polimorfizm enzymatyczny

Polimorfizm enzymatyczny to zjawisko występowania różnych wariantów genetycznych tego samego enzymu w populacji ludzkiej. Różnice te wynikają z drobnych zmian w sekwencji DNA kodującej dany enzym, co może prowadzić do powstawania białek o odmiennej aktywności, stabilności czy powinowactwie do substratów.

Z klinicznego punktu widzenia polimorfizm enzymatyczny ma szczególne znaczenie w farmakogenetyce, gdyż wpływa na metabolizm leków. Warianty enzymów odpowiedzialnych za biotransformację substancji leczniczych (np. cytochromu P450) mogą skutkować różnicami w szybkości metabolizowania leków, prowadząc do wyodrębnienia pacjentów o metabolizmie ultraszybkim, szybkim, pośrednim czy wolnym.

Znajomość polimorfizmów enzymatycznych ma istotne zastosowanie w medycynie personalizowanej, umożliwiając dobór odpowiednich dawek leków oraz przewidywanie potencjalnych działań niepożądanych. Ma również znaczenie w diagnostyce niektórych chorób metabolicznych oraz w ocenie predyspozycji do określonych schorzeń, w tym nowotworowych.

Powiązane wpisy

Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Sastium 50 mg

Sertralina wykazuje farmakokinetykę charakteryzującą się maksymalnym stężeniem w osoczu osiąganym po 4,5-8,4 godzinach od podania doustnego w dawkach 50-200 mg/dobę. Biodostępność leku nie jest istotnie modyfikowana przez pokarm, a około 98% sertraliny wiąże się z białkami osocza. Lek podlega intensywnemu metabolizmowi wątrobowemu, głównie przez enzymy CYP3A4, CYP2C19 i CYP2B6, a także jest substratem P-glikoproteiny. Okres półtrwania sertraliny wynosi średnio 26 godzin (zakres 22-36 h), a jej główny metabolit N-desmetylosertralina cechuje się dłuższym okresem półtrwania 62-104 godzin. Sertralina i jej metabolity są wydalane z kałem i moczem, przy czym mniej niż 0,2% leku jest wydalane w postaci niezmienionej z moczem. Farmakokinetyka sertraliny jest proporcjonalna do dawki w zakresie terapeutycznym 50-200 mg, co ułatwia przewidywanie stężeń w osoczu.
badanie farmakogenomiczne, badanie farmakokinetyczne, biodostępność tabletek, cytochrom CYP2B6, cytochrom CYP2C19, cytochrom CYP3A4, desmetylosertralina, efekt pierwszego przejścia, farmakokinetyka proporcjonalna do dawki, farmakokinetyka sertraliny, klirens kreatyniny, kumulacja leku, liniowość farmakokinetyczna, N-desmetylosertralina, niewydolność nerek, okres półtrwania, podanie doustne sertraliny, pole pod krzywą stężenia, polimorfizm enzymatyczny, procesy farmakokinetyczne, stężenie leku w osoczu, stężenie stacjonarne, substrat P-glikoproteiny, uszkodzenie wątroby, wartość AUC, wiązanie z białkami osocza, wolny metabolizer, wydalanie z kałem i moczem
Leksykon leków
Interakcje leku – Pazopanib STADA 200 mg

