Dawkowanie i sposób podawania
Jod

Dawkowanie i sposób podawania jodu w lecznictwie

Jod (I) stanowi istotny pierwiastek śladowy stosowany w różnych postaciach farmaceutycznych, zarówno w preparatach do żywienia pozajelitowego, jak i w lekach diagnostycznych oraz dermatologicznych. Dawkowanie jodu zależy od wskazania, wieku pacjenta oraz formulacji produktu leczniczego.¹

Jod w żywieniu pozajelitowym

W preparatach do żywienia pozajelitowego jod występuje jako składnik pierwiastków śladowych, dostarczanych w postaci potasu jodku. Dawkowanie zależy od wieku, masy ciała i stanu klinicznego pacjenta.²

W preparacie Addamel N, zalecana dawka dobowa u pacjentów dorosłych wynosi 10 ml (jedna ampułka), co odpowiada 0,1 μmol jodu (czyli około 13 μg). U dzieci o masie ciała 15 kg lub powyżej, rekomendowana dawka to 0,1 ml produktu Addamel N/kg mc./dobę.³

Dawkowanie u wcześniaków, noworodków i niemowląt

W przypadku wcześniaków, noworodków i niemowląt, dawkowanie jodu wymaga szczególnej uwagi. Preparat Peditrace Novum zawiera potasu jodek w ilości 2,567 mikrograma/ml.⁴

Dla poszczególnych grup wiekowych zalecane są następujące dawki Peditrace Novum:

• Wcześniaki: 1,0 ml/kg mc./dobę (co odpowiada 1,96 μg jodu/kg mc./dobę)
• Noworodki urodzone o czasie, niemowlęta oraz dzieci o masie ciała poniżej 20 kg: 0,5 ml/kg mc./dobę (co odpowiada 0,98 μg jodu/kg mc./dobę)
• Dzieci o masie ciała powyżej 20 kg i młodzież: maksymalnie 10 ml na dobę (co odpowiada 19,6 μg jodu na dobę)⁵

W preparacie Nutryelt Pediatric dla dzieci, jod dostępny jest w postaci potasu jodku, gdzie jedna ampułka 10 ml zawiera 13,08 μg potasu jodku, co odpowiada 10 μg jodu (0,079 μmol).⁶

Preparat Pediaven NN2 przeznaczony dla noworodków zawiera potasu jodek w ilości 3,3 μg na 250 ml roztworu, co odpowiada 2,5 μg jodu. Dawkowanie zależy od wieku ciążowego i masy urodzeniowej noworodka.⁷

Pediaven G20 dla starszych dzieci zawiera potasu jodek w ilości 0,07 mg na 1000 ml, co dostarcza 50 μg jodu. Dawkowanie powinno być dostosowane do wieku i masy ciała dziecka.⁸

Dawkowanie u dorosłych w żywieniu pozajelitowym

U pacjentów dorosłych, preparat Supliven zawiera 16,6 μg potasu jodku na ml, co daje 166 μg potasu jodku (odpowiadającego 13 μg jodu) w jednej ampułce o pojemności 10 ml. Zalecana dawka dobowa to jedna ampułka (10 ml) u pacjentów z zapotrzebowaniem podstawowym do umiarkowanie podwyższonego.^{9 10}

Preparat Tracutil dla dorosłych zawiera 16,6 μg potasu jodku na ml (1,0 mikromol jodu na ampułkę, co odpowiada 127 μg jodu). Rekomendowana dawka dzienna wynosi 10 ml (1 ampułka), ale może być zwiększona do 20 ml (2 ampułki) u pacjentów z umiarkowanie zwiększonym zapotrzebowaniem, przy jednoczesnym monitorowaniu stężenia pierwiastków śladowych.^{11 12}

Dawkowanie jodu w diagnostyce radiologicznej

W radiologii diagnostycznej, jod stosowany jest w postaci etiodowanego oleju (HEVASCOL). Poniżej przedstawiono dawkowanie w poszczególnych procedurach:¹³

Limfografia

Limfografia to procedura, w której podaje się HEVASCOL (zawierający 480 mg jodu/ml) do naczynia chłonnego, aby zobrazować układ chłonny. Zalecane dawki są następujące:¹⁴

• Dorośli: 4-7 ml na kończynę (do maksymalnie 10 ml na kończynę przy powiększonych węzłach chłonnych)
• Łączna dawka nie powinna przekraczać 14 ml (przy większych dawkach mogą wystąpić mikrozatory tłuszczowe w płucach)
• Bezwzględny limit to 20 ml łącznej dawki środka kontrastowego
• Dla zobrazowania pachowych węzłów chłonnych: 3-6 ml¹⁵

