Wskazania do stosowania
Prednizon

Wprowadzenie do zastosowań prednizonu

Prednizon to syntetyczny glikokortykosteroid o silnym działaniu przeciwzapalnym, immunosupresyjnym i przeciwalergicznym, stosowany w leczeniu różnorodnych stanów chorobowych. Jest dostępny w postaci tabletek o różnych mocach (od 1 mg do 50 mg) oraz czopków (100 mg), co umożliwia dostosowanie dawkowania do indywidualnych potrzeb pacjenta i specyfiki schorzenia.¹²³

Wskazania endokrynologiczne

W chorobach układu endokrynnego prednizon odgrywa kluczową rolę zarówno w terapii substytucyjnej, jak i w leczeniu specyficznych zaburzeń hormonalnych.

Niewydolność kory nadnerczy

Prednizon jest wskazany w leczeniu niewydolności kory nadnerczy zarówno pierwotnej (choroba Addisona), jak i wtórnej. Należy jednak zaznaczyć, że lekami pierwszego wyboru w tych przypadkach są hydrokortyzon i kortyzon, a prednizon stosuje się jako alternatywę, zwłaszcza po zakończeniu wzrostu. W przypadku wtórnej niewydolności kory nadnerczy prednizon może być stosowany w połączeniu z mineralokortykoidami.⁴⁵

Wskazania obejmują:

• Chorobę Addisona (pierwotna niewydolność nadnerczy)⁶
• Zespół nadnerczowo-płciowy⁷
• Stan po adrenalektomii (usunięciu nadnerczy)⁸
• Niedobór ACTH⁹
• Wrodzona hiperplazja nadnerczy¹⁰

Inne zaburzenia endokrynologiczne

Prednizon znajduje zastosowanie również w leczeniu:

• Hiperkalcemii związanej z chorobą nowotworową¹¹¹²
• Nieropnego zapalenia tarczycy¹³
• Stanów stresowych po długotrwałej terapii kortykosteroidami¹⁴

Wskazania reumatologiczne

Choroby reumatyczne stanowią jedną z głównych grup wskazań do stosowania prednizonu, szczególnie w okresach zaostrzeń lub jako leczenie podtrzymujące.

Układowe zapalenia naczyń

Prednizon jest rekomendowany w aktywnych fazach układowych zapaleń naczyń, takich jak:

• Guzkowe zapalenie tętnic – przy dodatnim wyniku testu serologicznego na WZW typu B czas leczenia jest ograniczony do 2 tygodni¹⁵
• Olbrzymiokomórkowe zapalenie tętnic i polimialgia reumatyczna¹⁶
• Zapalenie tętnicy skroniowej – w przypadku ostrej utraty wzroku rozpoczyna się od terapii pulsacyjnej dużymi dawkami dożylnymi glikokortykosteroidów, a następnie stosuje się leczenie podtrzymujące z monitorowaniem OB¹⁷
• Ziarniniakowatość Wegenera – w terapii indukcyjnej w skojarzeniu z metotreksatem (postacie łagodne bez zajęcia nerek) lub według schematu Fauciego (postacie ciężkie z zajęciem nerek i/lub płuc), oraz w terapii remisyjnej w połączeniu z lekami immunosupresyjnymi¹⁸
• Eozynofilowa ziarniniakowatość z zapaleniem naczyń (dawniej zespół Churga i Strauss) – w leczeniu początkowym przy objawach narządowych i ciężkiej progresji w połączeniu z lekami immunosupresyjnymi oraz w terapii remisyjnej¹⁹

Układowe choroby tkanki łącznej

Prednizon jest wskazany w aktywnych fazach ogólnoustrojowych chorób reumatycznych, w tym:

• Toczeń rumieniowaty układowy²⁰²¹
• Zapalenie skórno-mięśniowe – u dzieci może być lekiem pierwszego wyboru²²²³
• Przewlekłe zanikowe zapalenie wielochrzęstne²⁴
• Mieszane choroby tkanki łącznej²⁵
• Ostre reumatyczne zapalenie mięśnia sercowego²⁶

Reumatoidalne zapalenie stawów i inne artropatie

Czynne reumatoidalne zapalenie stawów z ciężkimi postaciami postępującymi, takimi jak formy destrukcyjne i/lub manifestacje pozastawowe, stanowi istotne wskazanie do leczenia prednizonem.²⁷

