toksyczność wielokrotnego dawkowania
Toksyczność wielokrotnego dawkowania (repeated-dose toxicity) to proces badawczy stosowany w farmakologii i toksykologii, mający na celu ocenę potencjalnych szkodliwych efektów substancji chemicznej, leku lub związku biologicznego podawanego regularnie przez dłuższy okres czasu. W przeciwieństwie do badań toksyczności ostrej, które oceniają efekty pojedynczej dawki, toksyczność wielokrotnego dawkowania skupia się na kumulatywnych i długoterminowych konsekwencjach ekspozycji.
Badania toksyczności wielokrotnego dawkowania są kluczowym elementem przedklinicznej oceny bezpieczeństwa leków. Najczęściej przeprowadza się je na modelach zwierzęcych (gryzonie, psy, naczelne) przez okres od 28 dni do 2 lat, w zależności od przewidywanego czasu stosowania leku u ludzi. Ocenie podlegają parametry hematologiczne, biochemiczne, histopatologiczne oraz zachowanie zwierząt. Istotnym celem jest ustalenie NOAEL (No Observed Adverse Effect Level) – najwyższej dawki, przy której nie obserwuje się szkodliwych efektów.
W ocenie toksyczności wielokrotnego dawkowania uwzględnia się także zjawiska adaptacyjne organizmu, bioakumulację substancji w tkankach oraz potencjalne odwracalne i nieodwracalne uszkodzenia narządów. Szczególną uwagę poświęca się narządom krytycznym takim jak wątroba, nerki, serce, płuca oraz układ nerwowy. Wyniki tych badań stanowią podstawę do ustalenia dawek w badaniach klinicznych oraz pomagają w określeniu marginesu bezpieczeństwa dla stosowania leku u ludzi.
Powiązane wpisy
- Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Sabumalin 100 mcg/dawkę
Salbutamol, substancja czynna leku Sabumalin (100 µg/dawkę, aerozol inhalacyjny), przeszedł szerokie badania przedkliniczne oceniające bezpieczeństwo stosowania. Wyniki niekliniczne nie wykazały istotnych zagrożeń dla ludzi w zakresie farmakologii bezpieczeństwa, toksyczności po wielokrotnym podaniu, genotoksyczności, potencjalnej kancerogenności oraz toksycznego wpływu na rozród. Efekty obserwowane w badaniach były związane z typową aktywnością beta-2-adrenolityczną salbutamolu. W badaniach na myszach i królikach wykazano działanie teratogenne przy dawkach wielokrotnie przekraczających maksymalne dawki stosowane u ludzi (np. 2,5 mg/kg s.c. u myszy i 50 mg/kg p.o. u królików), manifestujące się m.in. rozszczepem podniebienia, brakiem powiek oraz zaburzeniami kostnienia czaszki. U szczurów podawanie dawek do 50 mg/kg p.o. nie wywołało istotnych wad rozwojowych, choć najwyższe dawki zwiększyły śmiertelność noworodków z powodu zaburzeń opieki macierzyńskiej.
aerozol inhalacyjny, agonista receptorów beta-2-adrenergicznych, aktywność beta-adrenolityczna, badania farmakologiczne, badania genotoksyczności, badania rakotwórczości, działanie rakotwórcze, działanie teratogenne, działanie toksyczne, efekt teratogenny, gaz nośny HFA 134a, genotoksyczność, hydrofluoroalkan, inhalator ciśnieniowy, rozszczep podniebienia, salbutamol, toksyczność wielokrotnego dawkowania, toksyczny wpływ na rozród, wady rozwojowe płodów, wrodzony brak powiek, zaburzenia behawioralne, zaburzenia kostnienia - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Targocid 200 mg
Przeprowadzone badania przedkliniczne teikoplaniny wykazały, że wielokrotne podawanie pozajelitowe u szczurów i psów powoduje zależny od dawki, przejściowy wpływ na funkcję nerek, który ustępuje po zakończeniu terapii, co sugeruje odwracalność zmian nerkowych. W badaniach ototoksyczności u świnek morskich zaobserwowano możliwe lekkie zaburzenia czynności ślimaka i przedsionka bez morfologicznych uszkodzeń ucha wewnętrznego. W zakresie funkcji rozrodczych, podskórne podawanie teikoplaniny szczurom w dawkach do 40 mg/kg mc./dobę nie wpływało negatywnie na płodność ani przebieg ciąży. Nie stwierdzono teratogenności przy dawkach do 200 mg/kg mc./dobę u szczurów i do 15 mg/kg mc./dobę u królików, jednak dawki ≥100 mg/kg mc./dobę wiązały się ze zwiększoną częstością poronień oraz dawka 200 mg/kg mc./dobę ze zwiększoną śmiertelnością noworodków. Badania okołoporodowe i poporodowe nie wykazały wpływu na płodność pokolenia F1 i rozwój F2 przy dawkach do 40 mg/kg mc./dobę.