Pazopanib jest metabolizowany głównie przez izoenzym CYP3A4, z udziałem CYP1A2 i CYP2C8, oraz jest substratem transporterów P-gp i BCRP. Silne inhibitory CYP3A4 (np. ketokonazol, itrakonazol, klarytromycyna) znacząco zwiększają ekspozycję na pazopanib (AUC o 66%, Cₘₐₓ o 45%), co wymaga zmniejszenia dawki do 400 mg/dobę lub unikania jednoczesnego stosowania. Podobny efekt wywołuje sok grejpfrutowy oraz lapatynib (zwiększenie AUC i Cₘₐₓ o 50-60%). Induktory CYP3A4 (np. ryfampicyna) obniżają stężenie leku, dlatego ich stosowanie jest niewskazane. Pazopanib hamuje także CYP3A4 i CYP2D6, co prowadzi do wzrostu stężeń substratów tych enzymów, np. midazolamu (AUC i Cₘₐₓ wzrost o 30%) oraz dekstrometorfanu (wzrost stosunku stężenia do metabolitu o 33-64%). Współpodawanie z paklitakselem zwiększa jego ekspozycję (AUC o 26%, Cₘₐₓ o 31%).
aminotransferaza alaninowa, antagonista receptora H2, białko oporności raka piersi, biodostępność leku, cytochrom P450, działanie niepożądane, esomeprazol, hepatotoksyczność, inhibitor CYP3A4, inhibitor pompy protonowej, irynotekan, izoenzym CYP1A2, izoenzym CYP2C8, izoenzym CYP3A4, ketokonazol, metabolizm leku, metabolizm wątrobowy, OATP1B1, P-glikoproteina, paklitaksel, polimorfizm enzymatyczny, ryfampicyna, sok grejpfrutowy, substrat transportera, symwastatyna, UGT1A1
Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Pralex 10 mg

Escytalopram, substancja czynna leku Pralex, charakteryzuje się wysoką biodostępnością około 80% oraz prawie całkowitym wchłanianiem z przewodu pokarmowego, niezależnie od obecności pokarmu. Maksymalne stężenie w osoczu (Tmax) osiągane jest średnio po 4 godzinach od podania wielokrotnego dawki. Pozorna objętość dystrybucji wynosi 12-26 l/kg masy ciała, a wiązanie z białkami osocza jest stosunkowo niskie (<80%). Metabolizm zachodzi głównie w wątrobie z udziałem izoenzymu CYP2C19, a także CYP3A4 i CYP2D6, prowadząc do powstania farmakologicznie czynnych metabolitów demetylowanego i didemetylowanego. Okres półtrwania eliminacyjnego escytalopramu wynosi około 30 godzin, a klirens osoczowy po podaniu doustnym to około 0,6 l/min. Stan stacjonarny stężenia w osoczu osiągany jest po około tygodniu stosowania, przy dawce 10 mg/dobę średnie stężenie wynosi 50 nmol/l (zakres 20-125 nmol/l).
biodostępność bezwzględna, CYP2C19, CYP2D6, CYP3A4, cytalopram racemiczny, czas do osiągnięcia maksymalnego stężenia, escytalopram, farmakokinetyka escytalopramu, klasyfikacja Childa-Pugha, klirens kreatyniny, klirens osoczowy, metabolit demetylowany, metabolit didemetylowany, metabolit N-tlenku, objętość dystrybucji, okres półtrwania, pole pod krzywą stężenie-czas, polimorfizm enzymatyczny, stan stacjonarny, szybki metabolizer, wolny metabolizer
Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Setronon 8 mg

Ondansetron, substancja czynna leku Setronon, charakteryzuje się złożoną farmakokinetyką zależną od drogi podania. Po podaniu doustnym (8 mg) osiąga maksymalne stężenie w osoczu około 30 μg/ml po 1,5 godziny, z biodostępnością ograniczoną efektem pierwszego przejścia wątrobowego, który zmniejsza się przy dawkach powyżej 8 mg. Podanie dożylne 4 mg skutkuje maksymalnym stężeniem 65 ng/ml natychmiast po infuzji, a podanie domięśniowe 25 ng/ml po 10 minutach. Doodbytnicza biodostępność wynosi 60%, z Cmax 20-30 ng/ml osiąganym po 6 godzinach i wydłużonym okresem półtrwania eliminacji do około 6 godzin. Objętość dystrybucji wynosi około 140 l, a wiązanie z białkami surowicy 70-76%. Metabolizm zachodzi w wątrobie przez wiele ścieżek, z mniej niż 5% leku wydalanym niezmienionym z moczem. U pacjentów z niewydolnością wątroby obserwuje się znaczne zmniejszenie klirensu, wydłużenie okresu półtrwania do 15-32 godzin oraz zwiększoną biodostępność doustną do 100%.
biodostępność, biodostępność po podaniu doustnym, ciężkie zaburzenie czynności nerek, ciężkie zaburzenie czynności wątroby, dializa, efekt pierwszego przejścia, ekspozycja na lek, faza eliminacji, klirens, klirens kreatyniny, klirens układowy, lek zobojętniający, metabolizm wątrobowy, model farmakokinetyczny, niewydolność wątroby, nudności i wymioty pooperacyjne, objętość dystrybucji, odstęp QTcF, ondansetron, parametr farmakokinetyczny, podanie domięśniowe, podanie doodbytnicze, podanie dożylne, polimorfizm enzymatyczny, stężenie maksymalne, wchłanianie całkowite, wiązanie z białkami surowicy, zaburzenie czynności nerek
Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Urimper 4 mg