Inne artropatie, w których stosuje się prednizon, gdy nasilenie choroby tego wymaga i nie można stosować niesteroidowych leków przeciwzapalnych (NLPZ):

• Zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa (z zajęciem stawów obwodowych)²⁸²⁹
• Łuszczycowe zapalenie stawów³⁰³¹
• Artropatia enteropatyczna o dużej aktywności zapalnej³²
• Reaktywne zapalenie stawów³³
• Zapalenie stawów w sarkoidozie³⁴

W przypadku młodzieńczego idiopatycznego zapalenia stawów prednizon stosuje się przy ciężkiej progresji ogólnoustrojowej (choroba Stilla) lub z zapaleniem tęczówki i ciała rzęskowego, gdy leczenie miejscowe jest nieskuteczne.³⁵

Niereumatyczne stany zapalne układu kostno-stawowego

Prednizon jest wskazany w następujących niereumatycznych stanach zapalnych:

• Ostre i podostre zapalenie kaletki³⁶
• Ostre dnawe zapalenie stawów³⁷
• Ostre, nieswoiste zapalenie pochewki ścięgna³⁸
• Pourazowe zapalenie kości i stawów³⁹
• Zapalenie błony maziowej u pacjentów z zapaleniem kości i stawów⁴⁰
• Zapalenie nadkłykcia⁴¹

Wskazania pulmonologiczne

Choroby układu oddechowego często wymagają leczenia prednizonem, szczególnie w przypadkach ciężkiego przebiegu lub braku skuteczności innych metod terapii.

Astma i przewlekła obturacyjna choroba płuc

Astma oskrzelowa stanowi jedno z głównych wskazań pulmonologicznych do stosowania prednizonu. Należy podkreślić, że równocześnie zaleca się podawanie leków rozszerzających oskrzela.⁴²⁴³

W przypadku zaostrzenia przewlekłej obturacyjnej choroby płuc (POChP) zalecany okres leczenia prednizonem wynosi do 10 dni.⁴⁴

Choroby śródmiąższowe płuc

Prednizon jest wskazany w leczeniu śródmiąższowych chorób płuc, takich jak:

• Ostre zapalenie pęcherzyków płucnych (alveolitis)⁴⁵
• Zwłóknienie płuc⁴⁶
• Zarostowe zapalenie oskrzelików z organizującym się zapaleniem płuc – stosowane w połączeniu z lekami immunosupresyjnymi, z zaleceniem stopniowego zmniejszania dawki⁴⁷
• Przewlekłe eozynofilowe zapalenie płuc – również ze stopniowym zmniejszaniem dawki⁴⁸
• Sarkoidoza w stadium II i III (z dusznością, kaszlem i pogorszeniem parametrów czynnościowych płuc) – w długotrwałym leczeniu przewlekłych postaci⁴⁹⁵⁰

Inne choroby układu oddechowego

Prednizon znajduje również zastosowanie w:

• Berylozie⁵¹
• Zespole Löfflera⁵²
• Zachłystowym zapaleniu płuc⁵³
• Piorunującej lub rozsianej gruźlicy płuc (jednocześnie z leczeniem przeciwgruźliczym)⁵⁴⁵⁵
• Profilaktyce zespołu niewydolności oddechowej u wcześniaków (dawkowanie dwukrotne)⁵⁶

Choroby górnych dróg oddechowych

Prednizon jest wskazany w:

• Ciężkich postaciach kataru siennego i alergicznego nieżytu nosa po niepowodzeniu leczenia glikokortykosteroidami w postaci aerozolu do nosa⁵⁷⁵⁸
• Ostrych zwężeniach krtani i tchawicy, takich jak obrzęk Quinckego i obturacyjne zapalenie krtani podgłośniowej (rzekomy krup)⁵⁹⁶⁰

Szczególne zastosowanie ma produkt Rectodelt w postaci czopków (100 mg), który jest wskazany u niemowląt, małych dzieci i dzieci w leczeniu ostrego przebiegu:

• Pseudokrupu (ostre zapalenie krtani i tchawicy ze zwężeniem dróg oddechowych)⁶¹
• Krupu⁶²
• Zaostrzenia astmy lub ostrego epizodu świstu wydechowego⁶³

Wskazania dermatologiczne

Choroby skóry i błon śluzowych stanowią liczną grupę wskazań do stosowania prednizonu, szczególnie gdy nie można ich leczyć lub nie można ich wystarczająco leczyć kortykosteroidami stosowanymi miejscowo z powodu nasilenia, wielkości zmian lub zajęcia narządów wewnętrznych.

