Właściwości farmakodynamiczne
Dexamethasone Krka 4 mg/ml

Deksametazon, będący monofluorowanym glikokortykosteroidem o wysokiej potencji (7,5 razy silniejszy niż prednizolon/prednizon i 30 razy silniejszy niż hydrokortyzon), wykazuje działanie przeciwzapalne, antyalergiczne oraz stabilizujące błony komórkowe, bez efektu mineralokortykosteroidowego, co ogranicza ryzyko retencji sodu i wody. Mechanizm działania opiera się na aktywacji transkrypcji genów zależnych od kortykosteroidów, prowadząc do redukcji produkcji i aktywności mediatorów zapalnych oraz hamowania migracji i funkcji komórek zapalnych, a także immunomodulacji poprzez ograniczenie działania limfocytów T i makrofagów. Długotrwałe stosowanie może indukować przejściową niewydolność kory nadnerczy z powodu hamowania osi podwzgórze-przysadka-nadnercza, co wymaga indywidualnej oceny ryzyka u pacjentów.

Pobierz ChPL PDF Dexamethasone Krka – Roztwór do wstrzykiwań / do infuzji – 4 mg/ml
  1. Właściwości farmakodynamiczne leku Dexamethasone Krka
    1. Siła działania farmakologicznego
    2. Mechanizm działania molekularnego
    3. Wpływ na oś podwzgórze-przysadka-nadnercza
  2. Skuteczność kliniczna w leczeniu COVID-19
    1. Badanie RECOVERY
    2. Charakterystyka populacji badanej
    3. Pierwszorzędowy punkt końcowy
    4. Drugorzędowe punkty końcowe
    5. Bezpieczeństwo terapii
    6. Analizy podgrup
  3. Właściwości farmakodynamiczne leku Dexamethasone Krka
    1. Siła działania farmakologicznego
    2. Mechanizm działania molekularnego
    3. Wpływ na oś podwzgórze-przysadka-nadnercza
  4. Skuteczność kliniczna w leczeniu COVID-19
    1. Badanie RECOVERY
    2. Charakterystyka populacji badanej
    3. Pierwszorzędowy punkt końcowy
    4. Drugorzędowe punkty końcowe
    5. Bezpieczeństwo terapii
    6. Analizy podgrup
    7. Kolejne rozdziały
Wskazania
  1. choroba zwyrodnieniowa stawów
  2. ciężki ostry napad astmy
  3. COVID-19
  4. niebakteryjne zapalenie pochewki ścięgnistej
  5. nieinfekcyjne zapalenie rogówki
  6. nieinfekcyjne zapalenie spojówek
  7. nowotwór złośliwy
  8. obrzęk mózgu
  9. ostra choroba skóry
  10. reumatoidalne zapalenie stawów
  11. układowy toczeń rumieniowaty
  12. wstrząs pourazowy
  13. wymioty pooperacyjne
  14. wymioty wywołane stosowaniem cytostatyków
  15. zaburzenie ścięgien
  16. zapalenie kaletki maziowej
  17. zapalenie okołostawowe
  18. zapalenie pośredniego odcinka błony naczyniowej oka
  19. zapalenie przedniego odcinka błony naczyniowej oka
  20. zapalenie stawu
  21. zapalenie twardówki
  22. zespół bolesnego barku
Substancja czynna
  1. deksametazon
Kategoria leku
  1. glikokortykosteroidy
  2. leki immunosupresyjne
  3. leki przeciwwymiotne
  4. leki przeciwzapalne

Właściwości farmakodynamiczne leku Dexamethasone Krka

Deksametazon, substancja czynna produktu leczniczego Dexamethasone Krka, należy do grupy farmakoterapeutycznej kortykosteroidów do stosowania ogólnoustrojowego, a dokładniej glikokortykosteroidów (kod ATC: H02AB02). Jest to monofluorowany glikokortykosteroid posiadający złożony profil farmakodynamiczny, który obejmuje działanie antyalergiczne, przeciwzapalne oraz stabilizujące błony komórkowe. Dodatkowo, deksametazon wywiera istotny wpływ na procesy metaboliczne organizmu, w tym na metabolizm węglowodanów, białek i tłuszczów.1