Tolterodyna w formie kapsułek o przedłużonym uwalnianiu charakteryzuje się opóźnionym osiąganiem maksymalnego stężenia w surowicy (około 4 godziny, zakres 2-6 godzin) oraz okresem półtrwania zależnym od fenotypu metabolicznego pacjenta: około 6 godzin u osób intensywnie metabolizujących (CYP2D6 aktywny) i około 10 godzin u słabo metabolizujących (niedobór CYP2D6). Biodostępność leku wynosi 17% u metabolizujących intensywnie i 65% u słabo metabolizujących. Tolterodyna i jej aktywny metabolit 5-hydroksymetylowy wiążą się głównie z orozomukoidem, z frakcją wolną odpowiednio 3,7% i 36%. Lek wykazuje liniową farmakokinetykę, jest metabolizowany głównie przez CYP2D6 do aktywnego metabolitu, a następnie do kwasu 5-karboksylowego i jego pochodnych, które stanowią większość wydalanych metabolitów (51% i 29% w moczu). Stan stacjonarny osiągany jest po 4 dniach stosowania, a przyjmowanie pokarmu nie wpływa na biodostępność.
AUC, biodostępność, biotransformacja, ciężkie zaburzenie czynności nerek, cytochrom CYP2D6, dawka terapeutyczna, dealkilacja, działanie kliniczne, eliminacja, farmakokinetyka, GFR, kapsułka o przedłużonym uwalnianiu, klirens inuliny, klirens tolterodyny, marskość wątroby, metabolit 5-hydroksymetylowy, metabolit karboksylowany, metabolizm pierwszego przejścia, objętość dystrybucji, okres półtrwania, orozomukoid, pochodna 5-hydroksymetylowa, polimorfizm enzymatyczny, stan stacjonarny, tolterodyna, wiązanie z białkami osocza, znakowanie radioaktywne
Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Azacitidine EVER Pharma 25 mg/ml

Azacytydyna w postaci proszku do sporządzania zawiesiny do wstrzykiwań (25 mg/ml) charakteryzuje się szybkim wchłanianiem po podaniu podskórnym, osiągając maksymalne stężenie w osoczu (Cmax) około 750 ± 403 ng/ml po 0,5 godziny przy dawce 75 mg/m². Biodostępność podskórna wynosi około 89% w porównaniu do podania dożylnego, a farmakokinetyka jest liniowa w zakresie dawek 25-100 mg/m². Po dożylnym podaniu objętość dystrybucji wynosi 76 ± 26 L, a klirens systemowy 147 ± 47 L/h, co wskazuje na szerokie rozprzestrzenianie się leku w tkankach. Metabolizm azacytydyny odbywa się głównie przez spontaniczną hydrolizę i deaminację katalizowaną przez deaminazę cytydynową, bez istotnego udziału izoenzymów cytochromu P450, UGT, SULT czy GST, co minimalizuje ryzyko interakcji lekowych na poziomie metabolizmu. Azacytydyna nie indukuje ani nie hamuje enzymów CYP w stężeniach klinicznych do 100 µM.
AUC, azacytydyna, biodostępność, cytochrom P450, czas półtrwania eliminacji, deaminacja, deaminaza cytydynowa, farmakokinetyka, frakcja S9 wątroby, hodowla hepatocytów, hydroliza spontaniczna, klirens systemowy, kumulacja leku, niewydolność nerek, objętość dystrybucji, parametry ekspozycji, podanie podskórne, polimorfizm enzymatyczny, stężenie kliniczne, sulfotransferaza, transferaza glutationowa, UDP-glukuronozylotransferaza, wydalanie nerkowe
Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Venlafaxine Bluefish XL 75 mg