Choroby alergiczne i zapalne skóry

Prednizon jest wskazany w:

• Reakcjach alergicznych i pseudoalergicznych, w tym:
  • Ostra pokrzywka⁶⁴
  • Reakcje anafilaktoidalne⁶⁵
  • Wysypki polekowe⁶⁶
  • Kontaktowe zapalenie skóry o ciężkim przebiegu⁶⁷⁶⁸
  • Atopowe zapalenie skóry⁶⁹⁷⁰
  • Choroba posurowicza⁷¹
  • Reakcje nadwrażliwości na leki⁷²
• Egzema w różnych postaciach, w tym:
  • Wyprysk atopowy⁷³
  • Wyprysk kontaktowy⁷⁴
  • Wyprysk bakteryjny (numeryczny)⁷⁵
• Rumień wielopostaciowy, szczególnie w ciężkich przypadkach:
  • Wielopostaciowy rumień wysiękowy⁷⁶
  • Ciężki rumień wielopostaciowy (zespół Stevens-Johnsona)⁷⁷
  • Toksyczna rozpływna martwica naskórka (zespół Lyella)⁷⁸

Dermatozy pęcherzowe i autoimmunologiczne

Prednizon odgrywa kluczową rolę w leczeniu:

• Pęcherzycy⁷⁹
• Dermatoz pęcherzowych, w tym:
  • Pęcherzyca zwykła⁸⁰
  • Pemfigoid pęcherzowy⁸¹
  • Łagodny pemfigoid błony śluzowej⁸²
  • Liniowa dermatoza IgA⁸³
• Chorób autoimmunologicznych, takich jak:
  • Zapalenie skórno-mięśniowe⁸⁴
  • Twardzina układowa (faza stwardniająca)⁸⁵
  • Przewlekły tarczowaty i podostry skórny toczeń rumieniowaty⁸⁶

Łuszczyca i inne dermatozy rumieniowo-łuszczące

Prednizon jest wskazany w:

• Ciężkiej łuszczycy⁸⁷
• Łuszczycy krostkowej⁸⁸
• Łupieżu rubra mieszkowym⁸⁹
• Parałuszczycy⁹⁰
• Złuszczającym zapaleniu skóry⁹¹
• Ciężkim łojotokowym zapaleniu skóry⁹²
• Erytrodermii, również z zespołem Sezary’ego⁹³

Inne wskazania dermatologiczne

Prednizon stosuje się również w leczeniu:

• Opryszczkowego pęcherzowego zapalenia skóry⁹⁴
• Ziarniniaka grzybiastego⁹⁵
• Chorób ziarniniakowych, w tym:
  • Sarkoidoza⁹⁶
  • Ziarniniakowe zapalenie warg (jednoobjawowy zespół Melkerssona-Rosenthala)⁹⁷
• Zapalenia naczyń, w tym:
  • Alergiczne zapalenie naczyń⁹⁸
  • Guzkowe zapalenie tętnic⁹⁹
• Dermatozy ciążowe, takie jak:
  • Opryszczka ciężarnych¹⁰⁰
  • Liszajec herpetiformis¹⁰¹
• Innych zaburzeniach, takich jak:
  • Reakcja Jarischa-Herxheimera w leczeniu penicyliną lues¹⁰²
  • Szybko i przemieszczeniowo rosnący naczyniak jamisty¹⁰³
  • Choroba Behçeta¹⁰⁴
  • Piodermia zgorzelinowa¹⁰⁵
  • Eozynofilowe zapalenie powięzi¹⁰⁶
  • Liszaj ruberowy osutka¹⁰⁷
  • Wrodzone pęcherzowe oddzielanie się naskórka¹⁰⁸

Wskazania hematologiczne i onkologiczne

Choroby układu krwiotwórczego i nowotwory stanowią ważną grupę wskazań do stosowania prednizonu, zarówno jako leczenie główne, jak i wspomagające.

