zespół szoku pokarmowego
Zespół szoku pokarmowego (Food Protein-Induced Enterocolitis Syndrome, FPIES) to rzadka, niealergiczna postać nadwrażliwości pokarmowej, która występuje głównie u niemowląt i małych dzieci. Jest reakcją immunologiczną niezależną od IgE, powodującą zapalenie jelita cienkiego i okrężnicy po spożyciu określonych pokarmów.
Objawy FPIES pojawiają się zwykle 1-4 godziny po spożyciu alergenu i obejmują uporczywe wymioty, biegunkę (często z domieszką krwi), bladość, letarg, a w ciężkich przypadkach odwodnienie i wstrząs hipowolemiczny. Najczęstszymi pokarmami wywołującymi FPIES są mleko krowie, soja, ryż, owies, jęczmień, drób, ryby i jaja.
Diagnostyka zespołu szoku pokarmowego opiera się głównie na wywiadzie klinicznym i próbie prowokacji pokarmowej, gdyż standardowe testy alergiczne (testy skórne, oznaczanie swoistych IgE) są zwykle ujemne. Leczenie polega na eliminacji z diety wywołującego objawy pokarmu oraz, w przypadku ciężkich reakcji, na dożylnym uzupełnianiu płynów i podawaniu kortykosteroidów.
W większości przypadków FPIES ustępuje samoistnie w wieku 3-5 lat. Rokowanie jest zazwyczaj dobre, jednak niezbędne jest systematyczne monitorowanie stanu pacjenta i okresowe próby prowokacji pokarmowej pod nadzorem specjalisty, aby ocenić rozwój tolerancji na dany pokarm.
Powiązane wpisy
- Leksykon substancji czynnych
Chrom – Przeciwwskazania stosowania
Chrom, jako pierwiastek śladowy, odgrywa kluczową rolę w metabolizmie węglowodanów, tłuszczów i białek, dlatego jest składnikiem wielu preparatów do żywienia pozajelitowego, takich jak Addamel N, Nutryelt, Pediaven G20, Pediaven NN2, Supliven oraz Tracutil. Jednakże stosowanie tych preparatów wymaga uwzględnienia licznych przeciwwskazań. Bezwzględnym przeciwwskazaniem jest nadwrażliwość na chrom lub substancje pomocnicze, a także całkowite zatrzymanie odpływu żółci (cholestaza) z bilirubiną >140 μmol/l i podwyższoną aktywnością gamma-glutamylotransferazy oraz fosfatazy zasadowej. Ponadto, choroba Wilsona, hemochromatoza i inne zaburzenia magazynowania żelaza wykluczają podawanie preparatów zawierających chrom ze względu na ryzyko kumulacji miedzi i żelaza oraz toksyczności. Należy również monitorować stężenia pierwiastków śladowych w surowicy, aby uniknąć ich nadmiernej akumulacji.
cholestaza, choroba Wilsona, fosfataza zasadowa, gamma-glutamylotransferaza, hemochromatoza, hemosyderoza, hiperglikemia, hipofosfatemia, hipokaliemia, hipomagnezemia, kwasica metaboliczna, metabolizm węglowodanów, nadwrażliwość na chrom, niewydolność nerek, niewydolność serca, niewydolność układu oddechowego, niewyrównana cukrzyca, obrzęk płuc, odwodnienie hipotoniczne, posocznica, powikłanie metaboliczne, przewodnienie, reakcja anafilaktyczna, refeeding syndrome, śpiączka hiperosmolarna, stan pourazowy, stężenie bilirubiny, uszkodzenie narządów, wrodzone zaburzenie metabolizmu aminokwasów, wstrząs krążeniowy, wstrząs septyczny, wywiad alergologiczny, zaburzenia rytmu serca, zaburzenie magazynowania żelaza, zaburzenie metabolizmu miedzi, zespół ogólnoustrojowej reakcji zapalnej, zespół szoku pokarmowego, żywienie pozajelitowe - Leksykon substancji czynnych
Jod – Przeciwwskazania stosowania
Jod stosowany jest w różnych formach farmaceutycznych, w tym dożylnych koncentratach pierwiastków śladowych, preparatach miejscowych oraz środkach kontrastowych. Podstawowym przeciwwskazaniem do stosowania wszystkich preparatów zawierających jod jest nadwrażliwość na jod lub substancje pomocnicze. Szczególnie istotne jest unikanie preparatów o wysokim stężeniu jodu, takich jak etiodowany olej HEVASCOL (480 mg I/ml) oraz płyn Lugola (10 mg jodu i 20 mg potasu jodku w 1 g), u pacjentów z nadczynnością tarczycy. Ponadto, przeciwwskazania obejmują zaburzenia czynności wątroby (np. cholestaza z bilirubiną >140 mmol/l), choroby magazynowania pierwiastków śladowych (choroba Wilsona, hemochromatoza), ciężką niewydolność nerek bez możliwości dializy oraz gruźlicę płuc (w przypadku płynu Lugola). Wiek pacjenta również determinuje bezpieczeństwo stosowania – niektóre preparaty są przeciwwskazane u noworodków, niemowląt oraz dzieci o masie ciała poniżej 15 kg (np. Supliven).