badanie okołoporodowe, badanie przedkliniczne, miejscowe działanie drażniące, płodność, poronienie, potencjał ototoksyczny, potencjał teratogenny, reakcja immunologiczna, rozwój płodu, śmiertelność noworodków, Targocid, teikoplanina, toksyczność dawkowania, toksyczność wielokrotnego dawkowania, uszkodzenie materiału genetycznego, wada rozwojowa, właściwość antygenowa, właściwość genotoksyczna, wpływ na nerki, wpływ na rozrodczość, zaburzenia czynności ślimaka, zaburzenie słuchu - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Teicoplanin AptaPharma 200 mg
Przedkliniczne badania bezpieczeństwa teikoplaniny wykazały, że lek charakteryzuje się profilem toksykologicznym zależnym od dawki, ze szczególnym wpływem na funkcję nerek, który jest przemijający i wymaga monitorowania u pacjentów stosujących wysokie dawki lub terapię długoterminową. W badaniach na świnkach morskich stwierdzono lekki potencjał ototoksyczny, objawiający się zaburzeniami czynności ślimaka i przedsionka, jednak bez uszkodzeń morfologicznych ucha wewnętrznego, co wskazuje na niższe ryzyko ototoksyczności w porównaniu do innych antybiotyków glikopeptydowych. W zakresie wpływu na funkcje rozrodcze, podskórne podawanie teikoplaniny szczurom w dawkach do 40 mg/kg mc./dobę nie wpływało negatywnie na płodność, a badania teratogenności nie wykazały wad rozwojowych przy dawkach do 200 mg/kg mc./dobę u szczurów i do 15 mg/kg mc./dobę u królików. Jednak dawki ≥100 mg/kg mc./dobę u szczurów wiązały się ze zwiększoną częstością poronień oraz wzrostem śmiertelności noworodków przy dawce 200 mg/kg mc./dobę, co sugeruje istnienie progu toksyczności rozwojowej.
antybiotyk glikopeptydowy, badania okołoporodowe, działanie drażniące, genotoksyczność, nefrotoksyczność, ototoksyczność, płodność, poronienie, potencjał kancerogenny, potencjał mutagenny, potencjał teratogenny, profil bezpieczeństwa leku, reakcja alergiczna, śmiertelność noworodków, teikoplanina, teratogenność, toksyczność reprodukcyjna, toksyczność wielokrotnego dawkowania, właściwość antygenowa, zaburzenia czynności ślimaka - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Klabax 500 mg
Przedkliniczne badania toksyczności klarytromycyny, substancji czynnej preparatu Klabax, wykazały niską toksyczność ostrą, z dawką letalną przekraczającą 5 g/kg mc. u gryzoni. W badaniach wielokrotnego dawkowania tolerancja leku różniła się w zależności od gatunku: naczelne tolerowały do 100 mg/kg mc./dobę przez 14 dni, szczury do 75 mg/kg mc./dobę przez miesiąc, a psy, jako najbardziej wrażliwy gatunek, do 50 mg/kg mc./dobę przez 14 dni bez działań niepożądanych. Głównym narządem docelowym toksyczności była wątroba, z podwyższeniem enzymów wątrobowych (fosfataza alkaliczna, ALT, AST, γ-GT, dehydrogenaza mleczanowa), które ulegały normalizacji po odstawieniu leku. Działania niepożądane przy dawkach toksycznych obejmowały m.in. wymioty, osłabienie, ślinotok oraz zmiany oczne (zaczerwienienie spojówek, zmętnienie rogówki) szczególnie u psów i małp. U małp podawanie bardzo wysokich dawek (400 mg/kg mc./dobę) przez 28 dni skutkowało 20% śmiertelnością oraz żółtym zabarwieniem kału.
aminotransferaza alaninowa, aminotransferaza asparaginianowa, dawka letalna, dehydrogenaza mleczanowa, działanie mutagenne, fosfataza alkaliczna, hepatotoksyczność, Klabax, klarytromycyna, obrzęk rogówki, parametry biochemiczne, potencjał mutagenny, profil bezpieczeństwa, rozszczep podniebienia, teratogenność, test Amesa, toksyczność ostra, toksyczność wielokrotnego dawkowania, wczesne poronienie, γ-glutamylotransferaza - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Flixotide Dysk 250 mcg/dawkę inh.