Choroby układu krwiotwórczego

Prednizon stosuje się w leczeniu:

• Niedokrwistości hemolitycznej nabytej (autoimmunologicznej)¹⁰⁹¹¹⁰
• Niedokrwistości aplastycznej wrodzonej¹¹¹
• Niedokrwistości wskutek wybiórczej hipoplazji układu czerwonokrwinkowego¹¹²
• Małopłytkowości, w tym:
  • Małopłytkowość wtórna u dorosłych¹¹³
  • Idiopatyczna plamica małopłytkowa (choroba Werlhofa) u dorosłych¹¹⁴¹¹⁵
  • Ostra przerywana trombocytopenia¹¹⁶

Choroby nowotworowe

Prednizon stosuje się jako leczenie paliatywne, łącznie z odpowiednim leczeniem przeciwnowotworowym w:

• Białaczce i chłoniakach u dorosłych¹¹⁷
• Ostrej białaczce u dzieci¹¹⁸
• Ostrej białaczce limfoblastycznej¹¹⁹
• Chorobie Hodgkina¹²⁰
• Chłoniaku nieziarniczym¹²¹
• Przewlekłej białaczce limfatycznej¹²²
• Chorobie Waldenströma¹²³
• Szpiczaku mnogim¹²⁴

Dodatkowo prednizon jest stosowany w:

• Profilaktyce i leczeniu wymiotów wywołanych cytostatykami, jako element schematu przeciwwymiotnego¹²⁵
• Paliatywnej terapii chorób nowotworowych – w celu złagodzenia objawów, np. braku apetytu, anoreksji i ogólnego osłabienia w zaawansowanych chorobach nowotworowych po wyczerpaniu innych możliwości terapeutycznych¹²⁶

Wskazania nefrologiczne

W chorobach nerek prednizon odgrywa ważną rolę zarówno w diagnostyce, jak i w leczeniu.

Zespół nerczycowy

Zespół nerczycowy jest jednym z głównych wskazań nefrologicznych do stosowania prednizonu. Jego zastosowanie w tym wskazaniu ma na celu:

• Wywołanie diurezy lub uzyskanie remisji w przypadku białkomoczu w zespole nerczycowym idiopatycznym bez mocznicy
• Poprawę czynności nerek u chorych z toczniem rumieniowatym

Warto podkreślić, że w idiopatycznym zespole nerczycowym długotrwałe leczenie może być konieczne w celu zapobieżenia częstym nawrotom.¹²⁷

Zapalenia kłębuszkowe

Prednizon jest wskazany w leczeniu:

• Submikroskopowego kłębuszkowego zapalenia nerek¹²⁸
• Rozplemowego zewnątrzwłośniczkowego kłębuszkowego zapalenia nerek (szybko postępujące kłębuszkowe zapalenie nerek) – leczenie dużymi dawkami w pulsach, zwykle w skojarzeniu z cytostatykami:
  • W zespole Goodpasture’a – redukcja i przerwanie leczenia
  • We wszystkich innych postaciach – długotrwała kontynuacja leczenia¹²⁹

Inne wskazania nefrologiczne

Idiopatyczne włóknienie zaotrzewnowe stanowi wskazanie do stosowania prednizonu.¹³⁰

Wskazania neurologiczne

W chorobach neurologicznych prednizon jest stosowany głównie w stanach o podłożu autoimmunologicznym i zapalnym.

Choroby nerwowo-mięśniowe

Prednizon znajduje zastosowanie w:

• Miastenii (myasthenia gravis) – należy zauważyć, że leczeniem pierwszego wyboru jest azatiopryna¹³¹
• Przewlekłym zespole Guillaina-Barrégo¹³²
• Polineuropatii związanej z gammapatią monoklonalną¹³³

Choroby demielinizacyjne

Stwardnienie rozsiane (SM) w okresach zaostrzenia jest istotnym wskazaniem do stosowania prednizonu. Jest on szczególnie przydatny w celu zmniejszenia dawki doustnej po podaniu dużych dawek glikokortykosteroidów pozajelitowych w kontekście ostrego zaostrzenia SM.¹³⁴¹³⁵

Inne wskazania neurologiczne

Prednizon może być również stosowany w:

• Zespole Tolosa-Hunta¹³⁶
• Zespole Westa (napady padaczkowe u niemowląt)¹³⁷

Wskazania okulistyczne

Choroby oka, szczególnie o podłożu zapalnym i immunologicznym, często wymagają ogólnoustrojowego podania prednizonu.

