toczeń rumieniowaty polekowy
Toczeń rumieniowaty polekowy (ang. drug-induced lupus erythematosus, DILE) to zespół chorobowy przypominający toczeń rumieniowaty układowy (SLE), wywołany przez stosowanie niektórych leków. Objawy zwykle pojawiają się po długotrwałym przyjmowaniu leku (od kilku miesięcy do lat) i ustępują po jego odstawieniu.
Do leków najczęściej wywołujących DILE należą: hydralazyna, prokainamid, izoniazyd, minocyklina, diltiazem, propylotiouracyl oraz niektóre leki biologiczne (anty-TNF). Mechanizm powstawania choroby wiąże się z indukowaniem przez leki produkcji autoprzeciwciał, głównie przeciw histonom (szczególnie charakterystyczne dla DILE), rzadziej przeciw dsDNA.
Objawy kliniczne obejmują bóle stawów i mięśni, gorączkę, zmęczenie oraz zmiany skórne. W przeciwieństwie do idiopatycznego SLE, w toczniu polekowym rzadziej występują ciężkie powikłania narządowe jak nefropatia czy zajęcie OUN. Diagnostyka opiera się na wywiadzie (związek czasowy z przyjmowaniem leku), obecności typowych objawów klinicznych oraz oznaczeniu autoprzeciwciał.
Leczenie polega przede wszystkim na odstawieniu leku wywołującego. W większości przypadków objawy ustępują w ciągu kilku tygodni do kilku miesięcy. W cięższych przypadkach można czasowo zastosować glikokortykosteroidy lub leki przeciwmalaryczne. Ważna jest edukacja pacjenta dotycząca unikania leku wywołującego w przyszłości.
Powiązane wpisy
- Leksykon substancji czynnych
Tiamazol – Działania niepożądane
Tiamazol, stosowany w terapii nadczynności tarczycy, może wywoływać szereg działań niepożądanych o różnym nasileniu. Najpoważniejszym z nich jest agranulocytoza, występująca w 0,3-0,6% przypadków, charakteryzująca się drastycznym spadkiem liczby granulocytów, co zwiększa ryzyko ciężkich infekcji i wymaga natychmiastowego odstawienia leku. Inne hematologiczne działania niepożądane, choć bardzo rzadkie, to trombocytopenia, pancytopenia oraz uogólniona limfadenopatia. Wśród powikłań endokrynologicznych należy zwrócić uwagę na autoimmunologiczny zespół insulinowy, prowadzący do hipoglikemii. Neurologiczne działania niepożądane obejmują rzadkie zaburzenia smaku, zapalenie nerwu, polineuropatię oraz zawroty głowy. W zakresie układu pokarmowego mogą wystąpić ostry obrzęk ślinianki i ostre zapalenie trzustki, a wątroba może ulec uszkodzeniu manifestującemu się żółtaczką cholestatyczną lub toksycznym zapaleniem wątroby, co wymaga różnicowania z biochemicznymi zmianami w nadczynności tarczycy (np. podwyższone GGT, fosfataza alkaliczna). Skórne reakcje alergiczne są bardzo częste, od łagodnych świądu i wysypki po ciężkie postaci, takie jak zespół Stevensa-Johnsona, które wymagają natychmiastowego odstawienia leku i hospitalizacji.
agranulocytoza, artralgia, autoimmunologiczny zespół insulinowy, dysgeuzja, fosfataza alkaliczna, gammaglutamylotranspeptydaza, gorączka polekowa, hipoglikemia, jod radioaktywny, limfadenopatia, nadczynność tarczycy, obrzęk ślinianki, pancytopenia, polineuropatia, reakcja alergiczna skórna, stężenie glukozy, tiamazol, toczeń rumieniowaty polekowy, toksyczne zapalenie wątroby, trombocytopenia, zapalenie naczyń, zapalenie nerwu, zapalenie trzustki, zespół Stevensa-Johnsona, żółtaczka cholestatyczna - Leksykon leków
Działania niepożądane – Metizol 5 mg
Metizol (tiamazol) może powodować działania niepożądane o różnym nasileniu i częstości, z najpoważniejszym powikłaniem w postaci agranulocytozy występującej u 0,3-0,6% pacjentów. Agranulocytoza może ujawnić się po kilku tygodniach lub miesiącach terapii i wymaga natychmiastowego odstawienia leku, zwykle ustępując samoistnie. Bardzo często obserwuje się skórne reakcje alergiczne (świąd, wysypka, pokrzywka), które zazwyczaj mają łagodny przebieg. Rzadko występują trombocytopenia, pancytopenia, uogólniona limfadenopatia, a także ciężkie postaci reakcji skórnych, łysienie i toczeń rumieniowaty polekowy. Wątroba może być dotknięta bardzo rzadko żółtaczką cholestatyczną lub toksycznym zapaleniem, które ustępują po odstawieniu leku. Częstość występowania artralgii jest wysoka, a objawy mogą pojawić się nawet po kilku miesiącach terapii.