bronchografia, chemoembolizacja przeztętnicza, cholestaza, choroba Wilsona, etiodowany olej, fosfataza zasadowa, gamma-glutamylotransferaza, gruźlica czynna, hemochromatoza, hemosyderoza, hiperglikemia niekontrolowana, histerosalpingografia, jodek potasu, kwasica metaboliczna, nadczynność tarczycy, nadwrażliwość na jod, nadwrażliwość na substancję czynną, niestabilny stan ogólny, niewydolność nerek, niewydolność serca, niewyrównana cukrzyca, obrzęk płuc, odwodnienie hipotoniczne, płyn lugola, posocznica, przewodnienie, rak wątrobowokomórkowy, śpiączka hiperosmolarna, stan pourazowy, stężenie bilirubiny, wstrząs krążeniowy, wstrząs septyczny, wynaczynienie, zaburzenie funkcji tarczycy, zaburzenie magazynowania żelaza, zaburzenie metabolizmu aminokwasów, zatrzymanie odpływu żółci, zespół ogólnoustrojowej reakcji zapalnej, zespół szoku pokarmowego - Leksykon substancji czynnych
Molibden – Przeciwwskazania stosowania
Molibden, będący kofaktorem wielu enzymów, jest składnikiem preparatów wielopierwiastkowych stosowanych w żywieniu pozajelitowym, jednak jego podawanie wymaga uwzględnienia licznych przeciwwskazań. Główne z nich to nadwrażliwość na molibden lub substancje pomocnicze, zaburzenia czynności wątroby i dróg żółciowych, zwłaszcza całkowite zatrzymanie odpływu żółci oraz cholestaza z bilirubiną >140 µmol/l i podwyższonymi enzymami wątrobowymi (γ-GT, fosfataza zasadowa). Przeciwwskazane jest także stosowanie u pacjentów z podwyższonym stężeniem molibdenu w surowicy, a także u noworodków i niemowląt (np. preparat Tracutil) oraz dzieci o masie ciała <15 kg (Supliven). Wskazane jest ponadto unikanie molibdenu u chorych z chorobą Wilsona, hemochromatozą i innymi zaburzeniami magazynowania żelaza, ze względu na obecność miedzi i żelaza w preparatach, które mogą nasilać objawy tych schorzeń.
