izoenzymy CYP
Izoenzymy CYP (cytochromu P450) stanowią rodzinę enzymów, które odgrywają kluczową rolę w metabolizmie leków i innych ksenobiotyków w organizmie. Są one odpowiedzialne za reakcje oksydacji I fazy biotransformacji, co umożliwia przekształcenie związków lipofilnych w formy bardziej polarne, ułatwiając ich wydalanie.
W ludzkim organizmie występuje ponad 50 izoenzymów CYP, z których najważniejsze znaczenie kliniczne mają: CYP3A4/5 (metabolizujący około 50% stosowanych leków), CYP2D6, CYP2C9, CYP2C19, CYP1A2 i CYP2E1. Izoenzymy te charakteryzują się różnymi profilami substratowymi oraz odmienną podatnością na indukcję i inhibicję.
Aktywność poszczególnych izoenzymów CYP wykazuje znaczne zróżnicowanie międzyosobnicze, uwarunkowane czynnikami genetycznymi (polimorfizm), środowiskowymi oraz interakcjami międzylekowymi. Polimorfizm genetyczny izoenzymów CYP może prowadzić do występowania różnych fenotypów metabolicznych: wolnych, pośrednich, ekstensywnych i ultraszybkich metabolizerów.
Znajomość aktywności izoenzymów CYP ma fundamentalne znaczenie w farmakoterapii, ponieważ pozwala przewidzieć potencjalne interakcje lekowe, dostosować dawkowanie leków oraz zminimalizować ryzyko wystąpienia działań niepożądanych. Inhibitory i induktory izoenzymów CYP mogą odpowiednio zwiększać lub zmniejszać stężenie substratów tych enzymów w organizmie, co ma bezpośrednie przełożenie na efekt terapeutyczny.
Powiązane wpisy
- Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Palifren Long 25 mg
Palifren Long, zawierający palmitynian paliperydonu jako prolek, charakteryzuje się farmakokinetyką typową dla preparatów o przedłużonym uwalnianiu, z mediana Tmax wynoszącą 13 dni po podaniu domięśniowym i uwalnianiem trwającym co najmniej 4 miesiące. Biodostępność leku wynosi 100%, a okres półtrwania paliperydonu w zakresie dawek 25-150 mg wynosi od 25 do 49 dni. Miejsce podania wpływa na parametry farmakokinetyczne – podanie do mięśnia naramiennego skutkuje o około 28% wyższym Cmax niż podanie do mięśnia pośladkowego. Schemat dawkowania inicjującego (150 mg w 1. dniu i 100 mg w 8. dniu do mięśnia naramiennego) umożliwia szybkie osiągnięcie stężeń terapeutycznych bez konieczności stosowania dodatkowej terapii doustnej. Wiązanie paliperydonu z białkami osocza wynosi 74%, a metabolizm leku nie jest intensywny, z głównymi szlakami metabolicznymi obejmującymi dealkilację, hydroksylację, odwodornienie i odłączenie benzizoksazolu, z udziałem izoenzymów CYP2D6 i CYP3A4 nieistotnym klinicznie. Paliperydon jest substratem P-gp, jednak kliniczne znaczenie tego faktu pozostaje nieustalone.
dealkilacja, farmakokinetyka populacyjna, glikoproteina p, hydroksylacja, izoenzymy CYP, klasyfikacja Child-Pugh, klirens kreatyniny, lek doustny, miejsce podania leku, mieszanina racemiczna, mikrosomy wątrobowe, odwodornienie, okres półtrwania leku, paliperydon o przedłużonym uwalnianiu, palmitynian paliperydonu, parametr Cmax, podanie pozajelitowe, preparat o przedłużonym uwalnianiu, stan stacjonarny, stężenie terapeutyczne, wstrzyknięcie domięśniowe, zaburzenia czynności wątroby - Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Sitagliptin + Metformin hydrochloride TZF 50 mg + 1000 mg
Produkt leczniczy Sitagliptin + Metformin hydrochloride TZF wykazuje farmakokinetykę potwierdzającą biorównoważność z jednoczesnym podawaniem sytagliptyny (100 mg) i metforminy (500 mg) w postaci oddzielnych tabletek. Sytagliptyna charakteryzuje się szybkim wchłanianiem (Tmax 1-4 h), wysoką biodostępnością około 87%, objętością dystrybucji około 198 l oraz umiarkowanym wiązaniem z białkami osocza (38%). Eliminacja odbywa się głównie przez nerki (79% w postaci niezmienionej), z okresem półtrwania około 12,4 h i klirensem nerkowym około 350 ml/min. Metabolizm sytagliptyny jest ograniczony, głównie przez CYP3A4 i CYP2C8, bez istotnej indukcji lub inhibicji izoenzymów CYP. Metformina wykazuje Tmax około 2,5 h, biodostępność 50-60%, niskie wiązanie z białkami osocza, objętość dystrybucji 63-276 l oraz jest wydalana w postaci niezmienionej przez nerki z klirensem >400 ml/min i okresem półtrwania około 6,5 h. Pokarm zmniejsza wchłanianie metforminy (Cmax ↓40%, AUC ↓25%, Tmax wydłużone o 35 min), natomiast nie wpływa na farmakokinetykę sytagliptyny.