Siła działania farmakologicznego

W porównaniu z innymi glikokortykosteroidami, deksametazon charakteryzuje się wyjątkowo wysoką potencją działania. Jego działanie glikokortykosteroidowe jest:2

  • 7,5 razy silniejsze niż prednizolon i prednizon
  • 30 razy silniejsze w porównaniu do hydrokortyzonu

Co istotne klinicznie, deksametazon nie wykazuje działania mineralokortykosteroidowego, co zmniejsza ryzyko retencji sodu i wody w organizmie.3

Mechanizm działania molekularnego

Glikokortykosteroidy, w tym deksametazon, wywierają swoje biologiczne działanie poprzez aktywację transkrypcji genów zależnych od kortykosteroidów. Ich wielokierunkowe działanie przeciwzapalne, immunosupresyjne i antyproliferacyjne wynika z wpływu na różnorodne mechanizmy komórkowe, między innymi:4

  • Zmniejszenie powstawania mediatorów zapalnych
  • Redukcję uwalniania mediatorów zapalnych
  • Obniżenie aktywności mediatorów zapalnych
  • Hamowanie czynności specyficznych komórek zapalnych
  • Ograniczenie migracji komórek zapalnych do miejsc objętych procesem chorobowym

Dodatkowo, kortykosteroidy mogą zapobiegać oddziaływaniu aktywowanych limfocytów T i makrofagów na komórki docelowe, co stanowi istotny element ich działania immunomodulującego.5

Wpływ na oś podwzgórze-przysadka-nadnercza

Podczas długotrwałego leczenia kortykosteroidami, w tym deksametazonem, należy uwzględnić możliwość wystąpienia przejściowej niewydolności kory nadnerczy. Hamowanie osi podwzgórze-przysadka-nadnercza jest zjawiskiem zależnym od indywidualnych czynników pacjenta, co oznacza, że efekt ten może różnić się znacząco między poszczególnymi chorymi.6

Skuteczność kliniczna w leczeniu COVID-19

Badanie RECOVERY

Badanie RECOVERY (Randomised Evaluation of COVid-19 thERapY) stanowi istotne źródło danych dotyczących skuteczności deksametazonu w leczeniu COVID-19. Jest to zainicjowane przez badaczy, indywidualnie randomizowane, kontrolowane, otwarte, adaptacyjne badanie platformowe, którego celem była ocena skuteczności potencjalnych terapii u pacjentów hospitalizowanych z powodu COVID-19.7

Badanie przeprowadzono w 176 szpitalach państwowych w Wielkiej Brytanii, co zapewniło reprezentatywną populację pacjentów.8

Charakterystyka populacji badanej

W badaniu wzięło udział 6425 pacjentów, których losowo przydzielono do dwóch grup:9

  • Grupa otrzymująca deksametazon: 2104 pacjentów
  • Grupa otrzymująca standardową opiekę medyczną: 4321 pacjentów

U 89% uczestników badania potwierdzono laboratoryjnie zakażenie wirusem SARS-CoV-2. W momencie randomizacji stan kliniczny pacjentów różnił się pod względem zapotrzebowania na tlenoterapię:10

  • 16% pacjentów było poddawanych inwazyjnej wentylacji mechanicznej lub pozaustrojowemu utlenowaniu krwi
  • 60% otrzymywało tylko tlen (z lub bez wentylacji nieinwazyjnej)
  • 24% nie otrzymywało żadnej formy tlenoterapii

Średni wiek pacjentów wynosił 66,1 ± 15,7 lat, przy czym kobiety stanowiły 36% badanej populacji. W grupie badanej odnotowano następujące schorzenia współistniejące:11

  • Cukrzyca: 24% pacjentów
  • Choroby serca: 27% pacjentów
  • Przewlekła choroba płuc: 21% pacjentów

Pierwszorzędowy punkt końcowy

Głównym ocenianym parametrem była śmiertelność po 28 dniach od rozpoczęcia badania. Wyniki wykazały istotnie niższą śmiertelność w grupie leczonej deksametazonem w porównaniu do grupy otrzymującej standardową opiekę medyczną:<sup data-drug="Dexamethasone Krka" data-section="Właściwości farmakodynamiczne" title="Śmiertelność po 28 dniach była istotnie niższa w grupie leczonej deksametazonem niż w grupie podlegającej standardowej opiece medycznej, odnotowano odpowiednio 482 zgony w grupie 2104 pacjentów (22,9%) i 1110 zgonów w grupie 4321 pacjentów (25,7%) (współczynnik częstości, 0,83; 95% przedział ufności [CI], 0,75 do 0,93; P12

