izoenzym CYP2C8
Izoenzym CYP2C8 należy do rodziny cytochromu P450 i jest jednym z kluczowych enzymów metabolizujących leki w organizmie człowieka. Występuje głównie w wątrobie, gdzie stanowi około 7% całkowitej zawartości cytochromu P450, ale jest również obecny w innych narządach, w tym w nerkach, nadnerczach, macicy, jajnikach, jelitach i płucach.
CYP2C8 odgrywa istotną rolę w metabolizmie wielu ważnych klinicznie leków, m.in. przeciwnowotworowych (paklitaksel), przeciwcukrzycowych (rosiglitazon, pioglitazon, repaglinid), statyn (cerivastatin), przeciwmalarycznych (amodiachina) oraz niesteroidowych leków przeciwzapalnych. Ponadto izoenzym ten uczestniczy w metabolizmie endogennych substancji, takich jak kwas arachidonowy i retinol.
Aktywność CYP2C8 podlega polimorfizmom genetycznym, co może prowadzić do istotnych różnic w metabolizmie leków między pacjentami. Najważniejsze warianty alleliczne to CYP2C8*2, CYP2C8*3 i CYP2C8*4, które wiążą się ze zmniejszoną aktywnością enzymatyczną. Istnieje również ryzyko interakcji lekowych związanych z indukcją lub inhibicją tego izoenzymu, co może prowadzić do zmian w skuteczności terapii lub nasilenia działań niepożądanych.
Znajomość roli CYP2C8 w metabolizmie leków jest kluczowa przy planowaniu terapii, szczególnie u pacjentów przyjmujących wiele leków jednocześnie lub u osób z genetycznymi wariantami tego enzymu, wpływającymi na jego aktywność.
Powiązane wpisy
- Leksykon leków
Interakcje leku – Pazopanib Accord 400 mg
Pazopanib jest metabolizowany głównie przez CYP3A4, z udziałem CYP1A2 i CYP2C8, oraz jest substratem transporterów P-gp i BCRP, co powoduje liczne interakcje farmakokinetyczne. Silne inhibitory CYP3A4 i P-gp, takie jak ketokonazol (400 mg/dobę), zwiększają AUC(0-24) pazopanibu o 66% i Cmax o 45%, co wymaga zmniejszenia dawki pazopanibu do 400 mg/dobę. Podobny efekt obserwuje się przy stosowaniu lapatynibu (1500 mg), który podnosi AUC i Cmax pazopanibu o 50-60%. Induktory CYP3A4, np. ryfampicyna, obniżają stężenie leku, dlatego zaleca się unikanie ich stosowania. Pazopanib hamuje także CYP1A2, CYP3A4, CYP2B6, CYP2C8, CYP2C9, CYP2C19, CYP2E1 oraz transportery OATP1B1 i UGT1A1, co może zwiększać ekspozycję na leki takie jak paklitaksel (AUC +26%, Cmax +31%) i SN-38 (metabolit irynotekanu, ekspozycja +20%). Szczególną ostrożność należy zachować przy jednoczesnym stosowaniu statyn, zwłaszcza symwastatyny, ze względu na zwiększone ryzyko hepatotoksyczności (AlAT >3× GGN u 27% pacjentów). Pazopanib należy przyjmować na czczo, co najmniej 1 godzinę przed lub 2 godziny po posiłku, gdyż jedzenie podwaja AUC i Cmax leku.
