Przeciwwskazania stosowania
Selen

Przeciwwskazania stosowania selenu

Selen, jako jeden z pierwiastków śladowych niezbędnych do prawidłowego funkcjonowania organizmu, występuje w wielu preparatach stosowanych w żywieniu pozajelitowym. Pomimo jego korzystnego działania, istnieją określone sytuacje kliniczne, w których jego podawanie jest przeciwwskazane. Znajomość tych przeciwwskazań jest kluczowa dla bezpiecznego stosowania preparatów zawierających selen.^{1 2}

Nadwrażliwość na selen i substancje pomocnicze

Podstawowym przeciwwskazaniem do stosowania preparatów zawierających selen jest nadwrażliwość na substancje czynne (w tym selen) lub na którąkolwiek substancję pomocniczą zawartą w produkcie. Dotyczy to wszystkich preparatów zawierających selen, takich jak Addamel N, Nutryelt, Nutryelt Pediatric, Pediaven G20, Pediaven NN2, Peditrace Novum, Supliven oraz Tracutil.^{3 4 5}

Podwyższone stężenie selenu w surowicy

Podawanie preparatów zawierających selen jest przeciwwskazane w przypadku, gdy stężenie tego pierwiastka w surowicy krwi jest już zwiększone. Dotyczy to sytuacji, w których stężenia w surowicy krwi selenu lub innych pierwiastków śladowych zawartych w produkcie leczniczym są podwyższone. Szczególnie istotne jest to w przypadku preparatów Nutryelt i Nutryelt Pediatric.^{6 7}

Cholestaza i zaburzenia odpływu żółci

Selen i inne pierwiastki śladowe są przeciwwskazane w przypadku występowania całkowitego zatrzymania odpływu żółci (w przypadku Addamel N i Supliven) oraz znacznej cholestazy, definiowanej jako stężenie bilirubiny w surowicy krwi przekraczające 140 µmol/l (w przypadku Nutryelt) lub 140 mmol/l z podwyższoną aktywnością gamma-glutamylotransferazy oraz fosfatazy zasadowej (w przypadku Tracutil).^{8 9 140 µmol/l)”>10 140 mmol/l i podwyższona aktywność gamma-glutamylotransferazy oraz fosfatazy zasadowej)”>11}

Choroby związane z zaburzeniami metabolizmu mikroelementów

Przeciwwskazaniem do stosowania selenu w składzie preparatów pierwiastków śladowych są choroby związane z zaburzeniami magazynowania metali, takie jak:

• Choroba Wilsona – przeciwwskazanie dotyczy preparatów Nutryelt, Nutryelt Pediatric, Peditrace Novum, Supliven oraz Tracutil^{12 13 14 15 16}
• Hemochromatoza i inne zaburzenia magazynowania żelaza (np. hemosyderoza) – przeciwwskazanie dotyczy preparatów Nutryelt, Supliven oraz Tracutil^{17 18 19}

Przeciwwskazania związane z wiekiem i masą ciała pacjenta

Niektóre preparaty zawierające selen mają ograniczenia dotyczące wieku lub masy ciała pacjenta:

• Supliven jest przeciwwskazany u pacjentów z masą ciała poniżej 15 kg²⁰
• Tracutil nie powinien być podawany noworodkom, niemowlętom i dzieciom ze względu na brak specyficznych badań w tej grupie wiekowej²¹

Dodatkowe przeciwwskazania do stosowania preparatów zawierających selen

W przypadku preparatów Pediaven G20 i Pediaven NN2, które zawierają selen jako jeden ze składników, występują dodatkowe przeciwwskazania związane z innymi składnikami tych produktów:

• Wrodzone zaburzenia metabolizmu aminokwasów^{22 23}
• Ciężka niewydolność nerek bez możliwości przeprowadzenia dializy (tylko Pediaven G20)²⁴
• Ciężka, niekontrolowana hiperglikemia^{25 26}
• Patologicznie zwiększone stężenie w osoczu jednego z elektrolitów zawartych w produkcie leczniczym^{27 28}
• Niestabilny stan ogólny, taki jak ciężki stan pourazowy, niewyrównana cukrzyca, ostra faza wstrząsu krążeniowego, ciężka kwasica metaboliczna, ciężki zespół ogólnoustrojowej reakcji zapalnej (wstrząs septyczny) oraz śpiączka hiperosmolarna^{29 30}
• Stan ciężkiego niedożywienia z ryzykiem wystąpienia „zespołu szoku pokarmowego” (tylko Pediaven G20)³¹

Dodatkowo, należy uwzględnić ogólne przeciwwskazania do podawania infuzji dożylnej, w szczególności:

• Ostry obrzęk płuc^{32 33}
• Przewodnienie^{34 35}
• Nieleczona niewydolność serca lub odwodnienie hipotoniczne^{36 37}

Zawartość selenu w preparatach stosowanych w żywieniu pozajelitowym

Dla pełnego obrazu klinicznego warto zwrócić uwagę na zawartość selenu w poszczególnych preparatach stosowanych w żywieniu pozajelitowym:

Kliniczna ocena przeciwwskazań selenu

Decyzja o zastosowaniu preparatu zawierającego selen powinna być poprzedzona wnikliwą oceną stanu klinicznego pacjenta. Szczególną uwagę należy zwrócić na:

1. Wywiad alergiczny – wykluczenie nadwrażliwości na selen i inne składniki preparatu.^{38 39}
2. Funkcję wątroby i dróg żółciowych – ze szczególnym uwzględnieniem cholestazy. W przypadku zaburzeń odpływu żółci podawanie preparatów zawierających selen może prowadzić do kumulacji tego pierwiastka w organizmie.^{40 41 140 µmol/l)”>42}
3. Wykluczenie chorób związanych z zaburzeniami metabolizmu mikroelementów, takich jak choroba Wilsona czy hemochromatoza.^{43 44 45}
4. Aktualny poziom selenu w surowicy – stosowanie preparatów zawierających selen jest przeciwwskazane w przypadku podwyższonego stężenia tego pierwiastka w surowicy krwi.^{46 47}
5. W przypadku preparatów złożonych (jak Pediaven G20 czy Pediaven NN2) – ocenę wszystkich dodatkowych przeciwwskazań związanych z innymi składnikami preparatu.^{48 49}
6. Wiek i masę ciała pacjenta – w przypadku preparatów, które mają ograniczenia dotyczące tych parametrów (Supliven, Tracutil).^{50 51}