  • Grupa deksametazonu: 482 zgony wśród 2104 pacjentów (22,9%)
  • Grupa standardowej opieki: 1110 zgonów wśród 4321 pacjentów (25,7%)
  • Współczynnik częstości: 0,83; 95% przedział ufności [CI]: 0,75 do 0,93; P<0,001

Co istotne, efekt terapeutyczny deksametazonu różnił się w zależności od stopnia niewydolności oddechowej pacjentów w momencie włączenia do badania:13

  • Pacjenci poddawani inwazyjnej wentylacji mechanicznej:
    • Grupa deksametazonu: 29,3% zgonów
    • Grupa standardowej opieki: 41,4% zgonów
    • Współczynnik częstości: 0,64; 95% CI: 0,51 do 0,81
  • Pacjenci otrzymujący tlen bez inwazyjnej wentylacji mechanicznej:
    • Grupa deksametazonu: 23,3% zgonów
    • Grupa standardowej opieki: 26,2% zgonów
    • Współczynnik częstości: 0,82; 95% CI: 0,72 do 0,94

Nie stwierdzono natomiast wyraźnego wpływu deksametazonu na śmiertelność u pacjentów, którzy w momencie randomizacji nie wymagali wsparcia oddechowego:14

  • Grupa deksametazonu: 17,8% zgonów
  • Grupa standardowej opieki: 14,0% zgonów
  • Współczynnik częstości: 1,19; 95% CI: 0,91 do 1,55

Drugorzędowe punkty końcowe

Analiza drugorzędowych punktów końcowych wykazała dodatkowe korzyści ze stosowania deksametazonu:15

  • Pacjenci w grupie deksametazonu byli hospitalizowani krócej (mediana 12 dni) w porównaniu do pacjentów z grupy standardowej opieki (mediana 13 dni)
  • Pacjenci leczeni deksametazonem mieli większe prawdopodobieństwo wypisu ze szpitala przy życiu w ciągu 28 dni (współczynnik częstości: 1,10; 95% CI: 1,03 do 1,17)

Analogicznie do pierwszorzędowego punktu końcowego, efekt deksametazonu na prawdopodobieństwo wypisu ze szpitala w ciągu 28 dni był zróżnicowany w zależności od wyjściowego zapotrzebowania na tlenoterapię:16

  • Pacjenci poddawani inwazyjnej wentylacji mechanicznej w czasie randomizacji:
    • Współczynnik częstości: 1,48; 95% CI: 1,16 do 1,90
  • Pacjenci otrzymujący tylko tlen:
    • Współczynnik częstości: 1,15; 95% CI: 1,06 do 1,24
  • Pacjenci niepoddawani tlenoterapii:
    • Współczynnik częstości: 0,96; 95% CI: 0,85 do 1,08 – brak istotnych korzyści

Bezpieczeństwo terapii

W trakcie badania RECOVERY odnotowano cztery ciężkie zdarzenia niepożądane (serious adverse events, SAE) związane z leczeniem deksametazonem:17

  • Dwa przypadki hiperglikemii
  • Jeden przypadek psychozy wywołanej steroidami
  • Jeden przypadek krwawienia z górnego odcinka przewodu pokarmowego

Co istotne z punktu widzenia bezpieczeństwa terapii, wszystkie powyższe zdarzenia niepożądane ustąpiły.

