co koreluje z nasileniem objawów i ryzykiem powikłań.
barwienie fluoresceiną, blizna rogówki, ciało obce, czas przerwania filmu łzowego, ektropion, ektropion inwolucyjny, ektropion porażenny, epifora, film łzowy, fotofobia, keratopatia ekspozycyjna, nadżerka rogówki, niestabilność filmu łzowego, owrzodzenie rogówki, podrażnienie oka, porażenie Bella, porażenie nerwu twarzowego, powieka dolna, punkt łzowy, sztuczne łzy, test Schirmera, zapalenie rogówki, zapalenie spojówek, zespół suchego oka
Leksykon chorób i schorzeń
Suche oczy – Diagnostyka i diagnoza

Zespół suchego oka to wieloczynnikowa choroba charakteryzująca się utratą homeostazy filmu łzowego, prowadzącą do objawów takich jak pieczenie, uczucie ciała obcego, przekrwienie, nadmierne łzawienie, niewyraźne widzenie czy światłowstręt. Diagnostyka opiera się na szczegółowym wywiadzie oraz zastosowaniu standaryzowanych kwestionariuszy (np. OSDI, DEQ-5, SPEED, SANDE), gdzie wynik OSDI ≥33 wskazuje na ciężką postać choroby. Badanie w lampie szczelinowej pozwala ocenić stan brzegów powiek, gruczołów Meiboma, menisku łzowym (prawidłowa wysokość >0,21 mm), stabilność filmu łzowego (TBUT <10 sekund świadczy o niestabilności) oraz uszkodzenia nabłonka rogówki i spojówki, oceniane m.in. skalą Oksfordzką (wynik ≥3 wskazuje na ciężką postać). Test Schirmera z wynikiem poniżej 10 mm po 5 minutach wskazuje na niedobór warstwy wodnej łez, a osmolarność łez powyżej 308 mOsm/L lub różnica ≥8 mOsm/L między oczami potwierdza zespół suchego oka. Dodatkowo, obecność stanu zapalnego można potwierdzić podwyższonym poziomem MMP-9 w łzach (test InflammaDry).
barwienie powierzchni oka, blepharitis, dysfunkcja gruczołów Meiboma, eBMD, fluoresceina, gruczoł Meiboma, homeostaza filmu łzowego, kwestionariusz diagnostyczny, lampa szczelinowa, meibum, menisk łzowy, niestabilność filmu łzowego, osmolarność łez, pieczenie oczu, przekrwienie oczu, reumatoidalne zapalenie stawów, róż bengalski, skala Oksfordzka, suche oko, światłowstręt, test Schirmera, toczeń rumieniowaty układowy, trichiasis, zapalenie powierzchni oka, zespół Sjögrena, zespół suchego oka, zieleń lizaminowa
Leksykon chorób i schorzeń
Ektropion – Objawy

Ektropion to wywinięcie powieki dolnej na zewnątrz, prowadzące do odsłonięcia spojówki i zaburzeń w rozprowadzaniu filmu łzowego, co skutkuje objawami takimi jak epifora, podrażnienie spojówki i rogówki, uczucie suchości oraz zaczerwienienie. Schorzenie to może mieć różne etiologie, w tym inwolucyjną (związaną z procesem starzenia), porażenną (np. w wyniku uszkodzenia nerwu twarzowego) oraz bliznowaciejącą (po urazach lub stanach zapalnych). Nieleczony ektropion może prowadzić do powikłań takich jak keratopatia ekspozycyjna, przewlekłe zapalenie spojówki, infekcje oraz uszkodzenia rogówki, które mogą skutkować upośledzeniem widzenia. Diagnostyka opiera się na badaniu okulistycznym, w tym ocenie napięcia powieki, badaniu szczelinowym, testach fluoresceinowych oraz ocenie produkcji i odpływu łez (test Schirmera, czas przerwania filmu łzowego).
badanie okulistyczne, badanie w lampie szczelinowej, bliznowacenie, ciało obce w oku, czas przerwania filmu łzowego, drogi łzowe, ektropion, ektropion inwolucyjny, epifora, film łzowy, keratopatia ekspozycyjna, mięsień okrężny oka, nieprawidłowe położenie powieki, owrzodzenie rogówki, podrażnienie spojówki, porażenie nerwu twarzowego, przekrwienie oka, przewlekły stan zapalny, test Schirmera, uszkodzenie nabłonka rogówki, uszkodzenie rogówki, zaburzenia widzenia, zapalenie rogówki, zapalenie spojówki, zespół suchego oka, zmętnienie rogówki
Leksykon chorób i schorzeń
Blefaritis – Diagnostyka i diagnoza