Zapalenia wewnątrzgałkowe

Prednizon jest wskazany w leczeniu ciężkich ostrych i przewlekłych procesów zapalnych, takich jak:

• Zapalenie tęczówki¹³⁸
• Zapalenie tęczówki i ciała rzęskowego¹³⁹
• Zapalenie naczyniówki i siatkówki¹⁴⁰
• Rozlane zapalenie błony naczyniowej tylnego odcinka oka¹⁴¹
• Zapalenie błony naczyniowej oka – ogólnoustrojowe podanie jest wskazane tylko po nieskutecznym leczeniu miejscowym¹⁴²
• Współczulne zapalenie naczyniówki¹⁴³

Choroby przedniego odcinka oka

Prednizon stosuje się w:

• Zapaleniu przedniego odcinka oka¹⁴⁴
• Alergicznym zapaleniu spojówek¹⁴⁵
• Zapaleniu rogówki (nie związanym z zakażeniem wirusem opryszczki lub zakażeniem grzybiczym)¹⁴⁶
• Alergicznym owrzodzeniu brzeżnym rogówki¹⁴⁷
• Zapaleniu twardówki i nadtwardówki – ogólnoustrojowe podanie jest wskazane tylko po nieskutecznym leczeniu miejscowym¹⁴⁸
• Przewlekłym zapaleniu rzęs – ogólnoustrojowe podanie jest wskazane tylko po nieskutecznym leczeniu miejscowym¹⁴⁹

Choroby nerwu wzrokowego i oczodołu

Prednizon jest wskazany w:

• Zapaleniu nerwu wzrokowego¹⁵⁰
• Neuropatii nerwu wzrokowego (np. olbrzymiokomórkowe zapalenie tętnic, przednia niedokrwienna neuropatia nerwu wzrokowego, traumatyczna neuropatia nerwu wzrokowego)¹⁵¹
• Procesach immunologicznych zachodzących w oczodole i oku, takich jak:
  • Choroba Behçeta¹⁵²
  • Sarkoidoza¹⁵³
  • Orbitopatia endokrynologiczna¹⁵⁴
  • Guz rzekomy oczodołu¹⁵⁵

Wskazania gastroenterologiczne i hepatologiczne

Choroby przewodu pokarmowego i wątroby, szczególnie o podłożu autoimmunologicznym i zapalnym, stanowią ważną grupę wskazań do stosowania prednizonu.

Nieswoiste choroby zapalne jelit

Prednizon jest wskazany w okresach zaostrzenia:

• Wrzodziejącego zapalenia jelita grubego – należy zaznaczyć, że długotrwałe leczenie jest niewskazane¹⁵⁶¹⁵⁷
• Choroby Leśniowskiego-Crohna – podobnie jak w przypadku wrzodziejącego zapalenia jelita grubego, długotrwałe leczenie jest niewskazane¹⁵⁸¹⁵⁹

Choroby wątroby

Autoimmunologiczne zapalenie wątroby jest wskazaniem do stosowania prednizonu.¹⁶⁰

Inne wskazania gastroenterologiczne

Oparzenie przełyku jest wskazaniem do stosowania prednizonu w wysokich dawkach.¹⁶¹

Wskazania w chorobach zakaźnych

W wybranych chorobach zakaźnych prednizon odgrywa rolę wspomagającą, zawsze w połączeniu z odpowiednim leczeniem przeciwdrobnoustrojowym.

Zakażenia bakteryjne

Prednizon jest wskazany w stanach toksycznych w ciężkich chorobach zakaźnych (w połączeniu z antybiotykami/chemoterapią), takich jak:

• Gruźlicze zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych¹⁶²¹⁶³
• Ciężka progresja gruźlicy płuc – zawsze z jednoczesnym leczeniem przeciwgruźliczym¹⁶⁴¹⁶⁵

Zakażenia pasożytnicze

Włośnica z zajęciem mięśnia sercowego lub układu nerwowego jest wskazaniem do stosowania prednizonu.¹⁶⁶