aktywność AlAT, antagonista receptora H2, atazanawir, atorwastatyna, białko oporności raka piersi, biodostępność, cetuksymab, dekstrometorfan, działanie niepożądane, esomeprazol, farmakokinetyka, fluwastatyna, hepatotoksyczność, induktor CYP3A4, indynawir, inhibitor CYP3A4, inhibitor pompy protonowej, irynotekan, itrakonazol, izoenzym CYP1A2, izoenzym CYP2C8, izoenzym CYP3A4, ketokonazol, klarytromycyna, kofeina, lapatynib, midazolam, nelfinawir, omeprazol, P-glikoproteina, paklitaksel, polimorfizm UGT1A1, polipeptyd transportujący aniony organiczne, prawastatyna, rozuwastatyna, ryfampicyna, rytonawir, sakwinawir, sok grejpfrutowy, statyna, symwastatyna, telitromycyna, transferaza urydyno-difosforano-glukuronozylowa, warfaryna, worykonazol - Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Fypalan 2 mg
Perampanel, substancja czynna leku Fypalan, charakteryzuje się szybkim wchłanianiem po podaniu doustnym, bez efektu pierwszego przejścia, a jedzenie wysokotłuszczowe opóźnia Tmax o około 1 godzinę, nie wpływając na Cmax ani AUC0-inf. Lek wykazuje wysokie wiązanie z białkami osocza (~95%) i nie jest substratem ani inhibitorem kluczowych transporterów błonowych (OATP1B1/1B3, OAT1-4, OCT1-3, P-gp, BCRP). Metabolizm perampanelu odbywa się głównie w wątrobie, z udziałem CYP3A, w procesie dwuetapowym: utlenianie i glukuronidacja. Po podaniu radioznakowanego leku, około 30% radioaktywności wydalane jest z moczem, a 70% z kałem, głównie jako metabolity. Średni okres półtrwania wynosi 105 godzin, jednak ulega skróceniu do 25 godzin pod wpływem silnych induktorów CYP3A (np. karbamazepiny). Farmakokinetyka perampanelu jest liniowa w dawkach 0,2-36 mg, co ułatwia dostosowanie dawkowania.
białko oporności raka piersi, choroba Parkinsona, cytochrom CYP3A, częściowy napad padaczkowy, dystrybucja leku, efekt pierwszego przejścia, farmakokinetyka, glikoproteina p, indukcja enzymatyczna, izoenzym CYP2B6, izoenzym CYP2C8, izoenzym CYP3A4/5, izoenzym cytochromu P450, izoenzym UGT1A9, klirens kreatyniny, klirens leku, liniowa zależność farmakologiczna, mikrosom wątroby ludzkiej, napad częściowy, napad toniczno-kloniczny pierwotnie uogólniony, neuropatia cukrzycowa, okres półtrwania leku, perampanel, polipeptyd transportujący aniony organiczne, skala Child-Pugh, stwardnienie rozsiane, transporter anionów organicznych, transporter kationów organicznych, zaburzenie czynności nerek, zaburzenie czynności wątroby - Leksykon leków
Interakcje leku – Loperamid APTEO MED 2 mg
Loperamid APTEO MED (loperamidu chlorowodorek) wykazuje istotne interakcje farmakokinetyczne z lekami wpływającymi na glikoproteinę P oraz izoenzymy cytochromu P450, zwłaszcza CYP3A4 i CYP2C8. Inhibitory glikoproteiny P, takie jak chinidyna i rytonawir, zwiększają stężenie loperamidu w osoczu 2-3-krotnie po dawce 16 mg. Silne inhibitory CYP3A4 i glikoproteiny P, np. itrakonazol (4 mg loperamidu) i ketokonazol (16 mg loperamidu), powodują wzrost stężenia loperamidu odpowiednio 3-4 i 5-krotny. Gemfibrozyl, inhibitor CYP2C8, podwaja stężenie loperamidu, a ich skojarzenie (itrakonazol + gemfibrozyl) prowadzi do 4-krotnego wzrostu maksymalnego stężenia i 13-krotnej ekspozycji. Pomimo tych wzrostów, nie zaobserwowano nasilenia działań ośrodkowych, co potwierdzono testami psychomotorycznymi i pupilometrią. Jednak ze względu na potencjalne ryzyko, zaleca się ostrożność, monitorowanie pacjentów i rozważenie zmniejszenia dawki loperamidu przy jednoczesnym stosowaniu tych inhibitorów.