Venlafaxine Bluefish XL to kapsułki o przedłużonym uwalnianiu zawierające 75 mg chlorowodorku wenlafaksyny, podzielone na 6 mini tabletek po 12,5 mg każda. Wenlafaksyna jest intensywnie metabolizowana do aktywnego metabolitu O-demetylowenlafaksyny (ODV), z okresami półtrwania odpowiednio 5±2 godziny dla wenlafaksyny i 11±2 godziny dla ODV. Zarówno wenlafaksyna, jak i ODV wykazują kinetykę liniową w dawkach 75-450 mg/dobę, osiągając stan stacjonarny po 3 dniach podawania. Biodostępność wenlafaksyny wynosi 40-45%, a wchłanianie jest wysokie (≥92%). Maksymalne stężenia wenlafaksyny i ODV po podaniu kapsułek o przedłużonym uwalnianiu pojawiają się po 5,5 i 9 godzinach, odpowiednio, co wskazuje na wolniejszą absorpcję w porównaniu do postaci o natychmiastowym uwalnianiu. Pokarm nie wpływa na biodostępność leku. Wenlafaksyna i ODV wiążą się z białkami osocza w niewielkim stopniu (27% i 30%).
biodostępność leku, CYP2D6, CYP3A4, efekt pierwszego przejścia, farmakokinetyka wenlafaksyny, hemodializa, kapsułki o przedłużonym uwalnianiu, klirens leku, klirens osoczowy, metabolit ODV, metabolizm ogólnoustrojowy, O-demetylowenlafaksyna, objętość dystrybucji, okres półtrwania, pole pod krzywą stężenia, polimorfizm enzymatyczny, skala Child-Pugh, wenlafaksyna, wiązanie z białkami osocza, wolny metabolizm, zaburzenia czynności wątroby, zmienność osobnicza
Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Sintrom 4 mg

Acenokumarol, będący mieszaniną enancjomerów R(+) i S(-), charakteryzuje się szybkim wchłanianiem po podaniu doustnym z biodostępnością co najmniej 60%. Maksymalne stężenia w osoczu (0,3 ± 0,05 mg/ml) osiągane są w ciągu 1-3 godzin po dawce 10 mg. Farmakokinetyka jest liniowa w zakresie dawek 8-16 mg, jednak występuje znaczna zmienność międzyosobnicza, co utrudnia bezpośrednią korelację stężenia acenokumarolu z aktywnością protrombiny. Lek wiąże się w 98,7% z białkami osocza, a enancjomery różnią się objętością dystrybucji (R(+): 0,16-0,18 l/kg; S(-): 0,22-0,34 l/kg) oraz klirensem osoczowym (R(+) mniejszy). Acenokumarol przenika przez barierę łożyskową i do mleka kobiecego w śladowych ilościach. Metabolizm zachodzi głównie w wątrobie, z udziałem enzymów CYP2C9, CYP1A2 i CYP2C19, prowadząc do nieaktywnych metabolitów. Polimorfizm CYP2C9, występujący u około 14% populacji, wpływa na metabolizm i odpowiedź terapeutyczną.
acenokumarol, albuminy, AUC, bariera fizjologiczna, bariera łożyskowa, białka osocza, CYP1A2, CYP2C19, CYP2C9, CYP2C9*2, CYP2C9*3, CYP3A4, działanie przeciwzakrzepowe, genotyp CYP2C9, hydroksylacja, klirens osoczowy, krążenie ogólne, lek przeciwzakrzepowy, metabolizm acenokumarolu, okres półtrwania, polimorfizm enzymatyczny, polimorfizm genetyczny, redukcja grupy karbonylowej, redukcja grupy nitrowej, stężenie acenokumarolu, stężenie protrombiny, terapia przeciwzakrzepowa, zaburzenie czynności nerek, zaburzenie czynności wątroby
Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Velaxin ER 75 mg 75 mg