Blefaritis to przewlekły stan zapalny brzegów powiek, występujący u 37-47% pacjentów okulistycznych, charakteryzujący się objawami takimi jak zaczerwienienie, pieczenie, łzawienie, strupy na powiekach oraz niestabilny film łzowy z czasem przerwania (TBUT) krótszym niż 10 sekund. Diagnostyka opiera się na badaniu w lampie szczelinowej, ocenie gruczołów tarczkowych (meibomian) oraz dodatkowych testach, takich jak meibografia (LipiScan), test Schirmera, posiewy czy pomiar osmolarności łez. Blefaritis dzieli się na przednie (zapalne zmiany u podstawy rzęs) i tylne (dysfunkcja gruczołów tarczkowych – MGD), a blefaritis demodektyczna stanowi około 45% przypadków, diagnozowana na podstawie obecności kołnierzyków wokół rzęs i roztoczy Demodex. W diagnostyce różnicowej uwzględnia się także możliwość raka gruczołu łojowego w przypadkach opornych na leczenie.
blefaritis, czas przerwania filmu łzowego, dysfunkcja gruczołów Meiboma, fotofobia, gradówka, gruczoł tarczkowy, keratopatia powierzchowna, lampa szczelinowa, łzawienie oczu, meibografia, neowaskularyzacja rogówki, nieostre widzenie, niestabilność filmu łzowego, nużeniec, osmolarność łez, pieczenie oczu, podrażnienie oczu, przednie zapalenie powiek, rak gruczołu łojowego, sklejanie powiek, teleangiektazja, test Schirmera, trichiaza, tylne zapalenie powiek, uczucie ciała obcego, zespół suchego oka
Leksykon chorób i schorzeń
Zespół sjögrena – Diagnostyka i diagnoza

Zespół Sjögrena (pSS i sSS) to przewlekła choroba autoimmunologiczna charakteryzująca się limfocytarnym naciekiem gruczołów łzowych i ślinowych, prowadzącym do ich dysfunkcji i objawów suchości oczu oraz jamy ustnej. Diagnostyka opiera się na kryteriach ACR/EULAR 2016, które wymagają uzyskania ≥4 punktów z uwzględnieniem m.in. obecności przeciwciał anty-SSA/Ro (3 pkt), ogniskowego nacieku limfocytarnego ≥1/4 mm² w biopsji gruczołów ślinowych (3 pkt), testu Schirmera ≤5 mm/5 min (1 pkt), barwienia powierzchni oka ≥5 punktów lub van Bijsterveld ≥4 (1 pkt) oraz niestymulowanego przepływu śliny ≤0,1 ml/min (1 pkt). Kryteria wykluczenia obejmują m.in. wcześniejszą radioterapię głowy i szyi, aktywne zakażenia HCV, HIV, sarkoidozę, amyloidozę i choroby IgG4. Diagnostyka laboratoryjna obejmuje wykrywanie przeciwciał anty-SSA/Ro (70-80% pacjentów), anty-SSB/La (40-50%), ANA (90%), czynnik reumatoidalny (50%), podwyższone OB (>70%) oraz możliwą niedokrwistość (33%) i leukopenię (25%). Należy pamiętać, że 30-40% pacjentów może być seronegatywnych, co wymaga kompleksowej oceny klinicznej i histopatologicznej.
badanie histopatologiczne, barwienie powierzchni oka, biopsja gruczołów ślinowych, chłoniak z komórek B, choroba autoimmunologiczna, CRP, czas przerwania filmu łzowego, czynnik reumatoidalny, fibromialgia, gruczoł łzowy, gruczoł ślinowy, kserostomia, morfologia krwi, naciek limfocytarny, niestymulowany przepływ śliny, OB, pierwotny zespół Sjögrena, przeciwciała przeciwjądrowe, reumatoidalne zapalenie stawów, sialografia, sialometria, suchość oczu, test Schirmera, toczeń rumieniowaty układowy, twardzina układowa, zapalenie gruczołów ślinowych, zespół przewlekłego zmęczenia, zespół Sjögrena, zespół suchego oka
Leksykon chorób i schorzeń
Niedrożność kanalika łzowego – Diagnostyka i diagnoza