antagonizm farmakodynamiczny, chinidyna, cisapryd, cytochrom P450, desmopresyna, działanie farmakodynamiczne, działanie sedatywne, działanie uspokajające, gemfibrozyl, glikoproteina p, hiponatremia, inhibitor CYP2C8, inhibitor CYP3A4, inhibitor cytochromu P450, inhibitor glikoproteiny p, itrakonazol, izoenzym CYP2C8, izoenzym CYP3A4, ketokonazol, loperamid chlorowodorek, metoklopramid, motoryka przewodu pokarmowego, ośrodkowy układ nerwowy, rytonawir, skojarzenie itrakonazolu i gemfibrozylu, synergizm farmakodynamiczny, zaburzenie żołądkowo-jelitowe, zatrucie wodne - Leksykon leków
Interakcje leku – Pazopanib Pharmascience 400 mg
Pazopanib jest metabolizowany głównie przez CYP3A4, z udziałem CYP1A2 i CYP2C8, oraz jest substratem transporterów P-gp i BCRP, co predysponuje do licznych interakcji farmakokinetycznych. Silne inhibitory CYP3A4 (np. ketokonazol, itrakonazol, klarytromycyna) zwiększają stężenia pazopanibu w osoczu o 66% (AUC) i 45% (Cₘₐₓ), co wymaga redukcji dawki do 400 mg/dobę. Podobny efekt wykazuje lapatynib (50-60% wzrost AUC i Cₘₐₓ). Induktory CYP3A4, takie jak ryfampicyna, obniżają stężenia leku, dlatego ich stosowanie należy unikać. Ponadto, inhibitory pompy protonowej (esomeprazol) zmniejszają biodostępność pazopanibu o około 40%, co wymaga odpowiedniego odstępu czasowego między podaniem leków. Pazopanib hamuje również enzymy CYP (m.in. CYP3A4, CYP2D6) i transportery (OATP1B1), co wpływa na farmakokinetykę innych leków, np. zwiększając AUC midazolamu o 30% oraz AUC i Cₘₐₓ paklitakselu o 26% i 31%. Szczególną uwagę należy zwrócić na interakcję z symwastatyną, która zwiększa ryzyko hepatotoksyczności (AlAT >3× GGN u 27% pacjentów vs 14% bez statyn).
aktywność AlAT, antagonista receptora H2, atazanawir, atorwastatyna, białko oporności raka piersi, cetuksymab, dekstrometorfan, esomeprazol, fluwastatyna, hepatotoksyczność, induktor CYP3A4, inhibitor CYP3A4, inhibitor pompy protonowej, irynotekan, itrakonazol, izoenzym CYP1A2, izoenzym CYP2C8, izoenzym CYP3A4, ketokonazol, klarytromycyna, kofeina, lapatynib, midazolam, P-glikoproteina, paklitaksel, polimorfizm UGT1A1, polipeptyd transportujący aniony organiczne, prawastatyna, rozuwastatyna, ryfampicyna, sok grejpfrutowy, symwastatyna, transferaza urydyno-difosforano-glukuronozylowa, warfaryna - Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Fypalan 4 mg
Perampanel wykazuje szybkie wchłanianie po podaniu doustnym, bez efektu pierwszego przejścia przez wątrobę, a podanie z pokarmem tłuszczowym opóźnia jedynie Tmax o około 1 godzinę, nie wpływając na Cmax ani AUC0-inf. Lek charakteryzuje się wysokim (ok. 95%) wiązaniem z białkami osocza oraz brakiem istotnej interakcji z transporterami OATP, OAT, OCT, P-gp i BCRP. Metabolizm perampanelu odbywa się głównie przez CYP3A, z eliminacją około 30% radioaktywności z moczem i 70% z kałem, głównie w postaci metabolitów. Okres półtrwania t1/2 wynosi średnio 105 godzin, jednak ulega skróceniu do 25 godzin pod wpływem induktora CYP3A, karbamazepiny. Farmakokinetyka leku jest liniowa w dawkach od 0,2 do 36 mg, a klirens u kobiet jest o 18% niższy niż u mężczyzn, co może mieć znaczenie kliniczne przy wyższych dawkach.
białko oporności raka piersi, choroba Parkinsona, cytochrom CYP3A, efekt pierwszego przejścia, ekspozycja całkowita, glikoproteina p, hamowanie enzymów, izoenzym CYP2B6, izoenzym CYP2C8, izoenzym CYP3A4/5, izoenzym UGT1A9, izoenzymy cytochromu P450, klirens kreatyniny, klirens leku, napad częściowy, napad padaczkowy częściowy, napad toniczno-kloniczny pierwotnie uogólniony, neuropatia cukrzycowa, okres półtrwania, perampanel, polipeptydy transportujące aniony organiczne, skala Child-Pugh, stężenie maksymalne w osoczu, stwardnienie rozsiane, transportery anionów organicznych, transportery kationów organicznych, zaburzenie czynności wątroby - Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Autokila 200 mg
Hydroksychlorochina, składnik aktywny Hydroxychloroquine TZF, charakteryzuje się wysoką biodostępnością doustną wynoszącą 79% (±12%) i osiąga maksymalne stężenia w osoczu po 3-4 godzinach. Lek wykazuje bardzo dużą objętość dystrybucji (5500 l w krwi, 44 000 l w osoczu) oraz kumuluje się w tkankach takich jak oczy, nerki, wątroba i płuca, a także w krwinkach (współczynnik krew/osocze 7,2). Metabolizm zachodzi głównie przez CYP2C8, CYP3A4, CYP2D6, FMO-1 i MAO-A, bez dominacji pojedynczego izoenzymu CYP. Hydroksychlorochina ma długi okres półtrwania 30-50 dni, a 20-25% dawki jest wydalane z moczem w formie niezmienionej. W stanie stacjonarnym u pacjentów z toczniem lub RZS stężenia we krwi wynoszą 450-490 ng/ml przy dawce 200 mg/dobę oraz 870-970 ng/ml przy dawce 400 mg/dobę, a farmakokinetyka jest liniowa w zakresie dawek 200-500 mg/dobę.