Velaxin ER 75 mg zawiera wenlafaksynę w formie kapsułek o przedłużonym uwalnianiu, charakteryzującą się intensywnym metabolizmem do aktywnego metabolitu O-demetylowenlafaksyny (ODV). Średni okres półtrwania wenlafaksyny wynosi 5 ± 2 godziny, a ODV 11 ± 2 godziny, z osiągnięciem stężeń stacjonarnych po 3 dniach podawania. Biodostępność całkowita wynosi 40-45%, a wchłanianie po podaniu doustnym kapsułek ER jest wolniejsze (maksymalne stężenia wenlafaksyny i ODV osiągane odpowiednio po 5,5 i 9 godzinach), lecz stopień wchłaniania pozostaje równy postaci o natychmiastowym uwalnianiu. Wenlafaksyna jest metabolizowana głównie przez CYP2D6 do ODV oraz przez CYP3A4 do mniej aktywnego metabolitu N-demetylowenlafaksyny, a jej wydalanie odbywa się głównie przez nerki (87% dawki w ciągu 48 godzin). Klirens wenlafaksyny wynosi 1,3 ± 0,6 l/h/kg, a ODV 0,4 ± 0,2 l/h/kg, przy niskim wiązaniu z białkami osocza (27% i 30%).
AUC, biodostępność, CYP2D6, CYP3A4, efekt pierwszego przejścia, farmakokinetyka, fenotyp metaboliczny, hemodializa, inhibitor enzymu, intensywny metabolizm, izoenzymy cytochromu P450, kapsułka o przedłużonym uwalnianiu, klirens, metabolizm ogólnoustrojowy, metabolizm wątrobowy, natychmiastowe uwalnianie, O-demetylowenlafaksyna, objętość dystrybucji, okres półtrwania, polimorfizm enzymatyczny, powolny metabolizm, przedłużone uwalnianie, skala Child-Pugh, stężenie stacjonarne, stężenie w osoczu, wenlafaksyna, wenlafaksyna i ODV, wiązanie z białkami osocza, wydalanie przez nerki, zaburzenie czynności nerek, zaburzenie czynności wątroby, zmienność osobnicza
Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Acenocumarol WZF 1 mg

Acenocumarol WZF, zawierający 1 mg acenokumarolu, jest lekiem przeciwzakrzepowym o wysokiej biodostępności (≥ 60%) i szybkim wchłanianiu, osiągającym maksymalne stężenie we krwi (Cmax) 0,3±0,05 mg/ml w ciągu 1-3 godzin po podaniu dawki 10 mg. Lek jest mieszaniną racemiczną enancjomerów R(+) i S(-), z których R(+) wykazuje większą aktywność przeciwzakrzepową i mniejszą objętość dystrybucji (0,16-0,18 l/kg) w porównaniu do S(-) (0,22-0,34 l/kg). Acenokumarol wiąże się silnie z białkami osocza (98,7%), głównie albuminami, co wpływa na jego farmakokinetykę i potencjalne interakcje lekowe. Okres półtrwania wynosi 8-11 godzin, a klirens osoczowy może sięgać 3,65 l/kg, z różnicami między enancjomerami. Lek przenika przez barierę łożyskową i do mleka matki w minimalnych ilościach, co ma znaczenie kliniczne w kontekście stosowania u kobiet w ciąży i karmiących.
acenocumarol, bariera łożyskowa, biodostępność, CYP2C9, czas osiągnięcia stężenia maksymalnego, dostępność biologiczna, dysfagia, działanie przeciwzakrzepowe, efekt farmakologiczny, enzymy metabolizujące, farmakokinetyka pacjentów, klirens enancjomerów, klirens osoczowy, maksymalne stężenie we krwi, mieszanina racemiczna, modyfikacja dawkowania, objętość dystrybucji, okres półtrwania, pochodne hydroksylowe, polimorfizm enzymatyczny, stężenie protrombiny, wiązanie z białkami osocza, zmienność genetyczna