agranulocytoza, artralgia, autoimmunologiczny zespół insulinowy, fosfataza alkaliczna, gammaglutamylotransferaza, gorączka polekowa, hipoglikemia, limfadenopatia uogólniona, łysienie, nadczynność tarczycy, ostre zapalenie trzustki, pancytopenia, pokrzywka, polineuropatia, reakcja alergiczna skórna, tiamazol, toczeń rumieniowaty polekowy, toksyczne zapalenie wątroby, trombocytopenia, zaburzenie smaku, zapalenie nerwu, zawroty głowy, żółtaczka cholestatyczna - Leksykon leków
Działania niepożądane – Thyrozol 20 mg
Tiamazol, substancja czynna leku Thyrozol, stosowany w terapii nadczynności tarczycy, może wywoływać działania niepożądane o różnym nasileniu i częstości. Najpoważniejszym powikłaniem jest agranulocytoza, występująca u 0,3-0,6% pacjentów, która pojawia się po kilku tygodniach lub miesiącach leczenia i wymaga natychmiastowego odstawienia leku. Inne rzadkie zaburzenia hematologiczne to trombocytopenia, pancytopenia oraz uogólniona limfadenopatia. Bardzo rzadko obserwuje się autoimmunologiczny zespół insulinowy z hipoglikemią, zapalenie nerwów, polineuropatię, ostry obrzęk ślinianki, żółtaczkę cholestatyczną i toksyczne zapalenie wątroby, które ustępują po odstawieniu leku. Częstość występowania skórnych reakcji alergicznych, takich jak świąd, wysypka i pokrzywka, jest bardzo wysoka (≥1/10), zwykle o łagodnym przebiegu, choć rzadko mogą pojawić się ciężkie postaci, w tym zespół Stevensa-Johnsona, także u dzieci. Bóle stawów występują często (≥1/100 do <1/10), mogą pojawić się po kilku miesiącach terapii.
agranulocytoza, autoimmunologiczny zespół insulinowy, ból stawów, działanie niepożądane, fosfataza alkaliczna, gammaglutamylotranspeptydaza, gorączka polekowa, limfadenopatia, łysienie, morfologia krwi, nadczynność tarczycy, obrzęk ślinianki, pancytopenia, polineuropatia, produkt leczniczy, reakcja alergiczna skórna, Thyrozol, tiamazol, toczeń rumieniowaty polekowy, toksyczne zapalenie wątroby, trombocytopenia, uogólnione zapalenie skóry, zaburzenia smaku, zapalenie naczyń, zapalenie nerwu, zapalenie trzustki, zespół Stevensa-Johnsona, żółtaczka cholestatyczna - Leksykon leków
Działania niepożądane – Salofalk 4 g/60 ml
Produkt leczniczy Salofalk w postaci zawiesiny doodbytniczej, zawierający mesalazynę (kwas 5-aminosalicylowy), może wywoływać działania niepożądane o różnym nasileniu i częstości. Do często występujących należą bóle głowy, bóle brzucha, biegunka, wzdęcia, nudności i wymioty. Bardzo rzadko obserwuje się poważne zaburzenia hematologiczne, takie jak niedokrwistość aplastyczna, agranulocytoza, pancytopenia, neutropenia, leukopenia i trombocytopenia, które mogą prowadzić do niewydolności szpiku i zwiększonej podatności na infekcje. Rzadko występują również zapalenie osierdzia i mięśnia sercowego, alergiczne i zwłókniające reakcje płucne, ostre zapalenie trzustki, zaburzenia czynności nerek, wysypka, świąd, nadwrażliwość na światło, łysienie oraz reakcje nadwrażliwości immunologicznej, w tym zespół tocznia rumieniowatego i uogólnione zapalenie jelita grubego.
agranulocytoza, atopowe zapalenie skóry, cholestatyczne zapalenie wątroby, eozynofilia płucna, fotowrażliwość, gorączka polekowa, kamica moczowa, mesalazyna, neuropatia obwodowa, neutropenia, niedokrwistość aplastyczna, niewydolność nerek, oligospermia, ostre zapalenie trzustki, pancytopenia, reakcja fotoalergiczna, SCAR, skurcz oskrzeli, śródmiąższowe zapalenie nerek, toczeń rumieniowaty polekowy, toksyczna nekroliza naskórka, wyprysk atopowy, zaburzenia morfologii krwi, zapalenie jelita grubego, zapalenie mięśnia sercowego, zapalenie osierdzia, zapalenie pęcherzyków płucnych, zespół DRESS, zespół Stevensa-Johnsona