białko transportowe, biodostępność bezwzględna, cytochrom P450, dystrybucja leku, farmakokinetyka liniowa, hydroksychlorochina, inhibitor CYP2D6, interakcja lekowa, izoenzym CYP2C8, izoenzym CYP2D6, izoenzym CYP3A4, kumulacja tkankowa, monoaminooksydaza A, monooksygenaza flawinowa, niewydolność nerek, niewydolność wątroby, objętość dystrybucji, okres półtrwania, P-glikoproteina, populacja pediatryczna, profil eliminacji, reumatoidalne zapalenie stawów, siarczan hydroksychlorochiny, toczeń rumieniowaty, wiek podeszły - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Paclitaxel-Ebewe
Paklitaksel, cytotoksyczny lek przeciwnowotworowy, wymaga podawania pod ścisłym nadzorem doświadczonego lekarza oraz premedykacji kortykosteroidami, lekami przeciwhistaminowymi i antagonistami receptorów H₂ w celu zmniejszenia ryzyka ciężkich reakcji nadwrażliwości, które występują u <1% pacjentów. W leczeniu skojarzonym z cisplatyną paklitaksel powinien być podawany przed cisplatyną, aby uniknąć nasilonej mielosupresji i zmniejszenia klirensu o około 20%. W terapii raka piersi z przerzutami paklitaksel podaje się 24 godziny po doksorubicynie, aby zapobiec kumulacji metabolitów. Mielosupresja, zwłaszcza neutropenia, jest głównym ograniczeniem dawkowania; kolejny cykl leczenia można rozpocząć przy liczbie neutrofilów ≥1500/mm³ (≥1000/mm³ u mięsaka Kaposi) i płytek ≥100 000/mm³ (≥75 000/mm³ u mięsaka Kaposi). Monitorowanie czynności serca jest konieczne, zwłaszcza przy skojarzeniu z doksorubicyną lub trastuzumabem, ze względu na ryzyko zaburzeń przewodzenia i kardiotoksyczności.
alkohol etylowy, antagonista receptorów H2, blok przedsionkowo-komorowy, cholestaza wątrobowa, cisplatyna, CYP3A4, częstoskurcz komorowy, czynnik stymulujący wzrost granulocytów, doksorubicyna, duszność, fetotoksyczność, G-CSF, inhibitor proteazy, izoenzym CYP2C8, klirens leku, kortykosteroid, lek przeciwgrzybiczny imidazolowy, lek przeciwhistaminowy, makrogologlicerolu rycynooleinian, mielosupresja, mięsak Kaposiego, morfologia krwi, neuropatia obwodowa, neutropenia, niedociśnienie tętnicze, niedrobnokomórkowy rak płuca, obrzęk naczynioruchowy, paklitaksel, pokrzywka, premedykacja, rak jajnika, rak piersi z przerzutami, reakcja nadwrażliwości, rzekomobłoniaste zapalenie jelit, śródmiąższowe zapalenie płuc, trastuzumab, wentrykulografia radioizotopowa, wynaczynienie, zaburzenie czynności wątroby - Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Treprostinil Zentiva 10 mg/ml
Treprostinil Zentiva, zawierający 10 mg/ml treprostynilu w postaci soli sodowej, wykazuje liniową farmakokinetykę przy infuzji podskórnej i dożylnej w zakresie dawek od 2,5 do 125 ng/kg/min, osiągając stan stacjonarny w 15-18 godzin. Biorównoważność między podaniem podskórnym a dożylnym stwierdzono przy dawce 10 ng/kg/min. Lek charakteryzuje się dużą objętością dystrybucji (1,11-1,22 l/kg) oraz metabolizowany jest głównie przez CYP2C8, z pięcioma głównymi metabolitami stanowiącymi 64,4% dawki. Okres półtrwania treprostynilu zależy od czasu infuzji: 1,32-1,42 h po 6-godzinnej infuzji, 4,61 h po 72-godzinnej oraz 2,93 h po infuzji trwającej co najmniej trzy tygodnie. Klirens osoczowy wynosi 586,2-646,9 mL/kg/h, z obniżeniem u pacjentów otyłych (BMI > 30 kg/m²).
