Działania niepożądane
Glukoza jednowodna

Działania niepożądane glukozy jednowodnej

Glukoza jednowodna jest podstawowym składnikiem wielu roztworów stosowanych w dializie otrzewnowej oraz roztworów do hemofiltracji i żywienia pozajelitowego. Pomimo iż jest to substancja naturalnie występująca w organizmie, jej stosowanie w kontekście medycznym, zwłaszcza w wyższych stężeniach lub przez dłuższy okres, może prowadzić do szeregu działań niepożądanych. Należy zaznaczyć, że roztwory zawierające glukozę jednowodną, takie jak balance, bicaVera, Duosol czy Kabiven, mają składy zbliżone do fizjologicznych, co minimalizuje ryzyko wystąpienia działań niepożądanych, jednak nie eliminuje ich całkowicie.¹

Zaburzenia metaboliczne

Jednym z najczęstszych działań niepożądanych związanych ze stosowaniem glukozy jednowodnej w roztworach do dializy otrzewnowej jest zwiększone stężenie glukozy we krwi. Problem ten występuje często i wynika z wchłaniania glukozy z roztworu dializacyjnego.^{2 3}

Długotrwałe stosowanie roztworów zawierających glukozę jednowodną może prowadzić również do hiperlipidemii, która również klasyfikowana jest jako częste działanie niepożądane.^{4 5}

Zwiększenie masy ciała związane z ciągłym wchłanianiem glukozy z roztworu dializacyjnego stanowi kolejne częste działanie niepożądane.^{6 7}

W przypadku roztworów o wyższym stężeniu glukozy, takich jak balance 4,25% czy bicaVera 4,25%, może wystąpić znaczne odwodnienie organizmu, co jest związane z silniejszym działaniem osmotycznym.^{8 9}

Zaburzenia endokrynologiczne

Długotrwałe stosowanie roztworów zawierających glukozę jednowodną może przyczyniać się do wtórnej nadczynności przytarczyc, co może prowadzić do zaburzeń metabolizmu kostnego. Częstość występowania tego działania niepożądanego jest nieznana.^{10 11}

Zaburzenia układu krążenia

Stosowanie roztworów z glukozą jednowodną może powodować następujące zaburzenia ze strony układu sercowo-naczyniowego:

• Tachykardia (niezbyt często)^{12 13}
• Niedociśnienie tętnicze (niezbyt często)^{14 15}
• Nadciśnienie tętnicze (niezbyt często)^{16 17}

Zaburzenia gospodarki elektrolitowej

Zaburzenia elektrolitowe są częstymi powikłaniami stosowania roztworów zawierających glukozę jednowodną. Należą do nich:

• Hipokaliemia – bardzo często występujące zaburzenie^{18 19}
• Hipokalcemia – niezbyt często^{20 21}
• Hiperkalcemia – często, zwłaszcza w połączeniu ze zwiększonym przyjmowaniem wapnia, np. wskutek stosowania zawierających wapń środków wiążących fosforany²²

W przypadku roztworów do hemofiltracji zawierających glukozę jednowodną, takich jak Duosol, mogą wystąpić dodatkowe zaburzenia elektrolitowe, hipofosfatemia oraz zasadowica metaboliczna, jednak częstość ich występowania nie jest znana.^{23 24}

Zaburzenia układu oddechowego

Niezbyt często u pacjentów stosujących roztwory z glukozą jednowodną może wystąpić duszność.^{25 26}

Ponadto, duszność może być związana z uniesieniem przepony spowodowanym obecnością płynu dializacyjnego w jamie otrzewnowej (częstość nieznana).^{27 28}

Ból barków występuje często i może być związany z podrażnieniem przepony przez płyn dializacyjny.^{29 30}

Zaburzenia ogólne

Do innych niezbyt często występujących działań niepożądanych związanych ze stosowaniem glukozy jednowodnej należą:

• Zawroty głowy^{31 32}
• Obrzęki^{33 34}
• Zaburzenia równowagi płynów^{35 36}

Zaburzenia żołądkowo-jelitowe

Stosowanie roztworów zawierających glukozę jednowodną w dializie otrzewnowej może prowadzić do następujących zaburzeń żołądkowo-jelitowych:

• Przepuklina – bardzo często^{37 38}
• Rozdęcie jamy brzusznej i uczucie pełności – często^{39 40}
• Biegunka – niezbyt często^{41 42}
• Zaparcia – niezbyt często^{43 44}
• Otorbiające stwardnienie otrzewnej – częstość nieznana^{45 46}

W przypadku stosowania roztworów do hemofiltracji lub żywienia pozajelitowego zawierających glukozę jednowodną mogą wystąpić dodatkowe zaburzenia, takie jak nudności i wymioty.^{47 48}