Flutykazonu propionian, główny składnik aktywny preparatu Flixotide Dysk, przeszedł szeroko zakrojone badania przedkliniczne, które potwierdziły jego przewidywalny i korzystny profil bezpieczeństwa. W badaniach toksyczności po dawkowaniu wielokrotnym nie zaobserwowano efektów wykraczających poza typowe działania glikokortykosteroidów, a niepożądane reakcje pojawiały się jedynie przy dawkach znacznie przekraczających stężenia terapeutyczne stosowane klinicznie. Ponadto, brak było działań teratogennych, negatywnego wpływu na funkcje rozrodcze oraz mutagenności w testach in vitro i in vivo, co podkreśla bezpieczeństwo stosowania u kobiet w wieku rozrodczym i w ciąży, przy zachowaniu zasady oceny korzyści do ryzyka.
astma oskrzelowa, choroba obturacyjna dróg oddechowych, dawka terapeutyczna, działanie mutagenne, działanie rakotwórcze, flutykazonu propionian, glikokortykosteroid, kortykosteroid wziewny, potencjał genotoksyczny, potencjał teratogenny, reakcja alergiczna, reakcja nadwrażliwości, test in vitro, test in vivo, toksyczność wielokrotnego dawkowania, tolerancja miejscowa - Leksykon substancji czynnych
Eletryptan – Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie
Eletryptan, substancja czynna leku Relpax (dawka 40 mg), przeszedł kompleksowe badania przedkliniczne obejmujące farmakologię bezpieczeństwa, toksyczność po podaniu wielokrotnym, genotoksyczność, potencjalne działanie rakotwórcze oraz wpływ na funkcje rozrodcze i rozwój potomstwa. Badania farmakologiczne nie wykazały istotnych niekorzystnych efektów na układ sercowo-naczyniowy, oddechowy ani ośrodkowy układ nerwowy. Analizy toksyczności długoterminowej potwierdziły akceptowalny profil bezpieczeństwa eletryptanu, bez istotnych zmian patologicznych w narządach i tkankach po wielokrotnym podaniu.
badania farmakologiczne, badania przedkliniczne, bromowodorek eletryptanu, działanie klastogenne, działanie mutagenne, działanie rakotwórcze, ekspozycja w ciąży, eletryptan, genotoksyczność, migrena, ośrodkowy układ nerwowy, potencjał karcinogenny, profil bezpieczeństwa, substancja czynna, terapia migreny, toksyczność wielokrotnego dawkowania, układ oddechowy, układ sercowo-naczyniowy - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – 0,9% Sodium Chloride-BRAUN 9 mg/ml
Przedkliniczne badania bezpieczeństwa roztworu 0,9% chlorku sodu (Sodium Chloride-Braun) wykazały brak specjalnych zagrożeń dla ludzi, potwierdzając korzystny profil farmakologiczny produktu. Ocena wpływu na układy sercowo-naczyniowy, oddechowy oraz ośrodkowy układ nerwowy nie ujawniła istotnych niekorzystnych efektów. Badania toksyczności wielokrotnego dawkowania nie wykazały klinicznie istotnych zmian w parametrach biochemicznych, hematologicznych ani histopatologicznych narządów. Ponadto, nie stwierdzono toksycznego wpływu na reprodukcję, rozwój zarodka, płodu oraz rozwój pourodzeniowy, co potwierdza bezpieczeństwo stosowania w okresie ciąży i rozwoju potomstwa.
