Dawkowanie i sposób podawania
Prednizon

Dawkowanie i sposób podawania prednizonu – zasady ogólne

Dawkowanie prednizonu wymaga indywidualnego podejścia terapeutycznego, uwzględniającego rodzaj i stopień zaawansowania choroby oraz odpowiedź pacjenta na leczenie. W praktyce klinicznej stosuje się zazwyczaj względnie duże dawki początkowe, które w przypadku ostrych, ciężkich postaci chorób muszą być wyższe niż w schorzeniach przewlekłych.^{1 2}

Po uzyskaniu pożądanego efektu leczniczego zaleca się stopniowe zmniejszanie dawki do najmniejszej dawki skutecznej, która zwykle wynosi od 5 do 15 mg prednizonu na dobę. W zależności od obrazu klinicznego i odpowiedzi pacjenta na terapię, dawkę podtrzymującą można zmniejszać z różną częstotliwością.^{3 4 5}

Warto podkreślić, że w schorzeniach przewlekłych często konieczne jest długotrwałe leczenie małymi dawkami podtrzymującymi prednizonu.^{6 7}

Dawkowanie standardowe

W standardowej praktyce klinicznej stosuje się następujące zakresy dawkowania prednizonu:

Dawkowanie u dorosłych

U dorosłych i młodzieży zazwyczaj stosuje się dawki w zakresie od 5 mg do 60 mg na dobę, podawane jako pojedyncza dawka lub w dawkach podzielonych. W szczególnych przypadkach leczniczych możliwe jest stosowanie maksymalnie do 250 mg prednizonu na dobę.⁸

Szczegółowe wytyczne dawkowania w zależności od nasilenia leczenia przedstawiono w tabeli poniżej:^{9 10}

Dawkowanie u dzieci

U dzieci zazwyczaj stosuje się dawkę 2 mg/kg masy ciała na dobę w dawkach podzielonych co 6 lub 8 godzin, lub w dawce jednorazowej.¹¹

Szczegółowe wytyczne dawkowania u dzieci w zależności od nasilenia leczenia:^{12 13}

U dzieci w okresie wzrostu leczenie prednizonem powinno być prowadzone naprzemiennie lub w miarę możliwości z przerwami. W szczególnych przypadkach (np. w zespole Westa) można odstąpić od tego zalecenia.^{14 15}

Dawkowanie w szczególnych jednostkach chorobowych

Stwardnienie rozsiane w okresach zaostrzenia

W przypadku leczenia zaostrzeń stwardnienia rozsianego u dorosłych stosuje się następujący schemat dawkowania: 200 mg prednizonu na dobę przez 7 dni, a następnie 80 mg co drugi dzień przez 1 miesiąc.¹⁶

Zespół nerczycowy

W terapii zespołu nerczycowego u dzieci i młodzieży zaleca się następujące dawkowanie w zależności od wieku:¹⁷

• Dzieci do 18 miesiąca życia: dawka nie została ostatecznie ustalona
• Dzieci w wieku od 18 miesięcy do 4 lat: początkowo 7-10 mg cztery razy na dobę
• Dzieci w wieku od 4 do 10 lat: początkowo 15 mg cztery razy na dobę
• Dzieci w wieku powyżej 10 lat: początkowo 20 mg cztery razy na dobę

¹⁸

Choroby hematoonkologiczne (białaczka, nowotwory, reumatyczne zapalenie serca)

U dzieci z białaczką, nowotworami lub reumatycznym zapaleniem serca zaleca się następujące dawkowanie:¹⁹

• Przez pierwsze 2-3 tygodnie: 0,5 mg/kg m.c. lub 15 mg/m² powierzchni ciała cztery razy na dobę
• Następnie: 0,375 mg/kg m.c. lub 11,25 mg/m² powierzchni ciała cztery razy na dobę przez 4-6 tygodni

²⁰

Gruźlica z jednoczesnym leczeniem przeciwgruźliczym

W leczeniu gruźlicy u dzieci, z jednoczesnym stosowaniem leków przeciwgruźliczych, zaleca się dawkowanie: 0,5 mg/kg m.c. lub 15 mg/m² powierzchni ciała cztery razy na dobę przez dwa miesiące.²¹

Chemioterapia skojarzona – dawkowanie w onkologii

W ramach chemioterapii skojarzonej we wskazaniach onkologicznych dawkowanie prednizonu należy oprzeć na aktualnie obowiązujących protokołach terapeutycznych. Przeważnie prednizon podawany jest w pojedynczej dawce bez zmniejszania dawki pod koniec leczenia.^{22 23}

Przykładowe schematy dawkowania prednizonu w ustalonych protokołach chemioterapii:^{24 25}

• Chłoniak nieziarniczy:
  • Schemat CHOP: prednizon 100 mg/m², dni 1-5
  • Schemat COP: prednizon 100 mg/m², dni 1-5
• Przewlekła białaczka limfocytowa:
  • Schemat Knospe: prednizon 75/50/25 mg, dni 1-3
• Choroba Hodgkina:
  • Schemat COPP-ABVD: prednizon 40 mg/m², dni 1-14
• Szpiczak mnogi:
  • Schemat Alexanian: prednizon 2 mg/kg masy ciała, dni 1-4

^{26 27}

Leczenie substytucyjne

W terapii substytucyjnej po zakończeniu wzrostu zaleca się dawkowanie 5-7,5 mg prednizonu na dobę, podzielone na dwie pojedyncze dawki (rano i w południe, a w przypadku zespołu nadnerczowo-płciowego rano i wieczorem). Dawka wieczorna w zespole nadnerczowo-płciowym ma na celu zmniejszenie nocnego wzrostu ACTH, przeciwdziałając w ten sposób przerostowi kory nadnerczy.^{28 29}

