zaburzenia gospodarki kwasowo-zasadowej

Zaburzenia gospodarki kwasowo-zasadowej to stan patologiczny, w którym dochodzi do zachwiania równowagi między jonami wodorowymi (H+) a zasadami w organizmie. Fizjologicznie pH krwi tętniczej utrzymywane jest w wąskim zakresie 7,35-7,45 dzięki działaniu układów buforowych, układu oddechowego i nerek.

Wyróżnia się cztery podstawowe typy zaburzeń gospodarki kwasowo-zasadowej: kwasicę metaboliczną (obniżenie stężenia wodorowęglanów), kwasicę oddechową (wzrost PaCO2), zasadowicę metaboliczną (wzrost stężenia wodorowęglanów) oraz zasadowicę oddechową (obniżenie PaCO2). Zaburzenia te mogą występować w formie prostej lub złożonej, gdy nakładają się na siebie.

Rozpoznanie rodzaju zaburzeń opiera się na badaniu gazometrii krwi tętniczej, które dostarcza informacji o pH, PaCO2, stężeniu wodorowęglanów oraz luce anionowej. Leczenie zaburzeń gospodarki kwasowo-zasadowej polega przede wszystkim na usunięciu przyczyny oraz zastosowaniu odpowiedniej terapii wyrównującej, zależnej od typu zaburzenia.

Monitorowanie parametrów gospodarki kwasowo-zasadowej jest szczególnie istotne u pacjentów w stanie krytycznym, z niewydolnością oddechową, niewydolnością nerek, cukrzycą, a także przy stosowaniu niektórych leków i w zatruciach. Właściwa interpretacja wyników gazometrii pozwala na wdrożenie odpowiedniego postępowania terapeutycznego.

Powiązane wpisy

Leksykon leków
Przedawkowanie – Tenofovir disoproxil Accordpharma 245 mg

Przedawkowanie tenofowiru dizoproksylu, substancji czynnej zawartej w preparacie Tenofovir disoproxil Accordpharma, wymaga natychmiastowej interwencji medycznej i ścisłej obserwacji klinicznej. Objawy zatrucia mogą obejmować zaburzenia ze strony przewodu pokarmowego, nerek (w tym ostrą niewydolność nerek i hipofosfatemię), wątroby oraz układu kostnego. Konieczne jest monitorowanie parametrów życiowych, funkcji nerek (w tym stężenia kreatyniny), gospodarki elektrolitowej (fosfor, potas, sód) oraz równowagi kwasowo-zasadowej, ze szczególnym uwzględnieniem potencjalnej kwasicy metabolicznej. W przypadku ciężkiego zatrucia lub znacznego przedawkowania wskazane jest rozważenie hemodializy, która wykazuje mediana klirensu hemodializacyjnego tenofowiru na poziomie 134 ml/min, jako skutecznej metody eliminacji leku z organizmu.
dializa otrzewnowa, działania niepożądane, eliminacja pozaustrojowa, hemodializa, hipofosfatemia, klirens hemodializacyjny, kwasica metaboliczna, obserwacja kliniczna, ostra niewydolność nerek, postępowanie wspomagające, równowaga kwasowo-zasadowa, stężenie kreatyniny w surowicy, tenofowir dizoproksylu fumaran, toksyczność leku, zaburzenia gospodarki elektrolitowej, zaburzenia gospodarki kwasowo-zasadowej, zatrucie
Leksykon leków
Przedawkowanie – Polocard 150 mg

Przedawkowanie kwasu acetylosalicylowego (substancji czynnej Polocardu) prowadzi do objawów toksycznych o różnym nasileniu, zależnym od dawki: łagodne i umiarkowane przy 150-300 mg/kg mc., ciężkie przy 300-500 mg/kg mc., a dawka potencjalnie śmiertelna przekracza 500 mg/kg mc. Wczesne symptomy obejmują nudności, wymioty, szumy uszne i przyspieszenie oddechu, natomiast ciężkie zatrucie manifestuje się kwasicą metaboliczną, zasadowicą oddechową, odwodnieniem, zaburzeniami elektrolitowymi, a także objawami neurologicznymi (splątanie, śpiączka, drgawki). Stężenia salicylanów w osoczu powyżej 350 mg/l (2,5 mmol/l) wskazują na zatrucie, a wartości przekraczające 700 mg/l (5,1 mmol/l) wiążą się z wysokim ryzykiem zgonu. U dzieci do 4 lat dominuje kwasica metaboliczna z niskim pH, natomiast u starszych pacjentów obserwuje się mieszane zaburzenia równowagi kwasowo-zasadowej.
bariera krew-mózg, dializa otrzewnowa, hemodializa, hipertermia, hipoglikemia, hipokaliemia, intubacja dotchawicza, koagulopatia, kwas acetylosalicylowy, kwasica metaboliczna, małopłytkowość, niewydolność nerek, obrzęk płuc, ośrodkowy układ nerwowy, płukanie żołądka, postępowanie przeciwwstrząsowe, węgiel aktywny, wodorowęglan sodowy, wykrzepianie wewnątrznaczyniowe, zaburzenia gospodarki kwasowo-zasadowej, zaburzenia wodno-elektrolitowe, zasadowica oddechowa, zatrucie salicylanami
Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Cosopt PF (20 mg + 5 mg)/ml