białko mikrosomalne, biorównoważność, faza eliminacji, glukuronid, infuzja dożylna, infuzja podskórna, interakcja farmakodynamiczna, interakcja farmakokinetyczna, izoenzym CYP2C8, izoenzymy CYP, izoenzymy cytochromu P450, klirens osoczowy, kwas glukuronowy, objętość dystrybucji, okres półtrwania, otyłość, stan stacjonarny, stężenie osoczowe leku, treprostinil, znakowanie radioaktywne - Leksykon leków
Interakcje leku – Remodulin 1 mg/ml
Treprostynil, substancja czynna Remodulin, wykazuje liczne interakcje farmakologiczne, które mogą znacząco wpływać na jego profil bezpieczeństwa i skuteczność terapeutyczną. Szczególnie istotne jest nasilenie efektu hipotensyjnego podczas jednoczesnego stosowania z lekami moczopędnymi, przeciwnadciśnieniowymi oraz innymi wazodylatatorami, co wymaga ścisłego monitorowania ciśnienia tętniczego i ewentualnej modyfikacji dawkowania. Furosemid może zmniejszać osoczowy klirens treprostynilu, potencjalnie zwiększając jego stężenie i działanie. Ponadto, treprostynil hamuje funkcję płytek krwi, co w połączeniu z lekami antyagregacyjnymi (np. ASA, klopidogrel), NLPZ, donorami tlenku azotu oraz przeciwzakrzepowymi (heparyna, warfaryna, NOAC) znacząco podnosi ryzyko krwawień, wymagając monitorowania parametrów hemostazy i obserwacji klinicznej.
cytochrom P450, donor tlenku azotu, doustny antykoagulant, efekt hipotensyjny, efekt wazodylatacyjny, furosemid, gemfibrozyl, hemostaza, heparyna, induktor CYP2C8, inhibitor CYP2C8, izoenzym CYP2C8, klirens osoczowy treprostynilu, klopidogrel, kwas acetylosalicylowy, lek antyagregacyjny, lek moczopędny, lek przeciwnadciśnieniowy, lek przeciwzakrzepowy, lek rozszerzający naczynia, niedociśnienie tętnicze ogólnoustrojowe, niesteroidowy lek przeciwzapalny, nitrogliceryna, parametr hemodynamiczny, parametr krzepnięcia, płytki krwi, ryfampicyna, treprostynil, warfaryna - Leksykon leków
Interakcje leku – Levosimendan Kabi 2,5 mg/ml
Levosimendan wykazuje istotne interakcje farmakodynamiczne i farmakokinetyczne, które wymagają szczególnej uwagi podczas terapii. Szczególnie istotne jest monitorowanie ciśnienia tętniczego u pacjentów otrzymujących leki dożylne działające na naczynia krwionośne oraz monoazotan izosorbidu, ze względu na ryzyko nasilonej hipotensji, w tym ortostatycznej. Beta-adrenolityki i digoksyna mogą być stosowane jednocześnie bez utraty skuteczności lub istotnych interakcji. Levosimendan jest inhibitorem CYP2C8, co może zwiększać ekspozycję na leki metabolizowane przez ten izoenzym, takie jak loperamid, pioglitazon, repaglinid i enzalutamid, dlatego ich jednoczesne stosowanie należy unikać, jeśli to możliwe.
beta-adrenolityk, digoksyna, działanie inotropowe, działanie naczyniorozszerzające, enzalutamid, etanol, hipoglikemia, hipotonia ortostatyczna, interakcja farmakodynamiczna, interakcja farmakokinetyczna, interakcja z alkoholem, izoenzym CYP2C8, lek przeciwbiegunkowy, lek przeciwcukrzycowy, leki działające na naczynia krwionośne, lewozymendan, loperamid, meglitynid, monoazotan izosorbidu, niedociśnienie ortostatyczne, niedociśnienie tętnicze, parametry hemodynamiczne, pioglitazon, rak prostaty, repaglinid, substrat CYP2C8, tiazolidynedion