Przeciwwskazania stosowania
Jod

Przeciwwskazania stosowania jodu

Jod jako substancja aktywna stosowana jest w różnych postaciach i preparatach leczniczych. Występuje zarówno w produktach do podawania dożylnego (koncentraty do sporządzania roztworów do infuzji zawierające pierwiastki śladowe), preparatach do stosowania miejscowego, jak również jako składnik środków kontrastowych. Ze względu na różnorodne działanie i drogi podania, przeciwwskazania do stosowania jodu są złożone i zależą od postaci farmaceutycznej oraz dawki substancji.^{1 2}

Nadwrażliwość na substancję czynną

Podstawowym przeciwwskazaniem wspólnym dla wszystkich produktów zawierających jod jest nadwrażliwość na substancję czynną lub na którąkolwiek substancję pomocniczą. W przypadku produktów złożonych, takich jak Addamel N, Nutryelt Pediatric, Pediaven NN2, Pediaven G20, Peditrace Novum, Supliven czy Tracutil, zawierających jod w postaci jodku potasu, nadwrażliwość na jod stanowi bezwzględne przeciwwskazanie do ich stosowania.^{3 4 5 6}

W przypadku etiodowanego oleju (produkt HEVASCOL, zawierający estry etylowe jodowanych kwasów tłuszczowych z oleju makowego), przeciwwskazaniem jest nadwrażliwość na substancję czynną.⁷

Zaburzenia funkcji tarczycy

Ze względu na wpływ jodu na funkcję tarczycy, szczególnym przeciwwskazaniem do stosowania preparatów zawierających tę substancję jest nadczynność tarczycy. Jest to bezwzględne przeciwwskazanie do stosowania produktu HEVASCOL, który zawiera wysokie stężenie jodu (480 mg I/ml) w postaci etiodowanego oleju.⁸ Również w przypadku płynu Lugola (produkt Solutio Iodi Cum Glycerini Coel) zawierającego 10 mg jodu i 20 mg potasu jodku w 1 g płynu, nadczynność tarczycy stanowi przeciwwskazanie do stosowania.⁹

Zaburzenia funkcji wątroby

U pacjentów z zaburzeniami funkcji wątroby istnieją specyficzne przeciwwskazania do stosowania preparatów zawierających jod:

• Całkowite zatrzymanie odpływu żółci (cholestaza) – jest przeciwwskazaniem do stosowania produktów Addamel N oraz Supliven.^{10 11}
• Znaczna cholestaza (stężenie bilirubiny w surowicy krwi >140 mmol/l i podwyższona aktywność gamma-glutamylotransferazy oraz fosfatazy zasadowej) stanowi przeciwwskazanie do stosowania preparatu Tracutil.¹²

Choroby metaboliczne i zaburzenia magazynowania pierwiastków

Preparaty zawierające jod jako jeden z pierwiastków śladowych są przeciwwskazane w:

• Chorobie Wilsona – jest to przeciwwskazanie do stosowania produktów Peditrace Novum, Supliven i Tracutil.^{13 14 15}
• Hemochromatozie i innych zaburzeniach magazynowania żelaza (np. hemosyderoza) – stanowią przeciwwskazanie do stosowania Supliven i Tracutil.^{16 17}
• Zwiększone stężenie w surowicy krwi któregoś z pierwiastków śladowych zawartych w produkcie leczniczym NUTRYELT PEDIATRIC, w tym jodu.¹⁸

Przeciwwskazania szczególne dla konkretnych preparatów

HEVASCOL (etiodowany olej)

Dla produktu HEVASCOL, który jest roztworem etiodowanego oleju do wstrzykiwań, zawierającym 480 mg jodu/ml, istnieją dodatkowe przeciwwskazania związane ze specyficznym zastosowaniem produktu:

• Pacjenci z urazami, niedawnym krwotokiem lub krwawieniem (ryzyko wynaczynienia lub zatorowości)
• Bronchografia (produkt szybko wypełniłby oskrzeliki i pęcherzyki płucne)
• Czynna gruźlica
• Pacjenci z ciężkimi chorobami ogólnoustrojowymi

¹⁹

Dodatkowo, przeciwwskazania związane wyłącznie ze stosowaniem w histerosalpingografii:

• Ciąża
• Ostra choroba zapalna w obrębie miednicy

²⁰

Przeciwwskazania związane wyłącznie ze stosowaniem w chemoembolizacji przeztętniczej:

• Dotętnicze podanie skojarzenia produktu HEVASCOL i leków przeciwnowotworowych stosowanych w leczeniu raka wątrobowokomórkowego w obszarach wątroby z poszerzonymi przewodami żółciowymi, jeśli nie można przeprowadzić drenażu po zabiegu (może spowodować niedokrwienie i działanie toksyczne na przewody żółciowe)

²¹

Solutio Iodi Cum Glycerini Coel (płyn Lugola)

