Przeciwwskazania stosowania
Glukoza jednowodna

Przeciwwskazania stosowania glukozy jednowodnej

Glukoza jednowodna jest składnikiem wielu roztworów stosowanych w dializie otrzewnowej oraz roztworów do hemofiltracji, a także emulsji do żywienia pozajelitowego. Przeciwwskazania do jej stosowania są ściśle związane z konkretnym produktem leczniczym, jego składem oraz stanem klinicznym pacjenta. W zależności od rodzaju preparatu i jego przeznaczenia, przeciwwskazania mogą się różnić.¹

Przeciwwskazania dla roztworów do dializy otrzewnowej zawierających glukozę jednowodną

Roztwory do dializy otrzewnowej z różnymi stężeniami glukozy jednowodnej posiadają specyficzne przeciwwskazania, które należy uwzględnić przed włączeniem terapii. Przeciwwskazania różnią się w zależności od stężenia glukozy oraz zawartości wapnia w roztworze.²

Dla roztworów o niższym stężeniu glukozy jednowodnej (1,5%-2,3%) i zawartością wapnia 1,25 mmol/l (np. produkty balance 1,5% i 2,3%), nie wolno stosować ich u pacjentów z:³

• kwasicą mleczanową
• znaczną hipokaliemią
• znaczną hipokalcemią

³

W przypadku roztworów o wyższym stężeniu glukozy jednowodnej (4,25%) z zawartością wapnia 1,25 mmol/l, przeciwwskazania są rozszerzone. Roztworu balance 4,25% z 4,25% glukozą i wapniem 1,25 mmol/l nie wolno stosować u pacjentów z:⁴

• kwasicą mleczanową
• znaczną hipokaliemią
• znaczną hipokalcemią
• hipowolemią
• niskim ciśnieniem tętniczym

⁴

Dla roztworów z wyższą zawartością wapnia (1,75 mmol/l) i niższym stężeniem glukozy (1,5%-2,3%), przeciwwskazania obejmują:⁵

• kwasicę mleczanową
• znaczną hipokaliemię
• znaczną hiperkalcemię

⁵

W przypadku wyższego stężenia glukozy (4,25%) i wyższej zawartości wapnia (1,75 mmol/l), roztworu balance 4,25% z 4,25% glukozą i wapniem 1,75 mmol/l nie wolno stosować u pacjentów z:⁶

• kwasicą mleczanową
• znaczną hipokaliemią
• znaczną hiperkalcemią
• hipowolemią
• niskim ciśnieniem tętniczym

⁶

Podobne przeciwwskazania dotyczą również serii roztworów bicaVera. W przypadku roztworu bicaVera z 1,5% glukozą i wapniem 1,25 mmol/l, nie należy go stosować u pacjentów z:⁷

• ciężką hipokaliemią
• ciężką hipokalcemią

⁷

Natomiast dla roztworów bicaVera o wyższym stężeniu glukozy (2,3% i 4,25%), przeciwwskazania są bardziej rozszerzone i obejmują:^{8 9}

• ciężką hipokaliemię
• ciężką hipokalcemię
• hipowolemię
• hipotensję

^{8 9}

Przeciwwskazania ogólne dla dializy otrzewnowej

Poza przeciwwskazaniami specyficznymi dla poszczególnych roztworów zawierających glukozę jednowodną, istnieją również ogólne przeciwwskazania do przeprowadzenia zabiegu dializy otrzewnowej. Są one związane z anatomicznymi, fizjologicznymi lub patologicznymi stanami pacjenta, które uniemożliwiają bezpieczne przeprowadzenie dializy otrzewnowej.¹⁰

Zabiegowi dializy otrzewnowej nie wolno poddawać pacjentów w następujących przypadkach:

• Stany związane z uszkodzeniem jamy brzusznej:
  • niedawno przebyte operacje lub urazy jamy brzusznej
  • wcześniej przebyte operacje jamy brzusznej z pozostawieniem zrostów
  • ciężkie oparzenia powłok brzusznych
  • perforacja jelit
• Stany zapalne:
  • rozległe stany zapalne skóry powłok brzucha (dermatitis)
  • choroby zapalne jelit (choroba Crohna, wrzodziejące zapalenia jelita grubego, zapalenia uchyłka)
  • zapalenie otrzewnej
• Zaburzenia anatomiczne:
  • wewnętrzna lub zewnętrzna przetoka brzuszna
  • pępkowa, pachwinowa lub inna przepuklina brzuszna
  • guzy jamy brzusznej
  • niedrożność jelita
• Inne stany chorobowe:
  • choroby płuc (zwłaszcza zapalenie płuc)
  • sepsa
  • skrajna hiperlipidemia
  • rzadkie przypadki mocznicy, której nie można opanować stosowaniem dializy otrzewnowej
• Stan ogólny pacjenta:
  • wyniszczenie oraz znaczna utrata masy ciała, zwłaszcza w przypadkach, gdy nie można zapewnić odpowiedniego spożycia białka
  • pacjenci, którzy z powodów fizycznych lub umysłowych są niezdolni do wykonania dializy otrzewnowej zgodnie z instrukcją lekarza

^{10 11}

Jeśli podczas dializy otrzewnowej rozwinie się którekolwiek z wyżej wymienionych zaburzeń, decyzja o dalszym postępowaniu będzie należeć do lekarza prowadzącego.¹²

Przeciwwskazania dla roztworów do hemofiltracji zawierających glukozę jednowodną

Roztwory do hemofiltracji zawierające glukozę jednowodną (np. seria Duosol) posiadają specyficzne przeciwwskazania, które różnią się w zależności od składu, szczególnie zawartości potasu.¹³

Dla roztworu Duosol zawierającego 2 mmol/l potasu, przeciwwskazania związane z gotowym do użycia roztworem do hemofiltracji obejmują:¹⁴

• hipokaliemię
• zasadowicę metaboliczną

¹⁴

Natomiast dla roztworu Duosol zawierającego 4 mmol/l potasu, przeciwwskazania związane z gotowym do użycia roztworem do hemofiltracji to:¹⁵

• hiperkaliemia
• zasadowica metaboliczna

¹⁵

Ponadto, istnieją ogólne przeciwwskazania związane z hemofiltracją, które obejmują:¹⁶

• ostrą niewydolność nerek ze znacznym hiperkatabolizmem, w przypadku gdy objawów mocznicy nie można dłużej opanować poprzez hemofiltrację
• niewystarczający przepływ krwi z dostępu żylnego
• wszelkie stany zwiększonego ryzyka krwotoku z powodu antykoagulacji systemowej

^{16 17}

Przeciwwskazania dla emulsji do infuzji zawierających glukozę jednowodną

Glukoza jednowodna jest również składnikiem emulsji do żywienia pozajelitowego, takich jak preparaty Kabiven i Kabiven Peripheral.^{18 19}

Przeciwwskazania do stosowania tych preparatów są obszerne i obejmują:^{20 21}

• nadwrażliwość na białko jaja kurzego, soi lub orzeszków ziemnych, na substancje czynne lub na którąkolwiek substancję pomocniczą
• ciężką hiperlipidemię
• ciężką niewydolność wątroby
• ciężkie zaburzenia krzepnięcia krwi
• wrodzone wady metabolizmu aminokwasów
• ciężką niewydolność nerek, bez możliwości zastosowania hemofiltracji lub dializoterapii
• ciężki wstrząs
• hiperglikemię wymagającą więcej niż 6 jednostek insuliny na godzinę
• patologicznie zwiększone stężenie w surowicy któregokolwiek z elektrolitów zawartych w produkcie leczniczym
• ogólne przeciwwskazania do dożylnej infuzji płynów: ostry obrzęk płuc, przewodnienie, niewyrównana niewydolność krążenia i odwodnienie hipotoniczne
• zespół hemofagocytarny
• niestabilny stan ogólny (np. ciężki stan pourazowy, niewyrównana cukrzyca, ostry zawał serca, kwasica metaboliczna, ciężki zespół ogólnoustrojowej reakcji zapalnej (ciężka posocznica) i śpiączka hiperosmolarna)
• stosowanie u noworodków i dzieci w wieku poniżej 2 lat