Analizy podgrup

Przeprowadzono dodatkowe analizy podgrup w celu określenia wpływu deksametazonu na śmiertelność w ciągu 28 dni w zależności od wieku pacjentów oraz stosowanego wsparcia oddechowego. Poniższa tabela przedstawia szczegółowe wyniki tej analizy.18

Podgrupa pacjentów Deksametazon Standardowa opieka medyczna RR (95% CI)
Bez tlenoterapii (χ²=0,70; p=0,40)
<70 lat 10/197 (5,1%) 18/462 (3,9%) 1,31 (0,60-2,83)
>=70 <80 lat 25/114 (21,9%) 35/224 (15,6%) 1,46 (0,88-2,45)
>=80 lat 54/190 (28,4%) 92/348 (26,4%) 1,06 (0,76-1,49)
Suma częściowa 89/501 (17,8%) 145/1034 (14,0%) 1,19 (0,91-1,55)
Wyłącznie tlenoterapia (χ²=2,54; p=0,11)
<70 lat 53/675 (7,9%) 193/1473 (13,1%) 0,58 (0,43-0,78)
>=70 <80 lat 104/306 (34,0%) 178/531 (33,5%) 0,98 (0,77-1,25)
>=80 lat 141/298 (47,3%) 311/600 (51,8%) 0,85 (0,70-1,04)
Suma częściowa 298/1279 (23,3%) 682/2604 (26,2%) 0,82 (0,72-0,94)
Wentylacja mechaniczna (χ²=0,28; p=0,60)
<70 lat – – –
>=70 <80 lat 3/6 (50,0%) 8/10 (80,0%) 0,39 (0,10-1,47)
>=80 lat – – –
Suma częściowa 95/324 (29,3%) 283/683 (41,4%) 0,64 (0,51-0,81)

Powyższe dane potwierdzają, że najbardziej wyraźną redukcję śmiertelności po zastosowaniu deksametazonu obserwowano u pacjentów wymagających mechanicznej wentylacji (redukcja o 36%) oraz u pacjentów otrzymujących wyłącznie tlenoterapię (redukcja o 18%). U pacjentów niewymagających wsparcia oddechowego nie zaobserwowano korzyści, a wręcz trend w kierunku zwiększonej śmiertelności (wzrost o 19%, choć statystycznie nieistotny).19

AI:

Właściwości farmakodynamiczne leku Dexamethasone Krka

Deksametazon, substancja czynna produktu leczniczego Dexamethasone Krka, należy do grupy farmakoterapeutycznej kortykosteroidów do stosowania ogólnoustrojowego, a dokładniej glikokortykosteroidów (kod ATC: H02AB02). Jest to monofluorowany glikokortykosteroid posiadający złożony profil farmakodynamiczny, który obejmuje działanie antyalergiczne, przeciwzapalne oraz stabilizujące błony komórkowe. Dodatkowo, deksametazon wywiera istotny wpływ na procesy metaboliczne organizmu, w tym na metabolizm węglowodanów, białek i tłuszczów.1

Siła działania farmakologicznego

W porównaniu z innymi glikokortykosteroidami, deksametazon charakteryzuje się wyjątkowo wysoką potencją działania. Jego działanie glikokortykosteroidowe jest:2

  • 7,5 razy silniejsze niż prednizolon i prednizon
  • 30 razy silniejsze w porównaniu do hydrokortyzonu

Co istotne klinicznie, deksametazon nie wykazuje działania mineralokortykosteroidowego, co zmniejsza ryzyko retencji sodu i wody w organizmie.3

Mechanizm działania molekularnego

Glikokortykosteroidy, w tym deksametazon, wywierają swoje biologiczne działanie poprzez aktywację transkrypcji genów zależnych od kortykosteroidów. Ich wielokierunkowe działanie przeciwzapalne, immunosupresyjne i antyproliferacyjne wynika z wpływu na różnorodne mechanizmy komórkowe, między innymi:4

  • Zmniejszenie powstawania mediatorów zapalnych
  • Redukcję uwalniania mediatorów zapalnych
  • Obniżenie aktywności mediatorów zapalnych
  • Hamowanie czynności specyficznych komórek zapalnych
  • Ograniczenie migracji komórek zapalnych do miejsc objętych procesem chorobowym

Dodatkowo, kortykosteroidy mogą zapobiegać oddziaływaniu aktywowanych limfocytów T i makrofagów na komórki docelowe, co stanowi istotny element ich działania immunomodulującego.5

Wpływ na oś podwzgórze-przysadka-nadnercza

Podczas długotrwałego leczenia kortykosteroidami, w tym deksametazonem, należy uwzględnić możliwość wystąpienia przejściowej niewydolności kory nadnerczy. Hamowanie osi podwzgórze-przysadka-nadnercza jest zjawiskiem zależnym od indywidualnych czynników pacjenta, co oznacza, że efekt ten może różnić się znacząco między poszczególnymi chorymi.6