COSOPT PF to preparat okulistyczny zawierający chlorowodorek dorzolamidu (20 mg/ml) oraz maleinian tymololu (5 mg/ml) w postaci kropli do oczu. Każda kropla zawiera średnio 0,8 mg dorzolamidu i 0,2 mg tymololu. Dorzolamid działa miejscowo jako inhibitor anhydrazy węglanowej II, kumulując się w erytrocytach, co pozwala na stosowanie mniejszych dawek i ogranicza ekspozycję układową, minimalizując ryzyko zaburzeń kwasowo-zasadowych i elektrolitowych typowych dla doustnych inhibitorów. Lek charakteryzuje się pH 5,5-5,8 oraz osmolalnością 242-323 mOsmol/kg. Metabolit dorzolamidu, N-deetylo-dorzolamid, wykazuje słabsze działanie i również kumuluje się w erytrocytach. Eliminacja dorzolamidu przebiega głównie przez nerki, a okres półtrwania fazy wolnej eliminacji wynosi około 4 miesiące.
anhydraza węglanowa, anhydraza węglanowa I, anhydraza węglanowa II, białko osocza, chlorowodorek dorzolamidu, ciśnienie śródgałkowe, dystrybucja leku, działanie niepożądane, ekspozycja układowa, eliminacja leku, faza eliminacji, inhibitor anhydrazy węglanowej, izoenzym, klirens kreatyniny, krople do oczu, kumulacja w erytrocytach, maleinian tymololu, metabolit, N-deetylo-dorzolamid, okres półtrwania, stężenie osoczowe, zaburzenia elektrolitowe, zaburzenia gospodarki kwasowo-zasadowej
Leksykon leków
Przeciwwskazania – Gnak –

Roztwór do infuzji GNAK zawiera glukozę (50 g/1000 ml), elektrolity: sód (40 mmol/l), potas (20 mmol/l), magnez (1,5 mmol/l) oraz octany (23 mmol/l), a jego osmolarność wynosi około 402 mOsm/l, co klasyfikuje go jako roztwór hipertoniczny. Bezwzględnymi przeciwwskazaniami do stosowania są hiperkaliemia, ciężka niewydolność nerek (szczególnie ze skąpomoczem lub bezmoczem), niewyrównana niewydolność serca i oddechowa, niewyrównana cukrzyca, śpiączka hiperosmolarna, hiperglikemia, hiperlaktatemia oraz nadwrażliwość na składniki roztworu. Podanie leku w tych stanach może prowadzić do poważnych powikłań, takich jak zaburzenia rytmu serca, przewodnienie, nasilenie hiperglikemii, kwasicy czy wstrząsu anafilaktycznego.
bezmocz, elektrolity, gospodarka wodno-elektrolitowa, hiperchloremia, hiperglikemia, hiperkaliemia, hiperlaktatemia, hipermagnezemia, hipernatremia, niewydolność nerek, niewydolność oddechowa, niewydolność serca, niewyrównana cukrzyca, obrzęk mózgu, obrzęk płuc, octany, odwodnienie hipertoniczne, osmolarność, przewodnienie, roztwór hipertoniczny, śpiączka hiperosmolarna, wodorowęglany, wstrząs anafilaktyczny, zaburzenia gospodarki kwasowo-zasadowej, zaburzenia metabolizmu węglowodanów, zaburzenia rytmu serca
Leksykon substancji czynnych
Glukoza jednowodna – Przeciwwskazania stosowania