charakterystyka produktu leczniczego, cholestaza, choroba Wilsona, fosfataza zasadowa, gamma-glutamylotransferaza, hemochromatoza, hemosyderoza, hiperglikemia, kofaktor enzymu, kwasica metaboliczna, molibdenian amonu, molibdenian sodu, niedożywienie, niestabilny stan ogólny, niewydolność nerek, niewydolność serca, niewyrównana cukrzyca, obrzęk płuc, odwodnienie hipotoniczne, pierwiastek śladowy, proces metaboliczny, przewodnienie, reakcja anafilaktyczna, śpiączka hiperosmolarna, stan pourazowy, stężenie bilirubiny, wstrząs krążeniowy, wstrząs septyczny, zaburzenie czynności wątroby, zaburzenie magazynowania żelaza, zaburzenie metabolizmu aminokwasów, zaburzenie metabolizmu miedzi, zatrzymanie odpływu żółci, zespół ogólnoustrojowej reakcji zapalnej, zespół szoku pokarmowego, żywienie pozajelitowe - Leksykon substancji czynnych
Kwas glutaminowy – Przeciwwskazania stosowania
Kwas glutaminowy, aminokwas endogenny stosowany w żywieniu pozajelitowym, posiada liczne przeciwwskazania kliniczne, które należy uwzględnić dla zapewnienia bezpieczeństwa terapii. Bezwzględne przeciwwskazania obejmują nadwrażliwość na kwas glutaminowy lub inne składniki preparatu, wrodzone zaburzenia metabolizmu aminokwasów, ciężką niewydolność wątroby i nerek (szczególnie bez dostępu do terapii nerkozastępczej), a także ciężką hiperglikemię wymagającą podania >6 j. insuliny/godz., kwasicę metaboliczną oraz zaburzenia elektrolitowe, takie jak hiperkaliemia, hipernatremia, hiperkalcemia, hiperfosfatemia i hipermagnezemia. Dodatkowo, przeciwwskazaniem są stany niestabilności hemodynamicznej (wstrząs), hipoksja, obrzęk płuc, niewyrównana niewydolność serca (szczególnie przy frakcji wyrzutowej <30%), niestabilny metabolizm (np. ciężka posocznica, śpiączka hiperosmolarna), zaburzenia krzepnięcia oraz ciężka hiperlipidemia (triglicerydy ≥1000 mg/dl lub 11,4 mmol/l). U dzieci poniżej 2 lat preparaty zawierające kwas glutaminowy nie są zalecane ze względu na ryzyko zaburzeń metabolicznych i wzrostu.
aminokwas endogenny, cholestaza wewnątrzwątrobowa, encefalopatia wątrobowa, frakcja wyrzutowa lewej komory, hiperfosfatemia, hiperglikemia, hiperkalcemia, hiperkaliemia, hipermagnezemia, hipernatremia, hiperosmolarność osocza, hipertriglicerydemia, hipoksja, kwas glutaminowy, kwas L-glutaminowy, kwas mlekowy, kwasica metaboliczna, niedotlenienie komórkowe, niestabilność układu krążenia, niewydolność oddechowa, niewyrównana niewydolność serca, obrzęk płuc, posocznica, reakcja anafilaktyczna, refeeding syndrome, równowaga kwasowo-zasadowa, śpiączka hiperosmolarna, terapia nerkozastępcza, wrodzony zaburzenie metabolizmu aminokwasów, wstrząs, zaburzenie krzepnięcia, zapalenie trzustki, zatorowość tłuszczowa, zespół ogólnoustrojowej reakcji zapalnej, zespół pourazowy, zespół szoku pokarmowego, żywienie pozajelitowe - Leksykon substancji czynnych
Selen – Przeciwwskazania stosowania
Selen jest istotnym pierwiastkiem śladowym stosowanym w żywieniu pozajelitowym, jednak jego podawanie wymaga uwzględnienia licznych przeciwwskazań klinicznych. Podstawowymi przeciwwskazaniami są nadwrażliwość na selen lub substancje pomocnicze oraz podwyższone stężenie selenu w surowicy krwi. Szczególnie istotne jest unikanie preparatów zawierających selen w przypadku całkowitego zatrzymania odpływu żółci lub znacznej cholestazy (bilirubina >140 µmol/l lub 140 mmol/l z podwyższoną aktywnością GGT i fosfatazy zasadowej). Ponadto, choroby związane z zaburzeniami magazynowania metali, takie jak choroba Wilsona, hemochromatoza czy hemosyderoza, stanowią przeciwwskazanie do stosowania wybranych preparatów (np. Nutryelt, Supliven, Tracutil). Wiek i masa ciała pacjenta również determinują możliwość podania niektórych preparatów, np. Supliven jest przeciwwskazany u dzieci <15 kg, a Tracutil u noworodków i niemowląt.