Skuteczność kliniczna w leczeniu COVID-19

Badanie RECOVERY

Badanie RECOVERY (Randomised Evaluation of COVid-19 thERapY) stanowi istotne źródło danych dotyczących skuteczności deksametazonu w leczeniu COVID-19. Jest to zainicjowane przez badaczy, indywidualnie randomizowane, kontrolowane, otwarte, adaptacyjne badanie platformowe, którego celem była ocena skuteczności potencjalnych terapii u pacjentów hospitalizowanych z powodu COVID-19.7

Badanie przeprowadzono w 176 szpitalach państwowych w Wielkiej Brytanii, co zapewniło reprezentatywną populację pacjentów.8

Charakterystyka populacji badanej

W badaniu wzięło udział 6425 pacjentów, których losowo przydzielono do dwóch grup:9

  • Grupa otrzymująca deksametazon: 2104 pacjentów
  • Grupa otrzymująca standardową opiekę medyczną: 4321 pacjentów

U 89% uczestników badania potwierdzono laboratoryjnie zakażenie wirusem SARS-CoV-2. W momencie randomizacji stan kliniczny pacjentów różnił się pod względem zapotrzebowania na tlenoterapię:10

  • 16% pacjentów było poddawanych inwazyjnej wentylacji mechanicznej lub pozaustrojowemu utlenowaniu krwi
  • 60% otrzymywało tylko tlen (z lub bez wentylacji nieinwazyjnej)
  • 24% nie otrzymywało żadnej formy tlenoterapii

Średni wiek pacjentów wynosił 66,1 ± 15,7 lat, przy czym kobiety stanowiły 36% badanej populacji. W grupie badanej odnotowano następujące schorzenia współistniejące:11

  • Cukrzyca: 24% pacjentów
  • Choroby serca: 27% pacjentów
  • Przewlekła choroba płuc: 21% pacjentów

Pierwszorzędowy punkt końcowy

Głównym ocenianym parametrem była śmiertelność po 28 dniach od rozpoczęcia badania. Wyniki wykazały istotnie niższą śmiertelność w grupie leczonej deksametazonem w porównaniu do grupy otrzymującej standardową opiekę medyczną:<sup data-drug="Dexamethasone Krka" data-section="Właściwości farmakodynamiczne" title="Śmiertelność po 28 dniach była istotnie niższa w grupie leczonej deksametazonem niż w grupie podlegającej standardowej opiece medycznej, odnotowano odpowiednio 482 zgony w grupie 2104 pacjentów (22,9%) i 1110 zgonów w grupie 4321 pacjentów (25,7%) (współczynnik częstości, 0,83; 95% przedział ufności [CI], 0,75 do 0,93; P12

  • Grupa deksametazonu: 482 zgony wśród 2104 pacjentów (22,9%)
  • Grupa standardowej opieki: 1110 zgonów wśród 4321 pacjentów (25,7%)
  • Współczynnik częstości: 0,83; 95% przedział ufności [CI]: 0,75 do 0,93; P<0,001

Co istotne, efekt terapeutyczny deksametazonu różnił się w zależności od stopnia niewydolności oddechowej pacjentów w momencie włączenia do badania:13

  • Pacjenci poddawani inwazyjnej wentylacji mechanicznej:
    • Grupa deksametazonu: 29,3% zgonów
    • Grupa standardowej opieki: 41,4% zgonów
    • Współczynnik częstości: 0,64; 95% CI: 0,51 do 0,81
  • Pacjenci otrzymujący tlen bez inwazyjnej wentylacji mechanicznej:
    • Grupa deksametazonu: 23,3% zgonów
    • Grupa standardowej opieki: 26,2% zgonów
    • Współczynnik częstości: 0,82; 95% CI: 0,72 do 0,94

Nie stwierdzono natomiast wyraźnego wpływu deksametazonu na śmiertelność u pacjentów, którzy w momencie randomizacji nie wymagali wsparcia oddechowego:14

  • Grupa deksametazonu: 17,8% zgonów
  • Grupa standardowej opieki: 14,0% zgonów
  • Współczynnik częstości: 1,19; 95% CI: 0,91 do 1,55