^{20 21}

Stany kliniczne pacjenta wymagające szczególnej ostrożności

Poza wymienionymi powyżej bezwzględnymi przeciwwskazaniami, istnieją określone stany kliniczne, w których stosowanie roztworów zawierających glukozę jednowodną wymaga szczególnej ostrożności i rozważenia korzyści względem potencjalnych zagrożeń.

Zaburzenia stężenia elektrolitów

Szczególną uwagę należy zwrócić na pacjentów z zaburzeniami stężenia elektrolitów. W przypadku roztworów do dializy otrzewnowej z różną zawartością wapnia, kluczowe jest monitorowanie stężenia wapnia we krwi pacjenta.^{22 23}

• Roztwory z niższą zawartością wapnia (1,25 mmol/l) są przeciwwskazane przy znacznej hipokalcemii
• Roztwory z wyższą zawartością wapnia (1,75 mmol/l) są przeciwwskazane przy znacznej hiperkalcemii

^{22 23}

W przypadku produktów zawierających potas (jak Duosol), kluczowe znaczenie ma monitorowanie stężenia potasu:^{24 25}

• Roztwory z niższą zawartością potasu (2 mmol/l) są przeciwwskazane przy hipokaliemii
• Roztwory z wyższą zawartością potasu (4 mmol/l) są przeciwwskazane przy hiperkaliemii

^{24 25}

Zaburzenia gospodarki kwasowo-zasadowej

Zarówno w przypadku roztworów do dializy otrzewnowej, jak i do hemofiltracji, istotnym przeciwwskazaniem jest obecność zaburzeń gospodarki kwasowo-zasadowej:^{26 27}

• Kwasica mleczanowa jest przeciwwskazaniem dla wszystkich roztworów do dializy otrzewnowej
• Zasadowica metaboliczna jest przeciwwskazaniem dla roztworów do hemofiltracji

^{26 27}

Zaburzenia hemodynamiczne

Roztwory z wyższym stężeniem glukozy jednowodnej (4,25%) są przeciwwskazane u pacjentów z hipowolemią lub niskim ciśnieniem tętniczym, co wynika z potencjalnego ryzyka pogłębienia tych zaburzeń.^{28 29}

Ponadto, ogólne przeciwwskazania do dożylnej infuzji płynów obejmują:³⁰

• ostry obrzęk płuc
• przewodnienie
• niewyrównaną niewydolność krążenia
• odwodnienie hipotoniczne

³⁰

Zaburzenia metaboliczne

W przypadku żywienia pozajelitowego zawierającego glukozę jednowodną (np. produkty Kabiven), szczególną uwagę należy zwrócić na pacjentów z:³¹

• hiperglikemią wymagającą więcej niż 6 jednostek insuliny na godzinę
• niewyrównaną cukrzycą
• kwasicą metaboliczną
• śpiączką hiperosmolarną

³¹

Podsumowanie najważniejszych przeciwwskazań

Glukoza jednowodna, jako składnik różnych roztworów stosowanych w dializie otrzewnowej, hemofiltracji i żywieniu pozajelitowym, ma specyficzne przeciwwskazania w zależności od rodzaju produktu, jego stężenia i zastosowania klinicznego. Przy podejmowaniu decyzji o zastosowaniu konkretnego preparatu, kluczowe jest uwzględnienie indywidualnego stanu pacjenta i wszystkich potencjalnych przeciwwskazań, aby zapewnić bezpieczne i skuteczne leczenie.

Warto podkreślić, że w przypadku rozwinięcia się któregokolwiek z przeciwwskazań w trakcie trwania terapii, decyzja o dalszym postępowaniu powinna być indywidualnie podejmowana przez lekarza prowadzącego, z uwzględnieniem całościowego stanu klinicznego pacjenta.³²