funkcja przysadki
Przysadka mózgowa (hypophysis) jest niewielkim gruczołem endokrynnym położonym u podstawy mózgu w zagłębieniu kości klinowej zwanym siodłem tureckim. Pełni kluczową rolę w regulacji homeostazy organizmu poprzez wydzielanie hormonów tropowych, które kontrolują aktywność innych gruczołów endokrynnych.
Anatomicznie przysadka dzieli się na dwie główne części: przednią (adenohypophysis) i tylną (neurohypophysis). Część przednia produkuje i wydziela hormony takie jak: hormon wzrostu (GH), prolaktyna (PRL), hormon adrenokortykotropowy (ACTH), tyreotropina (TSH), hormon folikulotropowy (FSH) i luteinizujący (LH). Część tylna magazynuje i uwalnia wazopresyna (ADH) i oksytocyna, które są produkowane przez podwzgórze.
Funkcjonowanie przysadki jest ściśle powiązane z podwzgórzem poprzez układ wrotny przysadki. Podwzgórze wydziela neurohormony regulujące (releasing hormones) i hamujące (inhibiting hormones), które kontrolują wydzielanie hormonów przysadkowych. Zaburzenia funkcji przysadki mogą prowadzić do różnorodnych schorzeń endokrynologicznych, od niedoczynności (hipopituitaryzm) do nadczynności (np. akromegalia, choroba Cushinga).
Diagnostyka funkcji przysadki obejmuje oznaczanie stężeń hormonów w surowicy krwi oraz testy dynamiczne, które oceniają zdolność przysadki do odpowiedzi na różne bodźce. W przypadku patologii strukturalnych (np. gruczolaki przysadki) niezbędne jest wykonanie badań obrazowych, takich jak rezonans magnetyczny (MRI) głowy z oceną siodła tureckiego.
Powiązane wpisy
- Leksykon chorób i schorzeń
Niedoczynność przysadki – Etiologia i przyczyny
Niedoczynność przysadki (hypopituitarism) to stan charakteryzujący się częściową lub całkowitą utratą funkcji przedniego płata przysadki, prowadzącą do niedoboru jednego lub wielu hormonów przysadkowych. Najczęstszą etiologią są guzy przysadki (około 61% przypadków), w tym gruczolaki wydzielnicze i niewydzielnicze, które uszkadzają przysadkę poprzez ucisk, zaburzenia unaczynienia, stan zapalny oraz uszkodzenie szlaków podwzgórzowo-przysadkowych. Inne przyczyny obejmują guzy okołosiodłowe, podwzgórza, torbiele Rathkego, przerzuty nowotworowe, zabiegi chirurgiczne i radioterapię (dawki 30-50 Gy zwiększają ryzyko niedoboru hormonu wzrostu do 50-100%), zaburzenia naczyniowe (udar przysadki, zespół Sheehana), choroby zapalne i autoimmunologiczne (np. limfocytarne zapalenie przysadki, zapalenie indukowane inhibitorami punktów kontrolnych), choroby infiltracyjne (hemochromatoza, sarkoidoza), urazy mózgu, infekcje (gruźlica, kiła, grzybice) oraz czynniki genetyczne (mutacje PIT1, PROP1, HESX1 i inne). Sekwencja utraty funkcji hormonalnej zwykle rozpoczyna się od GH, następnie LH/FSH, TSH, ACTH i prolaktyny, co ma znaczenie kliniczne w diagnostyce i terapii.
apopleksja przysadki, czaszkogardlak, dysplazja przegrodowo-wzrokowa, funkcja przysadki, glikokortykosteroid, gruczolak przysadki, gruźlica, guz przysadki, hemochromatoza, hipogonadyzm hipogonadotropowy, histiocytoza z komórek Langerhansa, hormon adrenokortykotropowy, hormon folikulotropowy, hormon luteinizujący, hormon przysadkowy, hormon tyreotropowy, hormon wzrostu, hypopituitarism, krwawienie mózgowe, krwotok podpajęczynówkowy, limfocytarne zapalenie przysadki, niedoczynność przysadki, pierwotna niedoczynność przysadki, prolaktyna, przedni płat przysadki, przerzut nowotworowy, radioterapia, sarkoidoza, szypuła przysadki, udar przysadki, urazowe uszkodzenie mózgu, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, zapalenie przysadki, zespół Kallmanna, zespół pustego siodła, zespół Sheehana