bilirubina w surowicy, cholestaza, choroba Wilsona, ciężka niewydolność nerek, fosfataza zasadowa, gamma-glutamylotransferaza, hemochromatoza, hemosyderoza, hiperglikemia, nadwrażliwość na substancję czynną, niewydolność nerek, niewydolność serca, obrzęk płuc, odwodnienie hipotoniczne, patologiczne stężenie, pierwiastek śladowy, przewodnienie, śpiączka hiperosmolarna, stężenie selenu w surowicy, wrodzone zaburzenie metabolizmu aminokwasów, wstrząs septyczny, zaburzenie magazynowania żelaza, zatrzymanie odpływu żółci, zespół ogólnoustrojowej reakcji zapalnej, zespół szoku pokarmowego, żywienie pozajelitowe - Leksykon substancji czynnych
Aminokwasy – Przeciwwskazania stosowania
Preparaty aminokwasowe stosowane w żywieniu pozajelitowym, takie jak Pediaven G15 (zawierający 15 g aminokwasów i 150 g glukozy na 1000 ml, osmolarność około 1091 mOsm/l, pH 4,8-5,5), mają szereg przeciwwskazań, które należy uwzględnić w praktyce klinicznej. Bezwzględnym przeciwwskazaniem jest nadwrażliwość na składniki preparatu oraz wrodzone zaburzenia metabolizmu aminokwasów, które mogą prowadzić do akumulacji toksycznych metabolitów. Ciężka niewydolność nerek bez możliwości dializy stanowi ryzyko nasilenia azotemii, a ciężka, niekontrolowana hiperglikemia grozi powikłaniami metabolicznymi, w tym śpiączką hiperglikemiczną. Ponadto, patologicznie podwyższone stężenia elektrolitów (Na, K, Ca, Mg, fosforany) i pierwiastków śladowych zawartych w preparacie mogą pogłębiać istniejące zaburzenia elektrolitowe, co wymaga szczegółowej oceny przed podaniem.
azotemia, ciężkie niedożywienie, hiperfosfatemia, hiperglikemia, hiperkalcemia, hiperkaliemia, hipermagnezemia, hipernatremia, hipofosfatemia, hipokaliemia, hipomagnezemia, kwasica metaboliczna, leczenie nerkozastępcze, nadwrażliwość, niestabilny stan ogólny, niewydolność nerek, niewydolność oddechowa, niewydolność serca, niewyrównana cukrzyca, obrzęk płuc, odwodnienie hipotoniczne, patologiczne stężenie elektrolitów, pierwiastki śladowe, przewodnienie, śpiączka hiperosmolarna, stan pourazowy, wrodzone zaburzenia metabolizmu aminokwasów, wstrząs anafilaktyczny, wstrząs krążeniowy, wstrząs septyczny, zaburzenia rytmu serca, zespół ogólnoustrojowej reakcji zapalnej, zespół ponownego odżywienia, zespół szoku pokarmowego, żywienie pozajelitowe - Leksykon substancji czynnych
Kobalt – Przeciwwskazania stosowania
Kobalt w preparacie Pediaven G20, stosowanym w żywieniu pozajelitowym, występuje w postaci chlorku kobaltu sześciowodnego w dawce 0,61 mg, co odpowiada 150 μg czystego kobaltu na 1000 ml roztworu po zmieszaniu. Preparat zawiera również glukozę (200 g), aminokwasy (20 g) oraz elektrolity i mikroelementy, takie jak sód (30 mmol), potas (25 mmol), wapń (6 mmol), magnez (4 mmol) i inne. Osmolarność roztworu wynosi około 1400 mOsm/l, a pH mieści się w zakresie 4,8–5,5, co jest istotne przy ocenie możliwości podania u pacjentów z zaburzeniami kwasowo-zasadowymi. Roztwór powinien być przezroczysty, bezbarwny do lekko żółtego i wolny od cząstek stałych.
