nudności wywołane chemioterapią

Nudności wywołane chemioterapią to jeden z najczęstszych i najbardziej uciążliwych objawów niepożądanych leczenia onkologicznego. Występują u 70-80% pacjentów poddawanych chemioterapii, szczególnie po zastosowaniu leków o wysokim potencjale emetogennym, takich jak cisplatyna, karboplatyna, cyklofosfamid w wysokich dawkach czy antracykliny.

Mechanizm powstawania nudności i wymiotów związanych z chemioterapią jest złożony i obejmuje aktywację ośrodka wymiotnego w pniu mózgu, pobudzenie receptorów serotoninowych (5-HT3) w przewodzie pokarmowym oraz stymulację receptorów neurokininowych (NK1) w ośrodkowym układzie nerwowym. Wyróżnia się nudności ostre (do 24h po chemioterapii), opóźnione (powyżej 24h, trwające do 5 dni) oraz wyprzedzające (występujące przed podaniem kolejnego cyklu leczenia).

Standardowe postępowanie przeciwwymiotne opiera się na profilaktyce według kategorii ryzyka emetogennego stosowanych cytostatyków. W przypadku chemioterapii o wysokim ryzyku wymiotów zaleca się terapię skojarzoną obejmującą antagonistę receptora 5-HT3 (ondansetron, palonosetron), antagonistę receptora NK1 (aprepitant, netupitant) oraz deksametazon. W przypadku chemioterapii o umiarkowanym ryzyku stosuje się zwykle antagonistę 5-HT3 z deksametazonem.

Nowsze strategie terapeutyczne obejmują stosowanie antagonistów receptora NK1 drugiej generacji (netupitant w połączeniu z palonosetronem – NEPA), olanzapiny jako leku dodatkowego w schematach profilaktycznych, a także kannabinoidów w wybranych przypadkach opornych nudności. Kluczowe znaczenie ma indywidualizacja leczenia przeciwwymiotnego oraz odpowiednie nawodnienie pacjenta podczas chemioterapii.

Powiązane wpisy

Leksykon leków
Dawkowanie i sposób podawania – Ondansetron Accord 2 mg/ml 2 mg/ml

Ondansetron Accord w stężeniu 2 mg/ml dostępny jest w ampułkach 2 ml (4 mg) i 4 ml (8 mg) jako bezbarwny roztwór do wstrzykiwań lub infuzji. Dawkowanie u dorosłych w profilaktyce i leczeniu nudności i wymiotów wywołanych chemioterapią i radioterapią wynosi od 8 mg do 32 mg na dobę, podawane dożylnie, domięśniowo, doustnie lub doodbytniczo. W przypadku chemioterapii o silnym działaniu wymiotnym (np. duże dawki cisplatyny) zaleca się pojedynczą dawkę 8 mg dożylnie lub domięśniowo przed leczeniem, z możliwością podania dodatkowych dawek 8 mg co 4 godziny, maksymalnie do 16 mg jednorazowo, ze względu na ryzyko wydłużenia odstępu QT. Leczenie kontynuuje się doustnie lub doodbytniczo do 5 dni po zakończeniu terapii. U dzieci i młodzieży dawki ustala się na podstawie powierzchni ciała (5 mg/m² i.v., max 8 mg) lub masy ciała (0,15 mg/kg i.v., max 8 mg), z całkowitą dawką dobową nieprzekraczającą 32 mg. U pacjentów z umiarkowaną lub ciężką niewydolnością wątroby dawka nie powinna przekraczać 8 mg na dobę, podawana dożylnie lub doustnie.
cisplatyna, dawka wielokrotna, deksametazon, działanie wymiotne, infuzja dożylna, klirens leku, metabolizm sparteiny, niewydolność wątroby, nudności pooperacyjne, nudności wywołane chemioterapią, odstęp QT, okres półtrwania leku, okres pooperacyjny, ondansetron, podanie domięśniowe, powierzchnia ciała, roztwór chlorku sodu, roztwór do wstrzykiwań, wlew dożylny, wstrzyknięcie dożylne, zaburzenie czynności nerek, zaburzenie czynności wątroby, znieczulenie ogólne
Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Ondansetron B. Braun 0,16 mg/ml