Dla płynu Lugola (Solutio Iodi Cum Glycerini Coel), który jest płynem do stosowania na skórę, zawierającym 10 mg jodu i 20 mg potasu jodku w 1 g, przeciwwskazaniami są:

• Stosowanie bezpośrednio na rany i oparzenia
• Nadwrażliwość na jod
• Nadczynność tarczycy
• Gruźlica płuc
• Niewydolność nerek
• Stosowanie u noworodków i niemowląt

²²

Przeciwwskazania związane z wiekiem pacjenta

Niektóre preparaty zawierające jod mają ograniczenia wiekowe:

• Supliven – przeciwwskazany u dzieci o masie ciała poniżej 15 kg²³
• Tracutil – nie wolno podawać noworodkom, niemowlętom i dzieciom ze względu na brak specyficznych badań²⁴
• Solutio Iodi Cum Glycerini Coel (płyn Lugola) – nie stosować u noworodków i niemowląt²⁵

Przeciwwskazania związane z funkcją nerek

W przypadku preparatów zawierających jod jako składnik mieszaniny pierwiastków śladowych (Pediaven G20), przeciwwskazaniem jest ciężka niewydolność nerek bez możliwości przeprowadzenia dializy.²⁶ Również stosowanie płynu Lugola (Solutio Iodi Cum Glycerini Coel) jest przeciwwskazane w niewydolności nerek.²⁷

Inne istotne przeciwwskazania w produktach zawierających jod

Preparaty złożone zawierające jod jako jeden z pierwiastków śladowych mają dodatkowe przeciwwskazania związane ze specyfiką ich stosowania, takie jak:

• Wrodzone zaburzenia metabolizmu aminokwasów – przeciwwskazanie dla produktów Pediaven G20, Pediaven NN2^{28 29}
• Ciężka, niekontrolowana hiperglikemia – przeciwwskazanie dla produktów Pediaven G20, Pediaven NN2^{30 31}
• Patologicznie zwiększone stężenie w osoczu jednego z elektrolitów zawartych w produktach Pediaven G20, Pediaven NN2^{32 33}
• Niestabilny stan ogólny – taki jak: ciężki stan pourazowy, niewyrównana cukrzyca, ostra faza wstrząsu krążeniowego, ciężka kwasica metaboliczna, ciężki zespół ogólnoustrojowej reakcji zapalnej (posocznica, wstrząs septyczny) oraz śpiączka hiperosmolarna – przeciwwskazanie dla produktów Pediaven G20, Pediaven NN2^{34 35}
• Zespół szoku pokarmowego – pacjent jest w stanie ciężkiego niedożywienia z ryzykiem wystąpienia „zespołu szoku pokarmowego” – przeciwwskazanie dla produktu Pediaven G20³⁶

Ogólne przeciwwskazania do podawania infuzji dożylnej

W przypadku produktów podawanych drogą dożylną, należy uwzględnić ogólne przeciwwskazania do podawania infuzji dożylnej, w szczególności:

• Ostry obrzęk płuc
• Przewodnienie
• Nieleczona niewydolność serca
• Odwodnienie hipotoniczne

^{37 38}

Kiedy odradzić pacjentowi stosowanie preparatów zawierających jod

Biorąc pod uwagę wszystkie wymienione przeciwwskazania, lekarz powinien odradzić stosowanie preparatów zawierających jod w następujących sytuacjach:

1. U pacjentów z rozpoznaną nadwrażliwością na jod lub inne składniki preparatu
2. U pacjentów z zaburzeniami czynności tarczycy, szczególnie z nadczynnością tarczycy
3. U pacjentów z całkowitym zatrzymaniem odpływu żółci lub znaczną cholestazą
4. U pacjentów z chorobą Wilsona, hemochromatozą lub innymi zaburzeniami magazynowania pierwiastków
5. U pacjentów z podwyższonym stężeniem jodu lub innych pierwiastków śladowych zawartych w produkcie
6. U pacjentów z ciężką niewydolnością nerek (bez możliwości dializy) lub gruźlicą płuc (w przypadku płynu Lugola)
7. U noworodków i niemowląt (w przypadku produktów Tracutil, Solutio Iodi Cum Glycerini Coel)
8. U dzieci o masie ciała poniżej 15 kg (w przypadku produktu Supliven)
9. W przypadku specyficznych przeciwwskazań związanych z zastosowaniem produktu (np. dla produktu HEVASCOL – urazy, krwawienia, ciąża, ostra choroba zapalna miednicy przy stosowaniu w histerosalpingografii)
10. W stanach niestabilnych klinicznie (ciężki stan pourazowy, niewyrównana cukrzyca, wstrząs, ciężka kwasica metaboliczna, posocznica, śpiączka hiperosmolarna)

Należy podkreślić, że decyzja o zastosowaniu określonego preparatu zawierającego jod powinna być zawsze indywidualizowana i poprzedzona szczegółową analizą stanu klinicznego pacjenta, uwzględniając wszystkie przeciwwskazania i potencjalne ryzyko związane z terapią.^{39 40}