Dla pacjentów w podeszłym wieku (powyżej 65 lat) z chorobami układu krążenia, oddechowego lub nerwowego, należy stosować produkt z ostrożnością. U pacjentów z niewydolnością układu krążenia dawkę należy odpowiednio dostosować lub zrezygnować z badania.¹⁶

U dzieci w wieku 1-2 lat wystarczająca jest dawka 1 ml na kończynę. Dawkę należy również odpowiednio zmniejszyć u pacjentów z niedowagą.¹⁷

Fistulografia

Ilość środka kontrastowego określa się na podstawie szacowanych wymiarów przetoki. Zazwyczaj HEVASCOL podaje się w jednorazowej dawce.¹⁸

Histerosalpingografia

Podczas histerosalpingografii HEVASCOL wstrzykuje się powoli do jamy macicy, po 2 ml za każdym razem, aż potwierdzona zostanie drożność jajowodów. Łączna objętość zazwyczaj nie przekracza 15 ml. Dawka powinna być możliwie jak najmniejsza, aby zminimalizować ryzyko zaburzenia czynności tarczycy.¹⁹

Badanie powinno być wykonywane w fazie pęcherzykowej cyklu menstruacyjnego. Jeśli pacjentka odczuwa znaczący dyskomfort, należy przerwać podawanie wstrzyknięcia.²⁰

Jod w chemoembolizacji raka wątrobowokomórkowego

HEVASCOL jest stosowany w radiologii interwencyjnej w przeztętniczej chemoembolizacji raka wątrobowokomórkowego. Produkt podaje się selektywnie przez cewnik wprowadzony do tętnicy wątrobowej. Dawka zależy od wielkości zmiany, ale zwykle nie powinna przekraczać łącznej objętości 15 ml u dorosłych pacjentów.²¹

HEVASCOL może być mieszany z lekami przeciwnowotworowymi, takimi jak cisplatyna, doksorubicyna, epirubicyna i mitomycyna. Procedurę można powtarzać co 6-8 tygodni, w zależności od odpowiedzi guza i stanu pacjenta.²²

U pacjentów w wieku powyżej 65 lat z chorobą zasadniczą układu krążenia, oddechowego lub nerwowego należy zachować szczególną ostrożność. Zmniejszenie dawki może zapobiec niepożądanej zatorowości płucnej.²³

Jod w preparatach dermatologicznych

Płyn Lugola (Solutio Iodi Cum Glycerini Coel) jest preparatem dermatologicznym, zawierającym 10 mg jodu i 20 mg potasu jodku w 1 g płynu. Stosuje się roztwór nierozcieńczony, pędzlując lub przemywając zmienione chorobowo miejsce jałowym gazikiem nasączonym roztworem.^{24 25}

Sposób podawania jodu w preparatach dożylnych

Wszystkie dożylne preparaty zawierające jod jako element zestawu pierwiastków śladowych nie powinny być podawane w postaci nierozcieńczonej. Należy je rozcieńczyć zgodnie z zaleceniami producenta.^{26 27}

Preparat Tracutil powinien być podawany wyłącznie dożylnie po rozcieńczeniu przez dodanie co najmniej 250 ml odpowiedniego roztworu do infuzji (roztwory glukozy, roztwory elektrolitów). Wlew gotowej do użycia mieszaniny nie powinien trwać krócej niż 6 godzin i powinien zostać zakończony w ciągu 24 godzin.²⁸

Podczas stosowania preparatów zawierających jod u noworodków i dzieci w wieku poniżej 2 lat, roztwór (w worku i zestawie do podawania) należy chronić przed światłem do momentu zakończenia podawania.^{29 30}

Tabela dawkowania jodu

Uwagi specjalne dotyczące dawkowania

U pacjentów z zaburzeniami czynności nerek lub łagodną cholestazą należy dostosować dawkę preparatów zawierających jod.³¹

Dla wcześniaków poddawanych długotrwałemu żywieniu pozajelitowemu, należy zwrócić uwagę na suplementację innych pierwiastków: żelaza (po 3 tygodniach leczenia) oraz molibdenu (po 4 tygodniach leczenia).³²

W przypadku biegunki, która może prowadzić do zwiększonej utraty pierwiastków śladowych (w tym cynku) drogą jelit, należy kontrolować stężenia w surowicy krwi. Niedobory poszczególnych pierwiastków śladowych należy korygować poprzez specyficzną suplementację.³³

Przy przeztętniczej chemoembolizacji raka wątrobowokomórkowego, HEVASCOL należy podawać przy użyciu odpowiedniej szklanej strzykawki lub innego wyrobu, którego zgodność z produktem została potwierdzona w badaniu.³⁴