Glukoza jednowodna jest składnikiem roztworów stosowanych w dializie otrzewnowej, hemofiltracji oraz emulsji do żywienia pozajelitowego, przy czym przeciwwskazania do ich stosowania są ściśle związane z rodzajem preparatu, jego stężeniem oraz stanem klinicznym pacjenta. W dializie otrzewnowej roztwory z glukozą o stężeniach 1,5%-2,3% i zawartości wapnia 1,25 mmol/l są przeciwwskazane u pacjentów z kwasicą mleczanową, znaczną hipokaliemią i hipokalcemią, natomiast roztwory o wyższym stężeniu glukozy 4,25% dodatkowo u pacjentów z hipowolemią i niskim ciśnieniem tętniczym. Roztwory z wyższą zawartością wapnia (1,75 mmol/l) są przeciwwskazane przy znaczącej hiperkalcemii. W hemofiltracji roztwory Duosol z 2 mmol/l potasu są przeciwwskazane przy hipokaliemii i zasadowicy metabolicznej, a z 4 mmol/l potasu przy hiperkaliemii i zasadowicy metabolicznej. Emulsje do żywienia pozajelitowego, takie jak Kabiven, mają szerokie przeciwwskazania, w tym ciężką hiperlipidemię, niewydolność wątroby i nerek, hiperglikemię wymagającą ponad 6 jednostek insuliny na godzinę oraz wrodzone wady metabolizmu aminokwasów.
antykoagulacja systemowa, choroba Crohna, dializa otrzewnowa, emulsja do żywienia pozajelitowego, glukoza jednowodna, hiperkalcemia, hiperlipidemia, hipokalcemia, hipokaliemia, hipotensja, hipowolemia, kwasica metaboliczna, kwasica mleczanowa, niedrożność jelita, niewydolność krążenia, niewydolność nerek, niskie ciśnienie tętnicze, obrzęk płuc, odwodnienie hipotoniczne, posocznica, przepuklina brzuszna, przetoka brzuszna, przewodnienie, roztwór do hemofiltracji, śpiączka hiperosmolarna, wrzodziejące zapalenie jelita grubego, zaburzenia gospodarki kwasowo-zasadowej, zaburzenia hemodynamiczne, zaburzenia metaboliczne, zapalenie otrzewnej, zapalenie płuc, zapalenie uchyłka, zasadowica metaboliczna, zespół hemofagocytarny
Leksykon leków
Przedawkowanie – Metformin hydrochloride Inventia 750 mg

Przedawkowanie chlorowodorku metforminy stanowi stan nagły, w którym głównym zagrożeniem jest rozwój kwasicy mleczanowej, nawet przy dawkach sięgających do 85 g. W odróżnieniu od innych leków przeciwcukrzycowych, metformina nie wywołuje hipoglikemii, co jest cechą charakterystyczną tego zatrucia. Objawy kliniczne obejmują m.in. nudności, wymioty, bóle brzucha, przyspieszony i głęboki oddech (oddech Kussmaula), tachykardię, hipotensję, zaburzenia rytmu serca, zaburzenia świadomości od splątania do śpiączki oraz hipotermię. W badaniach laboratoryjnych obserwuje się obniżenie pH krwi i stężenia wodorowęglanów, co wymaga natychmiastowej interwencji.
chlorowodorek metforminy, funkcja nerek, hemodializa, hipoglikemia, hipotensja, hipotermia, kwasica mleczanowa, leczenie przeciwwstrząsowe, lek inotropowy, niewydolność oddechowa, oddech Kussmaula, płynoterapia dożylna, przedawkowanie metforminy, równowaga kwasowo-zasadowa, splątanie, stan zagrażający życiu, stężenie mleczanów, tachykardia, wentylacja mechaniczna, zaburzenia elektrolitowe, zaburzenia gospodarki kwasowo-zasadowej, zaburzenia rytmu serca, zaburzenia świadomości
Leksykon substancji czynnych
Kobalt – Przeciwwskazania stosowania

