Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności
Selen

Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności dotyczące stosowania selenu

Selen jest pierwiastkiem śladowym niezbędnym do prawidłowego funkcjonowania organizmu, stanowiącym składnik aktywny wielu leków stosowanych w żywieniu pozajelitowym. Należy jednak zachować szczególną ostrożność przy jego stosowaniu ze względu na potencjalne ryzyko działań niepożądanych, zwłaszcza w określonych grupach pacjentów.¹

Zaburzenia czynności nerek

Szczególną ostrożność należy zachować u pacjentów z zaburzeniami czynności nerek, ponieważ wydalanie selenu może być w tych przypadkach znacznie zmniejszone.² Obniżona eliminacja selenu przez nerki może prowadzić do jego kumulacji w organizmie i w konsekwencji do przedawkowania.³

W przypadku pacjentów z niewydolnością nerek konieczne jest ścisłe kontrolowanie bilansu płynowego i elektrolitowego.⁴ Wymagane jest dostosowanie dawkowania preparatów zawierających selen u pacjentów z zaburzeniami czynności nerek.⁵

Zaburzenia czynności wątroby

Preparaty zawierające selen należy stosować ostrożnie u pacjentów z zaburzeniami czynności wątroby, zwłaszcza w przypadku cholestazy.⁶ Zaburzenia czynności wątroby mogą zakłócać metabolizm i wydalanie selenu, co zwiększa ryzyko jego kumulacji w tkankach.⁷

U pacjentów z zaburzeniami czynności wątroby i nerek lub w przypadku łagodnej cholestazy należy dostosować dawkowanie preparatów zawierających selen.⁸

Zaburzenia wydzielania żółci

Szczególną ostrożność należy zachować podczas podawania selenu pacjentom ze zmniejszonym wydzielaniem żółci.⁹ Zaburzenia wydzielania żółci mogą prowadzić do zmniejszonej eliminacji pierwiastków śladowych, w tym selenu, co zwiększa ryzyko ich kumulacji w organizmie.¹⁰

Długotrwałe żywienie pozajelitowe

W przypadku długotrwałego żywienia pozajelitowego niezbędne jest regularne monitorowanie stężenia pierwiastków śladowych we krwi, w tym selenu.¹¹ Jeśli leczenie trwa dłużej niż 4 tygodnie, zaleca się kontrolowanie stężenia selenu i innych pierwiastków śladowych we krwi.¹²

U pacjentów odżywianych pozajelitowo przez umiarkowanie długi lub długi czas występują często niedobory selenu, cynku i żelaza.¹³ W takich przypadkach, jeśli jest to konieczne, należy odpowiednio dostosować dawkowanie, używając dodatkowych roztworów, zawierających jedynie wybrane składniki.¹⁴

Zespół ponownego odżywienia u pacjentów niedożywionych

U pacjentów niedożywionych rozpoczęcie żywienia pozajelitowego zawierającego selen oraz inne pierwiastki śladowe może prowadzić do zespołu ponownego odżywienia, jeżeli infuzja jest podawana z szybkością większą niż zalecana lub jest niewłaściwie kontrolowana.¹⁵

Ryzyko obejmuje możliwość wystąpienia przeciążenia płynami (obrzęk, obrzęk płuc, niewydolność serca), skąpomoczu oraz zaburzeń metabolicznych (hipokaliemia, hipofosfatemia, hiperglikemia). Do zmian tych może dojść w ciągu 24 do 48 godzin, w związku z tym w tej grupie pacjentów zaleca się ostrożne i powolne rozpoczynanie żywienia pozajelitowego.¹⁶

Należy ściśle monitorować i odpowiednio dostosowywać podawanie płynów, elektrolitów, pierwiastków śladowych (w tym selenu) i witamin w tej grupie pacjentów.¹⁷

Ryzyko reakcji nadwrażliwości

W przypadku wystąpienia jakichkolwiek oznak lub objawów reakcji anafilaktycznej (szczególnie gorączki, dreszczy, pocenia się, wysypki lub duszności) należy natychmiast przerwać infuzję preparatu zawierającego selen.¹⁸

Podawanie pozajelitowe preparatów zawierających pierwiastki śladowe może w rzadkich przypadkach wywoływać reakcje nadwrażliwości, w tym ciężkie i potencjalnie prowadzące do śmierci reakcje anafilaktyczne.¹⁹