Drugorzędowe punkty końcowe

Analiza drugorzędowych punktów końcowych wykazała dodatkowe korzyści ze stosowania deksametazonu:15

  • Pacjenci w grupie deksametazonu byli hospitalizowani krócej (mediana 12 dni) w porównaniu do pacjentów z grupy standardowej opieki (mediana 13 dni)
  • Pacjenci leczeni deksametazonem mieli większe prawdopodobieństwo wypisu ze szpitala przy życiu w ciągu 28 dni (współczynnik częstości: 1,10; 95% CI: 1,03 do 1,17)

Analogicznie do pierwszorzędowego punktu końcowego, efekt deksametazonu na prawdopodobieństwo wypisu ze szpitala w ciągu 28 dni był zróżnicowany w zależności od wyjściowego zapotrzebowania na tlenoterapię:16

  • Pacjenci poddawani inwazyjnej wentylacji mechanicznej w czasie randomizacji:
    • Współczynnik częstości: 1,48; 95% CI: 1,16 do 1,90
  • Pacjenci otrzymujący tylko tlen:
    • Współczynnik częstości: 1,15; 95% CI: 1,06 do 1,24
  • Pacjenci niepoddawani tlenoterapii:
    • Współczynnik częstości: 0,96; 95% CI: 0,85 do 1,08 – brak istotnych korzyści

Bezpieczeństwo terapii

W trakcie badania RECOVERY odnotowano cztery ciężkie zdarzenia niepożądane (serious adverse events, SAE) związane z leczeniem deksametazonem:17

  • Dwa przypadki hiperglikemii
  • Jeden przypadek psychozy wywołanej steroidami
  • Jeden przypadek krwawienia z górnego odcinka przewodu pokarmowego

Co istotne z punktu widzenia bezpieczeństwa terapii, wszystkie powyższe zdarzenia niepożądane ustąpiły.

Analizy podgrup

Przeprowadzono dodatkowe analizy podgrup w celu określenia wpływu deksametazonu na śmiertelność w ciągu 28 dni w zależności od wieku pacjentów oraz stosowanego wsparcia oddechowego. Poniższa tabela przedstawia szczegółowe wyniki tej analizy.18

Podgrupa pacjentów Deksametazon Standardowa opieka medyczna RR (95% CI)
Bez tlenoterapii (χ²=0,70; p=0,40)
<70 lat 10/197 (5,1%) 18/462 (3,9%) 1,31 (0,60-2,83)
>=70 <80 lat 25/114 (21,9%) 35/224 (15,6%) 1,46 (0,88-2,45)
>=80 lat 54/190 (28,4%) 92/348 (26,4%) 1,06 (0,76-1,49)
Suma częściowa 89/501 (17,8%) 145/1034 (14,0%) 1,19 (0,91-1,55)
Wyłącznie tlenoterapia (χ²=2,54; p=0,11)
<70 lat 53/675 (7,9%) 193/1473 (13,1%) 0,58 (0,43-0,78)
>=70 <80 lat 104/306 (34,0%) 178/531 (33,5%) 0,98 (0,77-1,25)
>=80 lat 141/298 (47,3%) 311/600 (51,8%) 0,85 (0,70-1,04)
Suma częściowa 298/1279 (23,3%) 682/2604 (26,2%) 0,82 (0,72-0,94)
Wentylacja mechaniczna (χ²=0,28; p=0,60)
<70 lat – – –
>=70 <80 lat 3/6 (50,0%) 8/10 (80,0%) 0,39 (0,10-1,47)
>=80 lat – – –
Suma częściowa 95/324 (29,3%) 283/683 (41,4%) 0,64 (0,51-0,81)

Powyższe dane potwierdzają, że najbardziej wyraźną redukcję śmiertelności po zastosowaniu deksametazonu obserwowano u pacjentów wymagających mechanicznej wentylacji (redukcja o 36%) oraz u pacjentów otrzymujących wyłącznie tlenoterapię (redukcja o 18%). U pacjentów niewymagających wsparcia oddechowego nie zaobserwowano korzyści, a wręcz trend w kierunku zwiększonej śmiertelności (wzrost o 19%, choć statystycznie nieistotny).19

Kolejne rozdziały

Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.

Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.

  1. 09.04.2026
  2. www.leksykon.com.pl