badania przedkliniczne, bezpieczeństwo farmakologiczne, elektrolity w osoczu, genotoksyczność, kwasowość miareczkowa, ocena histopatologiczna, osmolarność osocza, osmolarność teoretyczna, ośrodkowy układ nerwowy, parametry biochemiczne, pH płynów ustrojowych, potencjał klastogenny, potencjał mutagenny, potencjał rakotwórczy, równowaga elektrolitowa, roztwór chlorku sodu, roztwór soli fizjologicznej, rozwój pourodzeniowy, rozwój zarodka i płodu, toksyczność wielokrotnego dawkowania, toksyczny wpływ na reprodukcję, układ sercowo-naczyniowy, zaburzenia osmotyczne - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Cefepime Kabi 1 g
Przedkliniczne badania toksykologiczne cefepimu, obejmujące standardowe testy farmakologiczne, toksyczności po dawkowaniu wielokrotnym oraz oceny genotoksyczności i karcynogenności, nie wykazały istotnych zagrożeń dla pacjentów. W badaniach tych nie stwierdzono działania mutagennego ani genotoksycznego, a także nie zaobserwowano efektów toksycznych przy długotrwałej ekspozycji w dawkach terapeutycznych. Brak jest również dowodów na potencjał rakotwórczy, choć nie przeprowadzono długoterminowych badań karcynogenności, co jest zgodne z praktyką dla antybiotyków stosowanych krótkoterminowo.
antybiotyk, badanie farmakologiczne, badanie przedkliniczne, badanie toksykologiczne, cefepim, działanie mutagenne, działanie rakotwórcze, genotoksyczność, praktyka kliniczna, rozwój postnatalny, rozwój prenatalny, ryzyko karcynogenne, test mutagenności, test toksykologiczny, toksyczność przewlekła, toksyczność reprodukcyjna, toksyczność wielokrotnego dawkowania - Leksykon substancji czynnych
Haemophilus influenzae – Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie
Przedkliniczne badania liofilizatu OM-85, zawierającego Haemophilus influenzae oraz inne składniki bakteryjne, wykazały brak istotnych zagrożeń dla zdrowia ludzkiego. Standardowe testy bezpieczeństwa farmakologicznego nie ujawniły negatywnego wpływu na układ sercowo-naczyniowy, oddechowy ani ośrodkowy układ nerwowy. Badania toksyczności wielokrotnego dawkowania, nawet przy dawkach wielokrotnie przekraczających terapeutyczne, nie wykazały zmian w parametrach biochemicznych, hematologicznych ani uszkodzeń narządów wewnętrznych. Ponadto, testy genotoksyczności nie potwierdziły działania mutagennego ani uszkadzającego DNA, a badania karcynogenności na modelach zwierzęcych nie wykazały zwiększonego ryzyka rozwoju nowotworów.
badanie karcynogenności, Broncho-Vaxom, działanie genotoksyczne, działanie mutagenne, działanie rakotwórcze, działanie teratogenne, funkcja rozrodcza, Haemophilus influenzae, liofilizat bakteryjny, liofilizat OM-85, lizat bakteryjny, mutacja chromosomowa, mutacja genowa, ośrodkowy układ nerwowy, parametr biochemiczny, parametr hematologiczny, potencjał rakotwórczy, rozwój płodu, rozwój zarodka, toksyczność wielokrotnego dawkowania, układ sercowo-naczyniowy, uszkodzenie DNA - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Dagrafors 5 mg
Dane przedkliniczne dotyczące bezpieczeństwa dapagliflozyny, substancji czynnej leku Dagrafors, nie wykazały istotnego ryzyka dla człowieka w standardowych badaniach farmakologii bezpieczeństwa, toksyczności wielokrotnego dawkowania, genotoksyczności oraz karcynogenności. W dwuletnich badaniach na myszach i szczurach nie stwierdzono potencjału rakotwórczego. Jednakże ekspozycja na dapagliflozynę w okresie rozwoju płodowego i młodocianym wiązała się z toksycznym wpływem na układ moczowy, w tym rozszerzeniem miedniczek i kanalików nerkowych, zwiększeniem masy i rozrostem nerek u młodych szczurów, przy dawkach ≥ 15-krotnych względem maksymalnej zalecanej dawki u ludzi. Zmiany te nie ulegały pełnej regresji po około miesiącu od zakończenia ekspozycji.
badanie karcynogenności, badanie toksyczności, dapagliflozyna, dojrzewanie nerek, działanie letalne na zarodek, działanie rakotwórcze, działanie teratogenne, farmakologia bezpieczeństwa, genotoksyczność, kanaliki nerkowe, makroskopowy rozrost nerek, NOAEL, organogeneza, potencjał rakotwórczy, powstawanie guzów, rozszerzenie miedniczek nerkowych, rozwój przedporodowy i poporodowy, rozwój zarodkowo-płodowy, toksyczność macierzyńska, toksyczność reprodukcyjna, toksyczność wielokrotnego dawkowania, układ moczowy płodu