Kobalt w preparacie Pediaven G20, stosowanym w żywieniu pozajelitowym, występuje w postaci chlorku kobaltu sześciowodnego w dawce 0,61 mg, co odpowiada 150 μg czystego kobaltu na 1000 ml roztworu po zmieszaniu. Preparat zawiera również glukozę (200 g), aminokwasy (20 g) oraz elektrolity i mikroelementy, takie jak sód (30 mmol), potas (25 mmol), wapń (6 mmol), magnez (4 mmol) i inne. Osmolarność roztworu wynosi około 1400 mOsm/l, a pH mieści się w zakresie 4,8–5,5, co jest istotne przy ocenie możliwości podania u pacjentów z zaburzeniami kwasowo-zasadowymi. Roztwór powinien być przezroczysty, bezbarwny do lekko żółtego i wolny od cząstek stałych.
chlorek kobaltu sześciowodny, gospodarka kwasowo-zasadowa, hiperglikemia, infuzja dożylna, kwasica metaboliczna, nadwrażliwość na kobalt, niewydolność nerek, niewydolność serca, niewyrównana cukrzyca, obrzęk płuc, odwodnienie hipotoniczne, Pediaven G20, przewodnienie, śpiączka hiperosmolarna, stan pourazowy, wstrząs krążeniowy, wstrząs septyczny, zaburzenia gospodarki kwasowo-zasadowej, zaburzenia metabolizmu aminokwasów, zespół ogólnoustrojowej reakcji zapalnej, zespół szoku pokarmowego, żywienie pozajelitowe
Leksykon substancji czynnych
Sód wodorowęglan – Przedawkowanie

Przedawkowanie sodu wodorowęglanu (Natrii hydrogenocarbonas) prowadzi przede wszystkim do rozwoju alkalozy metabolicznej, będącej głównym mechanizmem patofizjologicznym odpowiedzialnym za objawy kliniczne. W zależności od dawki i preparatu, objawy mogą mieć różne nasilenie – od łagodnych dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego (dyskomfort, wzdęcia) po poważne zaburzenia elektrolitowe i neurologiczne. Preparaty o wysokiej zawartości, takie jak Natrium bicarbonicum 8,4% Polpharma (84 mg/ml), wiążą się z ryzykiem hipokaliemii, tężyczki oraz odczynów w miejscu wstrzyknięcia. W przypadku preparatu Sal Vichy factitium (498 mg/tabletka musująca) nie odnotowano zgłoszeń przedawkowania, co może wskazywać na różnice w profilu bezpieczeństwa poszczególnych form farmaceutycznych.
alkaloza metaboliczna, chlorek potasu, chlorek sodu, dyskomfort w jamie brzusznej, Gaviscon Duo, glukonian wapnia, hialuronidaza, hipokaliemia, infuzja dożylna, lidokaina, natrium bicarbonicum, niewydolność nerek, objawy neurologiczne, odczyn w miejscu wstrzyknięcia, oddychanie zwrotne, parametry życiowe, przedawkowanie preparatów, równowaga kwasowo-zasadowa, sód wodorowęglan, stężenie elektrolitów, tężyczka, wzdęcia, zaburzenia elektrolitowe, zaburzenia gospodarki kwasowo-zasadowej
Leksykon leków
Przedawkowanie – Vildagliptin + Metformin hydrochloride +pharma 50 mg + 850 mg

Przedawkowanie leku Vildagliptin + Metformin hydrochloride +pharma, zawierającego 50 mg wildagliptyny oraz 850 mg lub 1000 mg metforminy, wiąże się z ryzykiem poważnych powikłań. W przypadku wildagliptyny dawki 400 mg i 600 mg powodowały objawy takie jak ból mięśni, parestezje, gorączka, obrzęki oraz przemijające zwiększenie stężenia lipazy i aktywności enzymów (CPK, AspAT), które ustępowały samoistnie po odstawieniu leku. Wildagliptyna nie jest usuwalna przez hemodializę, jednak jej metabolit LAY 151 może być eliminowany tą metodą. W przypadku metforminy, znaczne przedawkowanie stanowi zagrożenie życia z powodu ryzyka rozwoju kwasicy mleczanowej, zaburzeń gospodarki kwasowo-zasadowej, zaburzeń świadomości oraz niewydolności wielonarządowej, szczególnie w obecności czynników ryzyka jak niewydolność nerek czy hipoksja.
AspAT, białko C-reaktywne, ból mięśni, chlorowodorek metforminy, hemodializa, hipoksja tkanek, kinaza kreatynowa, kwasica mleczanowa, leczenie podtrzymujące, lipaza, metabolit wildagliptyny, mioglobina, niewydolność nerek, niewydolność wielonarządowa, obrzęk kończyn, parestezja, wildagliptyna, zaburzenia czynności wątroby, zaburzenia gospodarki kwasowo-zasadowej, zaburzenia świadomości