Ondansetron, będący selektywnym antagonistą receptorów 5HT3, wykazuje skuteczne działanie przeciwwymiotne poprzez blokadę receptorów serotoninowych zarówno w obwodowym, jak i ośrodkowym układzie nerwowym. Mechanizm ten jest szczególnie istotny w zapobieganiu nudnościom i wymiotom indukowanym chemioterapią, radioterapią oraz w okresie pooperacyjnym. Badania farmakodynamiczne wykazały, że podanie ondansetronu w dawkach dożylnych 8 mg i 32 mg powoduje wydłużenie odstępu QTcF odpowiednio o 5,8 ms (7,8 ms górna granica 90% CI) i 19,6 ms (21,5 ms górna granica 90% CI), bez przekroczenia wartości 480 ms i bez istotnych zmian w odstępach PR i QRS, co wskazuje na względne bezpieczeństwo kardiologiczne leku. W populacji pediatrycznej skuteczność ondansetronu potwierdzono w licznych badaniach klinicznych, gdzie stosowano różne schematy dawkowania, m.in. 5 mg/m² pc. dożylnie oraz 0,45 mg/kg mc. dożylnie, osiągając całkowite powstrzymanie wymiotów u 41-73% pacjentów w zależności od badania i schematu terapeutycznego.
analiza ITT, antagonista receptora 5-hydroksytryptaminy, antagonista receptora serotoninowego 5HT3, area postrema, chemioterapia i radioterapia, deksametazon, działanie niepożądane, EKG, klasyfikacja ASA, nerw błędny, nudności i wymioty pooperacyjne, nudności wywołane chemioterapią, odruch wymiotny, odstęp PR, odstęp QTc, ondansetron, osocze, populacja pediatryczna, serotonina, wydłużenie QTcF, zdarzenie niepożądane, znieczulenie ogólne
Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Ondansetron Kalceks 2 mg/ml

Ondansetron, będący antagonistą receptorów serotoninowych 5-HT3 (kod ATC: A04AA01), jest skutecznym lekiem przeciwwymiotnym stosowanym w kontroli nudności i wymiotów wywołanych chemioterapią cytotoksyczną, radioterapią oraz w okresie pooperacyjnym. Mechanizm działania polega na blokowaniu receptorów 5-HT3 zarówno w obwodowym, jak i ośrodkowym układzie nerwowym, co zapobiega inicjacji odruchu wymiotnego wywołanego uwalnianiem serotoniny w jelicie cienkim i area postrema. W badaniu farmakodynamicznym u 58 zdrowych dorosłych, podanie ondansetronu dożylnie w dawkach 8 mg i 32 mg wykazało wydłużenie odstępu QTcF odpowiednio o 5,8 ms (7,8 ms górna granica 90% CI) i 19,6 ms (21,5 ms górna granica 90% CI), bez przekroczenia wartości 480 ms i bez istotnych zmian w odstępach PR oraz zespole QRS, co wskazuje na umiarkowane ryzyko kardiologiczne przy wyższych dawkach.
antagonista receptora 5HT3, antagonista receptora serotoninowego, area postrema, badanie jednoramienne, badanie kontrolowane placebo, badanie podwójnie ślepe, chemioterapeutyk cytotoksyczny, chemioterapia cytotoksyczna, deksametazon, lek przeciwwymiotny, nudności po chemioterapii, nudności pooperacyjne, nudności wywołane chemioterapią, odstęp QT, odstęp QTcF, ondansetron, wlew dożylny, zespół QRS, znieczulenie ogólne
Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Ondansetron B. Braun