chlorek kobaltu sześciowodny, gospodarka kwasowo-zasadowa, hiperglikemia, infuzja dożylna, kwasica metaboliczna, nadwrażliwość na kobalt, niewydolność nerek, niewydolność serca, niewyrównana cukrzyca, obrzęk płuc, odwodnienie hipotoniczne, Pediaven G20, przewodnienie, śpiączka hiperosmolarna, stan pourazowy, wstrząs krążeniowy, wstrząs septyczny, zaburzenia gospodarki kwasowo-zasadowej, zaburzenia metabolizmu aminokwasów, zespół ogólnoustrojowej reakcji zapalnej, zespół szoku pokarmowego, żywienie pozajelitowe - Leksykon substancji czynnych
Kwas asparaginowy – Przeciwwskazania stosowania
Kwas asparaginowy, aminokwas endogenny istotny w metabolizmie białek i cyklu mocznikowym, jest składnikiem preparatów do żywienia pozajelitowego (np. Aminoplasmal, Nutriflex, Kabiven, Olimel, Omegaflex, Lipoflex, Pediaven). Przeciwwskazania do jego stosowania obejmują nadwrażliwość na substancję lub składniki preparatu, wrodzone zaburzenia metabolizmu aminokwasów, ciężką hiperglikemię oporną na insulinę (>6 j./h), ciężkie zaburzenia krążenia (wstrząs, zapaść, ostry obrzęk płuc, niewyrównana niewydolność serca), ciężką niewydolność nerek bez terapii nerkozastępczej, ciężką niewydolność wątroby (w tym cholestazę wewnątrzwątrobową), kwasicę metaboliczną, hipoksję, zaburzenia gospodarki wodno-elektrolitowej (nadmiar sodu, potasu, magnezu, wapnia, fosforu), ciężkie zaburzenia krzepnięcia oraz niestabilny stan ogólny pacjenta (np. ostra faza zawału, ciężka posocznica, śpiączka hiperosmolarna). U noworodków i dzieci <2 lat zaleca się stosowanie specjalistycznych preparatów (Pediaven NN1, NN2) dostosowanych do ich potrzeb.
aminokwas endogenny, cholestaza wewnątrzwątrobowa, cykl mocznikowy, encefalopatia wątrobowa, hemodializa, hiperglikemia, hipertriglicerydemia, hipoksja, kwas asparaginowy, kwasica metaboliczna, metabolizm białek, nadwrażliwość na substancje, niewydolność nerek, niewydolność wątroby, posocznica, śpiączka hiperosmolarna, stan zakrzepowo-zatorowy, terapia nerkozastępcza, wrodzone zaburzenia metabolizmu aminokwasów, zaburzenia gospodarki wodno-elektrolitowej, zaburzenia krążenia, zaburzenia krzepnięcia, zaburzenia kwasowo-zasadowe, zatorowość tłuszczowa, zespół hemofagocytarny, zespół ogólnoustrojowej reakcji zapalnej, zespół ponownego odżywienia, zespół szoku pokarmowego, żywienie pozajelitowe - Leksykon substancji czynnych
Miedź – Przeciwwskazania stosowania
Miedź jest kluczowym pierwiastkiem śladowym zaangażowanym w produkcję energii komórkowej, metabolizm żelaza, syntezę neuroprzekaźników oraz funkcjonowanie układu odpornościowego. Jednakże jej suplementacja jest przeciwwskazana w wielu stanach klinicznych, zwłaszcza w chorobie Wilsona, gdzie dochodzi do patologicznego gromadzenia miedzi w narządach, co może prowadzić do ich uszkodzenia. Bezwzględne przeciwwskazania obejmują także zaburzenia metabolizmu miedzi, podwyższone stężenie miedzi w surowicy, znaczna cholestaza (bilirubina >140 µmol/l wraz z podwyższoną aktywnością gamma-glutamylotransferazy i fosfatazy zasadowej), całkowite zatrzymanie odpływu żółci, hemochromatozę, nadwrażliwość na miedź oraz ciężką niewydolność nerek bez możliwości dializy. Dodatkowo, preparaty zawierające miedź nie są zalecane u noworodków, niemowląt i dzieci o masie ciała poniżej 15 kg ze względu na ryzyko toksyczności i brak danych dotyczących bezpieczeństwa.