W razie potrzeby wskazane jest dodatkowe podanie mineralokortykoidu (fludrokortyzonu). W przypadku dużego obciążenia fizycznego (np. uraz, operacja), współistniejących infekcji itp. może być konieczne zwiększenie dawki 2-3-krotnie, a w przypadku skrajnego obciążenia (np. poród) nawet 10-krotnie.^{30 31}

Wskazania szczególne

Stany stresowe po długotrwałej kortykoterapii

W przypadku stanów stresowych po długotrwałym leczeniu glikokortykosteroidami zaleca się szybkie podanie do 50 mg prednizonu na dobę z następczym zmniejszeniem dawki w ciągu kilku dni.^{32 33}

Podanie doodbytnicze u niemowląt i dzieci

W przypadku stosowania prednizonu w postaci czopków (Rectodelt), niemowlętom, małym dzieciom i dzieciom podaje się jeden czopek, co odpowiada 100 mg prednizonu. W razie potrzeby podanie można powtórzyć maksymalnie raz – drugi czopek może być podany w ciągu 12-24 godzin. Dalsze stosowanie nie jest zalecane.³⁴

Nie należy przekraczać całkowitej dawki 2 czopków (równoważnej 200 mg prednizonu). Czas stosowania zależy od przebiegu choroby – choroby o ciężkim przebiegu zwykle wymagają jedynie krótkotrwałej terapii. W miarę możliwości podawanie nie powinno przekraczać 2 dni.³⁵

Strategia zmniejszania dawki prednizonu

Prawidłowe zmniejszanie dawki prednizonu ma kluczowe znaczenie dla uniknięcia powikłań i skutków ubocznych związanych z nagłym odstawieniem leku. Zasady redukcji dawki powinny być dostosowane do czasu trwania terapii oraz początkowej dawki.

Zasady ogólne zmniejszania dawki

Po uzyskaniu pożądanego efektu leczniczego wskazane jest stopniowe zmniejszanie dawki do najmniejszej dawki skutecznej. Również przed planowanym odstawieniem leku należy zmniejszać dawkę stopniowo.³⁶

W zależności od czasu trwania leczenia:³⁷

• Przy długotrwałym leczeniu dużymi dawkami – odstawienie leku można rozpocząć zmniejszaniem dawki o 1 mg miesięcznie
• Przy krótkim okresie leczenia – zmniejszanie dawki o 2 do 5 mg co 2-7 dni

³⁸

Prednizon podawany w dawce do 40 mg na dobę przez okres krótszy niż 7 dni można odstawić bez ryzyka zahamowania osi przysadka-nadnercza.³⁹

Szczegółowe wytyczne redukcji dawki

Po uzyskaniu pożądanego efektu klinicznego, w zależności od choroby podstawowej, rozpoczyna się zmniejszanie dawki. Jeśli dawka dobowa jest podzielona na kilka pojedynczych dawek, najpierw zmniejsza się dawkę wieczorną, a następnie ewentualną dawkę południową.^{40 41}

Początkowo dawkę zmniejsza się w nieco większych krokach, a następnie w mniejszych od około 30 mg/dobę. O tym, czy leczenie należy stopniowo przerywać, czy też konieczne jest podanie dawki podtrzymującej, decyduje sytuacja kliniczna.^{42 43}

Wraz z monitorowaniem aktywności choroby, poniższe wytyczne mogą służyć jako schemat zmniejszania dawki:^{44 45}

Duże i największe dawki, podawane tylko przez kilka dni, można odstawić bez stopniowej redukcji, w zależności od choroby podstawowej i odpowiedzi klinicznej.^{46 47}

Sposób podawania prednizonu

Podanie doustne

W celu zmniejszenia ryzyka zahamowania osi podwzgórze-przysadka-nadnercza zaleca się podawanie prednizonu raz na dobę, w godzinach rannych, ponieważ rano jest największe wydzielanie endogennych kortykosteroidów. Jednakże, w niektórych przypadkach może być konieczne częstsze podawanie prednizonu.⁴⁸

Zazwyczaj całą dawkę dobową przyjmuje się wcześnie rano między godziną 6:00 a 8:00 (terapia okołodobowa). Jednak, w zależności od choroby duże dawki dobowe można również podzielić na 2 do 4 dawek pojedynczych, a średnie dawki dobowe na 2 do 3 dawek.^{49 50}

Sposób przyjmowania tabletek: tabletki należy przyjmować w trakcie lub po posiłku, najlepiej po śniadaniu, bez rozgryzania, popijając odpowiednią ilością płynu.^{51 52 53}

Podanie doodbytnicze

W przypadku stosowania czopków doodbytniczych (np. Rectodelt), czopek należy wprowadzić głęboko do odbytu. Ta metoda podania pomaga, zwłaszcza u niemowląt, w dużym stopniu uniknąć reakcji sprzeciwu lub niepożądanych stanów pobudzenia często obserwowanych w przypadku pozajelitowego lub wymuszonego podania doustnego.⁵⁴

Modyfikacje dawkowania w szczególnych sytuacjach klinicznych

W niedoczynności tarczycy lub marskości wątroby stosunkowo małe dawki mogą być wystarczające lub konieczne może być zmniejszenie dawki.^{55 56}

W zależności od choroby podstawowej, po uzyskaniu dobrych wyników terapeutycznych, dawkę należy zmniejszyć do dawki podtrzymującej lub przerwać leczenie, w razie potrzeby monitorując mechanizm sprzężenia zwrotnego nadnerczy.^{57 58}