Ondansetron B. Braun, dostępny jako roztwór do infuzji o stężeniach 0,08 mg/ml i 0,16 mg/ml, jest antagonistą receptora 5-HT3 stosowanym w profilaktyce i leczeniu nudności oraz wymiotów. Lek może wywoływać reakcje nadwrażliwości, zwłaszcza u pacjentów z historią uczuleń na inne leki z tej grupy, z możliwymi objawami ze strony układu oddechowego wymagającymi leczenia objawowego. Istotnym aspektem bezpieczeństwa jest ryzyko wydłużenia odstępu QT, co może prowadzić do torsades de pointes, zwłaszcza u pacjentów z wrodzonym zespołem długiego QT, zaburzeniami elektrolitowymi (hipokaliemia, hipomagnezemia), zastoinową niewydolnością serca, bradyarytmiami lub stosujących inne leki wydłużające QT. Przed rozpoczęciem terapii należy wyrównać zaburzenia elektrolitowe. Ponadto, zgłaszano przypadki niedokrwienia mięśnia sercowego, szczególnie po dożylnym podaniu, co wymaga edukacji pacjentów w zakresie rozpoznawania objawów niedokrwienia.
adenotonsylektomia, antagonista receptora 5-HT3, bradyarytmia, chlorowodorek dwuwodny, niedokrwienie mięśnia sercowego, nudności wywołane chemioterapią, ondansetron, SNRI, SSRI, torsades de pointes, wydłużenie odstępu QT, zaburzenie elektrolitowe, zastoinowa niewydolność serca, zespół serotoninowy
Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Ondansetron B. Braun 2 mg/ml roztwór do wstrzykiwań

Ondansetron, będący selektywnym antagonistą receptora 5-HT3, wymaga szczególnej ostrożności podczas stosowania ze względu na ryzyko wystąpienia reakcji nadwrażliwości, w tym zaburzeń oddychania, zwłaszcza u pacjentów z wcześniejszą nadwrażliwością na leki z tej grupy. Lek może wydłużać czas pasażu jelitowego, co wymaga monitorowania u chorych z podostrą niedrożnością jelit. Istotnym zagrożeniem jest wydłużenie odstępu QT, zależne od dawki, co może prowadzić do arytmii typu Torsade de Pointes. Należy unikać podawania ondansetronu pacjentom z wrodzonym zespołem wydłużonego QT oraz u osób z zaburzeniami elektrolitowymi (hipokaliemia, hipomagnezemia), niewydolnością serca, bradykardią lub stosujących inne leki wydłużające QT. Przed terapią konieczna jest korekta zaburzeń elektrolitowych. Ponadto, odnotowano przypadki niedokrwienia mięśnia sercowego, szczególnie po dożylnym podaniu, co wymaga edukacji pacjentów w zakresie rozpoznawania objawów niedokrwienia.
adenotonsylektomia, bradykardia, hipokaliemia, hipomagnezemia, lek serotoninergiczny, niedokrwienie mięśnia sercowego, niedrożność jelit, niewydolność serca, nudności wywołane chemioterapią, odstęp QT, ondansetron, pasaż jelitowy, receptor 5-HT3, SNRI, SSRI, torsade de pointes, zaburzenie oddychania, zaburzenie równowagi elektrolitowej, zaburzenie rytmu serca, zespół serotoninowy, zespół wydłużonego odstępu QT

nudności wywołane chemioterapią

Powiązane wpisy

Dawkowanie i sposób podawania – Ondansetron Accord 2 mg/ml 2 mg/ml

Właściwości farmakodynamiczne – Ondansetron B. Braun 0,16 mg/ml

Właściwości farmakodynamiczne – Ondansetron Kalceks 2 mg/ml

Specjalne ostrzeżenia – Ondansetron B. Braun

Specjalne ostrzeżenia – Ondansetron B. Braun 2 mg/ml roztwór do wstrzykiwań