Niebezpieczeństwa związane z działaniami niepożądanymi

Zaburzenia metaboliczne – potencjalne niebezpieczeństwa

Hiperglikemia, będąca częstym następstwem stosowania roztworów zawierających glukozę jednowodną, stanowi poważne zagrożenie szczególnie dla pacjentów z cukrzycą. Długotrwale utrzymujące się podwyższone stężenie glukozy we krwi może prowadzić do nasilenia powikłań cukrzycowych, takich jak retinopatia, nefropatia i neuropatia cukrzycowa.⁴⁹

Hiperlipidemia, będąca skutkiem długotrwałego wchłaniania glukozy z roztworów dializacyjnych, zwiększa ryzyko miażdżycy i związanych z nią chorób sercowo-naczyniowych, które są główną przyczyną zgonów u pacjentów dializowanych.⁵⁰

Nadmierne zwiększenie masy ciała może prowadzić do otyłości, która jest niezależnym czynnikiem ryzyka chorób sercowo-naczyniowych i może pogarszać rokowanie u pacjentów dializowanych.⁵¹

Zaburzenia elektrolitowe – potencjalne niebezpieczeństwa

Hipokaliemia, występująca bardzo często, może prowadzić do zaburzeń rytmu serca, osłabienia mięśniowego, a w skrajnych przypadkach do zatrzymania akcji serca.⁵²

Hipokalcemia może skutkować tężyczką, parestezjami, zaburzeniami kurczliwości mięśnia sercowego oraz predysponować do wtórnej nadczynności przytarczyc.⁵³

Hiperkalcemia, występująca często u pacjentów przyjmujących preparaty wapnia jako środki wiążące fosforany, może prowadzić do zwapnień naczyń krwionośnych, zwapnień tkanek miękkich, a w konsekwencji do zwiększonego ryzyka sercowo-naczyniowego.⁵⁴

Powikłania infekcyjne – potencjalne niebezpieczeństwa

Zapalenie otrzewnej, występujące bardzo często u pacjentów poddawanych dializie otrzewnowej, stanowi poważne powikłanie, które może prowadzić do niewydolności metody dializacyjnej, hospitalizacji, a w rzadkich przypadkach do sepsy.^{55 56}

Zakażenia skóry w miejscu ujścia cewnika lub zakażenie kanału cewnika mogą prowadzić do zakażeń ogólnoustrojowych oraz utraty dostępu dializacyjnego.^{57 58}

Sepsa, choć występuje bardzo rzadko, stanowi zagrożenie życia i wymaga natychmiastowej interwencji medycznej.⁵⁹

Powikłania mechaniczne – potencjalne niebezpieczeństwa

Przepuklina, występująca bardzo często, może wymagać interwencji chirurgicznej i czasowego zaprzestania dializy otrzewnowej.⁶⁰

Otorbiające stwardnienie otrzewnej, choć występuje z nieznaną częstością, stanowi jedno z najpoważniejszych długoterminowych powikłań dializy otrzewnowej, mogące prowadzić do nieodwracalnego uszkodzenia błony otrzewnowej, niedrożności jelit i konieczności zmiany metody dializacyjnej.^{61 62}

Inne powikłania – potencjalne niebezpieczeństwa

W przypadku roztworów do żywienia pozajelitowego zawierających glukozę jednowodną, takich jak Kabiven czy Kabiven Peripheral, może dojść do zespołu przedawkowania tłuszczu, który charakteryzuje się hiperlipidemią, gorączką, naciekiem tłuszczu, powiększeniem wątroby i śledziony, anemią, leukopenią, trombocytopenią, zaburzeniami krzepnięcia krwi oraz śpiączką. Jest to stan zagrażający życiu, wymagający natychmiastowego przerwania infuzji emulsji tłuszczowej.^{63 64}

Tabela działań niepożądanych glukozy jednowodnej

Monitorowanie działań niepożądanych

Ze względu na ryzyko wystąpienia działań niepożądanych związanych ze stosowaniem glukozy jednowodnej w roztworach do dializy otrzewnowej, hemofiltracji czy żywienia pozajelitowego, konieczne jest regularne monitorowanie stanu pacjenta. Szczególnej uwagi wymagają:

• Regularne badanie stężenia glukozy we krwi, zwłaszcza u pacjentów z cukrzycą
• Monitorowanie profilu lipidowego
• Regularne pomiary masy ciała
• Kontrola stężenia elektrolitów, zwłaszcza potasu, wapnia i fosforu
• Ocena stanu nawodnienia pacjenta
• Regularna ocena miejsca ujścia cewnika
• Szybka reakcja na zmętnienie dializatu, sugerujące zapalenie otrzewnej

Istotne jest również zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych po dopuszczeniu produktu leczniczego do obrotu. Umożliwia to nieprzerwane monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania produktu leczniczego. Osoby należące do fachowego personelu medycznego powinny zgłaszać wszelkie podejrzewane działania niepożądane za pośrednictwem Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych.⁶⁵