Niedrożność kanalika łzowego (dacryostenosis) charakteryzuje się zaburzeniem odpływu łez z powierzchni oka do nosa, co manifestuje się łzawieniem, podrażnieniem oraz wydzieliną śluzowo-ropną. Diagnostyka opiera się na szczegółowym wywiadzie oraz badaniu okulistycznym, obejmującym ocenę powiek, punktów łzowych, woreczka łzowego, spojówek, rogówki oraz nosa. Podstawowe testy diagnostyczne to test zanikania barwnika fluoresceinowego (ocena zaniku barwnika po 5 minutach), irygacja dróg łzowych (sprawdzenie drożności na podstawie odczucia smaku płynu w gardle) oraz sondowanie w celu lokalizacji niedrożności. W bardziej złożonych przypadkach stosuje się badania obrazowe, takie jak dakryocystografia (złoty standard), tomografia komputerowa (CT) i rezonans magnetyczny (MRI), które pozwalają na precyzyjne określenie przyczyny i lokalizacji niedrożności, w tym wykrycie kamieni, guzów czy zmian zapalnych.
badanie okulistyczne, barwnik fluoresceinowy, dacryocystitis, dacryocystocele, dacryocystorhinostomia, dacryostenosis, intubacja silikonowa, jaskra wrodzona, masaż dróg łzowych, niedrożność kanalika łzowego, podrażnienie oczu, proces zapalny, punkt łzowy, rezonans magnetyczny, rozszerzanie balonowe, test Schirmera, tomografia komputerowa, torbiel woreczka łzowego, woreczek łzowy, wydzielina ropna, zapalenie spojówek, zapalenie woreczka łzowego
Leksykon chorób i schorzeń
Suche oczy – Etiologia i przyczyny

Zespół suchego oka (KCS) to wieloczynnikowa choroba powierzchni oka, charakteryzująca się utratą homeostazy filmu łzowego, wynikającą z niedoboru produkcji łez lub ich nadmiernego parowania. Etiologia obejmuje dysfunkcję każdej z trzech warstw filmu łzowego: tłuszczowej, wodnistej i śluzowej. Czynniki ryzyka to wiek (częstość wzrasta z 7,5% u osób 50-letnich do 15% u 70-latków), płeć żeńska (2-3-krotnie wyższe ryzyko), zmiany hormonalne, choroby autoimmunologiczne (np. zespół Sjögrena, RZS, toczeń), cukrzyca (54% pacjentów z typem 2), dysfunkcja gruczołów Meiboma (MGD), stosowanie leków (m.in. leki przeciwhistaminowe, antydepresyjne, izotretynoina), czynniki środowiskowe (suchy klimat, zanieczyszczenia, klimatyzacja) oraz interwencje medyczne (chirurgia refrakcyjna, operacje zaćmy, radioterapia). Patofizjologia obejmuje niestabilność filmu łzowego, hiperosmolarność łez, stan zapalny i zaburzenia neurosensoryczne, które tworzą błędne koło nasilające objawy i prowadzą do uszkodzenia rogówki, zaburzeń widzenia i ryzyka infekcji.
chirurgia refrakcyjna, choroba Hashimoto, choroba tarczycy, cukrzyca, dysautonomia, dysfunkcja gruczołu Meiboma, ektropion, entropion, film łzowy, gruczoł Meiboma, hiperosmolarność łez, lagoftalmus, LASIK, nadczynność tarczycy, niedobór androgenów, niedobór kwasów omega-3, niedobór witaminy A, niedobór witaminy B12, niedobór witaminy D, niedoczynność tarczycy, nieswoiste zapalenie jelit, osmolarność łez, reumatoidalne zapalenie stawów, rogówka, spojówka, śródmiąższowe zapalenie płuc, test Schirmera, toczeń rumieniowaty układowy, trądzik różowaty, twardzina, zapalenie brzegów powiek, zapalenie powiek, zespół Sjögrena, zespół suchego oka, ziarniniakowatość z zapaleniem naczyń
Leksykon chorób i schorzeń
Suche oczy – Rokowania, prognozy i postęp choroby