Kontrola kliniczna i laboratoryjna

Podczas infuzji preparatów zawierających selen niezbędna jest obserwacja kliniczna i laboratoryjna, szczególnie na jej początku.²⁰ Należy kontrolować osmolarność i stężenie glukozy w surowicy, jak również równowagę wodno-elektrolitową, równowagę kwasowo-zasadową i czynność wątroby.²¹

Podczas pierwszego tygodnia leczenia należy kilkukrotnie przeprowadzić ocenę stężenia elektrolitów. Po tym czasie, w zależności od stanu pacjenta, można uwzględnić dłuższe odstępy między kolejnymi ocenami. We wszystkich przypadkach częstość obserwacji klinicznej i laboratoryjnej należy dostosować do każdego pacjenta oraz w przypadku wydłużonego leczenia.²²

Szczególne grupy pacjentów

Pacjenci pediatryczni

W przypadku stosowania selenu u dzieci, należy uwzględnić, że indywidualne zapotrzebowanie na pierwiastki śladowe może się różnić zależnie od takich czynników jak wiek, masa ciała, status choroby podstawowej i czas trwania żywienia pozajelitowego.²³

Narażenie na działanie światła roztworów do dożylnego żywienia pozajelitowego zawierających pierwiastki śladowe, w tym selen, może mieć niepożądane skutki dotyczące odpowiedzi klinicznej u noworodków i dzieci, ze względu na wytwarzanie się nadtlenków i innych produktów rozpadu.²⁴ Dlatego podczas stosowania u dzieci w wieku poniżej 2 lat, produkty lecznicze zawierające selen należy chronić przed światłem do momentu zakończenia podawania.²⁵

Pacjenci z nadczynnością tarczycy

Należy zachować ostrożność podczas stosowania preparatów zawierających selen u pacjentów z objawową nadczynnością tarczycy.²⁶ Ostrożność zalecana jest również u pacjentów z rozpoznaną nadczynnością tarczycy lub nadwrażliwością na jod, jeśli jednocześnie stosowane są inne produkty zawierające jod (np. jodowe preparaty antyseptyczne).²⁷

Ryzyko wynaczynienia

Tak jak w przypadku wszystkich produktów leczniczych podawanych dożylnie, podczas infuzji preparatów zawierających selen może wystąpić wynaczynienie.²⁸ Należy regularnie sprawdzać miejsce założenia cewnika w celu rozpoznania objawów wynaczynienia. W przypadku wystąpienia wynaczynienia należy natychmiast przerwać infuzję, pozostawiając jednak założony cewnik lub kaniulę w celu umożliwienia natychmiastowego podjęcia leczenia pacjenta, a pozostały po wynaczynieniu płyn odciągnąć przed usunięciem cewnika lub kaniuli.²⁹

Sposób postępowania po wynaczynieniu może obejmować leczenie niefarmakologiczne, farmakologiczne i (lub) interwencję chirurgiczną. W przypadku wystąpienia dużego wynaczynienia należy skonsultować się z chirurgiem.³⁰

Zgodność z innymi lekami

Ze względu na ryzyko wytrącenia osadu nie należy dodawać leków ani elektrolitów do preparatów zawierających selen przed ich rozcieńczeniem.³¹ Należy zweryfikować profil zgodności roztworów do infuzji zawierających selen, podawanych przez ten sam cewnik.³²

Praktyczne wskazówki dotyczące stosowania selenu

W celu zapewnienia całkowitego żywienia pozajelitowego zalecane jest jednoczesne podawanie witamin rozpuszczalnych w wodzie i tłuszczach, jak również tłuszczów, chyba że jest to przeciwwskazane.³³

W celu uniknięcia ryzyka związanego z podaniem infuzji z szybkością większą niż zalecana, ważne jest przeprowadzenie infuzji z regularną i kontrolowaną szybkością, z użyciem elektronicznego urządzenia regulującego szybkość przepływu (pompa, np. pompa strzykawkowa).³⁴

Podczas stosowania selenu należy przestrzegać zasad postępowania aseptycznego, aby uniknąć zakażeń związanych z wykorzystaniem cewnika dożylnego.³⁵

Zawartość selenu w preparatach do żywienia pozajelitowego

^{36
37
38
39
40
41
42
43}