cholestaza, choroba Wilsona, defekt enzymatyczny, etretynian, fosfataza zasadowa, gamma-glutamylotransferaza, hemochromatoza, hemosyderoza, hiperkalcemia, hiperkalciuria, hiperwitaminoza A, hiperwitaminoza D, izotretynoina, kamica nerkowa, leczenie nerkozastępcze, metabolizm żelaza, neuroprzekaźniki, niewydolność nerek, niewyrównana cukrzyca, obrzęk płuc, odwodnienie hipotoniczne, przewodnienie, refeeding syndrome, SIRS, śpiączka hiperosmolarna, wrodzone zaburzenia metabolizmu, wstrząs septyczny, zaburzenia metabolizmu miedzi, zastój żółci, zespół szoku pokarmowego, zwyrodnienie wątrobowo-soczewkowe - Leksykon leków
Przeciwwskazania – Pediaven G15 –
Pediaven G15 to dwukomorowy roztwór do infuzji stosowany w żywieniu pozajelitowym, zawierający aminokwasy, glukozę (150 g/1000 ml) oraz elektrolity (sód 30 mmol/1000 ml, potas 25 mmol/1000 ml, wapń 6 mmol/1000 ml, magnez 4 mmol/1000 ml, chlorki 39 mmol/1000 ml, fosforany 8 mmol/1000 ml). Preparat jest przeciwwskazany u pacjentów z nadwrażliwością na składniki, wrodzonymi zaburzeniami metabolizmu aminokwasów, ciężką niewydolnością nerek bez dializy, niekontrolowaną hiperglikemią, patologicznym wzrostem stężenia elektrolitów, a także w stanach niestabilnych klinicznie, takich jak ciężki stan pourazowy, wstrząs krążeniowy, kwasica metaboliczna, wstrząs septyczny czy śpiączka hiperosmolarna (osmolarność roztworu około 1091 mOsm/l). Szczególną ostrożność wymaga także stosowanie u pacjentów z ciężkim niedożywieniem z ryzykiem zespołu szoku pokarmowego, gdzie konieczne jest stopniowe wprowadzanie żywienia i monitorowanie parametrów biochemicznych.
ciężka niewydolność nerek, ciężkie niedożywienie, kwasica metaboliczna, nadwrażliwość, niekontrolowana hiperglikemia, niestabilny stan ogólny, niewydolność serca, niewyrównana cukrzyca, obrzęk płuc, odwodnienie hipotoniczne, patologiczne stężenie w osoczu, przewodnienie, roztwór do infuzji, śpiączka hiperosmolarna, stan pourazowy, wrodzone zaburzenie metabolizmu aminokwasów, wstrząs krążeniowy, wstrząs septyczny, zaburzenia elektrolitowe, zespół ogólnoustrojowej reakcji zapalnej, zespół ponownego odżywienia, zespół szoku pokarmowego, żywienie pozajelitowe - Leksykon substancji czynnych
Fluor – Przeciwwskazania stosowania
Fluor, stosowany szeroko w stomatologii oraz w preparatach do żywienia pozajelitowego, wykazuje istotne właściwości przeciwpróchnicze i wpływa na mineralizację kości. Podstawowym przeciwwskazaniem do jego stosowania jest nadwrażliwość na fluor lub substancje pomocnicze. W preparatach stomatologicznych o wysokim stężeniu fluoru (np. Fluormex 10 000 ppm) przeciwwskazania obejmują m.in. patologiczne zmiany złuszczające błony śluzowej jamy ustnej, fluorozy kości i szkliwa, brak kontroli odruchu połykania u dzieci poniżej 6 lat oraz ryzyko kumulacji fluoru przy jednoczesnym stosowaniu innych preparatów fluorkowych lub w rejonach z wodą pitną zawierającą >0,7 mg/l fluoru. Preparaty do żywienia pozajelitowego (np. Addamel N, Supliven, Pediaven G20, Tracutil) mają dodatkowe przeciwwskazania związane z zaburzeniami metabolizmu i wydalania, takimi jak cholestaza, choroba Wilsona, hemochromatoza, a także ciężka niewydolność nerek, wrodzone zaburzenia metabolizmu aminokwasów czy niestabilny stan ogólny pacjenta.
cholestaza, choroba Wilsona, fluor, fluor w wodzie pitnej, fluoroza, hemochromatoza, hiperglikemia, nadwrażliwość na substancję czynną, niewydolność nerek, niewydolność serca, obrzęk płuc, odruch połykania, odwodnienie hipotoniczne, przewodnienie, śpiączka hiperosmolarna, zaburzenia metabolizmu aminokwasów, zespół ogólnoustrojowej reakcji zapalnej, zespół szoku pokarmowego, żywienie pozajelitowe