Rokowanie w zespole suchego oka (ZSO) jest zróżnicowane i zależy od nasilenia choroby, etiologii oraz odpowiedzi na leczenie. Choroba ma charakter przewlekły i progresywny, z utratą homeostazy filmu łzowego. Łagodne i umiarkowane postaci ZSO zwykle dobrze reagują na terapię objawową, w tym środki nawilżające, co pozwala na funkcjonowanie bez lub z minimalnymi dolegliwościami. W cięższych przypadkach konieczne są zaawansowane metody, takie jak okluzja punktów łzowych, korekcja powiek czy stosowanie kropli z autologicznej surowicy. Kluczowe czynniki prognostyczne obejmują wiek pacjenta, czas przerwania filmu łzowego (TBUT), wynik testu Schirmera, stopień barwienia nabłonka rogówki, wskaźnik OSDI, stan gruczołów Meiboma, częstotliwość mrugania oraz osmolarność filmu łzowego. Nieleczone ZSO może prowadzić do poważnych powikłań, takich jak punktowe ubytki nabłonka, owrzodzenia rogówki (<3 mm), neowaskularyzacja, bliznowacenie, ścieńczenie i perforacja rogówki, a także trwałe zaburzenia widzenia. Ryzyko powikłań wzrasta przy noszeniu soczewek kontaktowych, zwłaszcza nocnym, oraz u pacjentów z zespołem Sjögrena.
barwienie powierzchni oka, bliznowacenie rogówki, choroba powierzchni oka, czas przerwania filmu łzowego, erozja rogówki, gruczoły Meiboma, homeostaza filmu łzowego, kwas omega-3, meibum, neowaskularyzacja rogówki, niestabilność filmu łzowego, okluzja punktów łzowych, owrzodzenie rogówki, perforacja rogówki, ścieńczenie rogówki, terapia światłem impulsowym, test Schirmera, uszkodzenie nabłonka rogówki, zespół Sjögrena, zespół suchego oka
Leksykon chorób i schorzeń
Zaczerwienienie oka – Diagnostyka i diagnoza

Zaczerwienienie oka jest powszechnym objawem zapalenia gałki ocznej i najczęstszą przyczyną konsultacji okulistycznych w podstawowej opiece zdrowotnej. Diagnostyka opiera się na szczegółowym wywiadzie (czas trwania, lateralizacja, ból, wydzielina, fotofobia, urazy, stosowanie soczewek kontaktowych) oraz badaniu fizykalnym, w tym ocenie ostrości wzroku, badaniu lampą szczelinową, barwieniu fluoresceiną i pomiarze ciśnienia wewnątrzgałkowego. Kluczowe jest rozróżnienie przekrwienia rzęskowego (wskazującego na zapalenie rogówki, tęczówki lub ciała rzęskowego) od spojówkowego. Najczęstsze przyczyny to zapalenie spojówek (wirusowe, bakteryjne, alergiczne), ale należy uwzględnić także poważniejsze stany, takie jak ostra jaskra zamykającego się kąta, zapalenie rogówki, tęczówki, twardówki, a także wylew podspojówkowy czy zapalenie nadtwardówki. W diagnostyce różnicowej istotne są objawy towarzyszące, np. silny ból, fotofobia, zmniejszona ostrość wzroku, obecność wydzieliny oraz wyniki badania fluoresceiną i tonometrii.
alergiczne zapalenie spojówek, bakteryjne zapalenie spojówek, barwienie fluoresceiną, ciśnienie wewnątrzgałkowe, fotofobia, jaskra, keratoconjunctivitis sicca, krwistek, lampa szczelinowa, nadżerka rogówki, oparzenie chemiczne, opryszczkowe zapalenie rogówki, przednie zapalenie błony naczyniowej, przekrwienie rzęskowe, przekrwienie spojówkowe, test Schirmera, tonometria, wirusowe zapalenie spojówek, wylew podspojówkowy, zaczerwienienie oka, zapalenie błony naczyniowej, zapalenie brzegów powiek, zapalenie nadtwardówki, zapalenie rogówki, zapalenie spojówek, zapalenie tęczówki, zapalenie tkanki oczodołowej, zapalenie twardówki, zapalenie wnętrza gałki ocznej, zespół suchego oka