biodostępność sytagliptyny, cukrzyca typu 2, dysfagia, enzym CYP3A4, farmakokinetyka, farmakologia bezpieczeństwa, genotoksyczność, glikoproteina p, hepatotoksyczność, inhibitor DPP-4, inhibitor glikoproteiny p, izoenzymy CYP, klirens nerkowy, objętość dystrybucji, przesączanie kłębkowe, schyłkowa niewydolność nerek, skala Child-Pugha, stężenie w osoczu, sytagliptyna i metformina, toksyczność reprodukcyjna, transporter anionów organicznych, transportery kanalikowe, wydzielanie kanalikowe, zaburzenia czynności nerek, zaburzenia czynności wątroby - Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Sodium oxybate Accord 500 mg/ml
Hydroksymaślan sodu, substancja czynna leku Sodium oxybate Accord (500 mg/ml roztwór doustny), charakteryzuje się szybkim i niemal całkowitym wchłanianiem po podaniu doustnym z biodostępnością około 88%. Farmakokinetyka wykazuje nieliniowość, co objawia się 3,8-krotnym wzrostem AUC przy podwojeniu dawki z 4,5 g do 9 g. Maksymalne stężenia w osoczu (Cmax) po dawce dobowej 9 g podzielonej na dwie dawki wynoszą odpowiednio 78 i 142 µg/ml, a czas do osiągnięcia stężenia maksymalnego (Tmax) wynosi od 0,5 do 2 godzin. Pokarm bogatotłuszczowy znacząco opóźnia wchłanianie (Tmax do 2 h), zmniejsza Cmax o 58% i AUC o 37%. Hydroksymaślan sodu jest hydrofilny, o objętości dystrybucji 190-384 ml/kg, wiąże się z białkami osocza w minimalnym stopniu (<1%). Okres półtrwania wynosi 0,5-1 godziny, a eliminacja odbywa się głównie przez metabolizm wątrobowy, z wydalaniem <5% leku w postaci niezmienionej z moczem w ciągu 6-8 godzin.
acetylokoenzym A, beta-oksydacja, biodostępność leku, cykl Krebsa, cykl kwasów trikarboksylowych, czas do osiągnięcia stężenia maksymalnego, dehydrogenaza GHB, dehydrogenaza semialdehydu bursztynowego, efekt pierwszego przejścia, hydroksymaślan sodu, izoenzymy CYP, izoenzymy cytochromu P450, klirens doustny, maksymalne stężenie w osoczu, marskość wątroby, nieliniowość farmakokinetyczna, objętość dystrybucji, okres półtrwania, pole powierzchni pod krzywą stężenia, posiłek bogatotłuszczowy, transhydrogenaza, wodobrzusze, zaburzenie czynności nerek, zaburzenie czynności wątroby - Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Meaxin 400 mg
Imatynib wykazuje przewidywalną i liniową farmakokinetykę w dawkach od 25 do 1000 mg, z bardzo wysoką biodostępnością doustną wynoszącą 98%. Po podaniu doustnym okres półtrwania wynosi około 18 godzin, co uzasadnia dawkowanie raz na dobę. Lek wiąże się w 95% z białkami osocza, głównie albuminą i kwaśną alfa-glikoproteiną. Głównym metabolitem jest pochodna N-demetylowa piperazyny, której ekspozycja stanowi 16% AUC imatynibu. Metabolizm imatynibu odbywa się głównie przez enzym CYP3A4, a lek sam jest inhibitorem izoenzymów CYP2C9, CYP2D6 i CYP3A4/5, co może prowadzić do interakcji farmakokinetycznych z innymi lekami metabolizowanymi przez te szlaki. Kumulacja leku w stanie równowagi wynosi 1,5-2,5-krotnie przy podawaniu raz na dobę. Wydalanie odbywa się głównie z kałem (68% dawki) oraz moczem (13% dawki), z czego 25% dawki jest wydalane w formie niezmienionej.
5-fluorouracyl, biodostępność doustna, CYP3A4, dysfunkcja wątroby, erytromycyna, farmakokinetyka imatynibu, flukonazol, hamowanie CYP2C8, inhibitor konkurencyjny, izoenzymy CYP, klirens leku, kwaśna alfa-glikoproteina, niewydolność wątroby, nowotwór podścieliskowy przewodu pokarmowego, objętość dystrybucji, okres półtrwania, paklitaksel, Ph+ ALL, pochodna N-demetylowa, powierzchnia ciała, przewlekła białaczka szpikowa, stężenie albumin, stężenie bilirubiny, wiązanie z białkami osocza, wskaźnik masy ciała, wysokotłuszczowy posiłek, zaburzenia czynności nerek, zaburzenia czynności wątroby, zaburzenia hematologiczne, zmienność międzyosobnicza, znakowanie izotopowe - Leksykon leków
Interakcje leku – Zyvoxid 2 mg/ml
Linezolid, będący odwracalnym, nieselektywnym inhibitorem monoaminooksydazy (IMAO), wykazuje liczne interakcje farmakodynamiczne i farmakokinetyczne, które mają istotne znaczenie kliniczne. Szczególnie niebezpieczne jest jednoczesne stosowanie linezolidu z innymi inhibitorami MAO, lekami sympatykomimetycznymi (np. pseudoefedryną, fenylopropanolaminą), serotoninergicznymi (SSRI, opioidy) oraz dekstrometorfanem, ze względu na ryzyko przełomu nadciśnieniowego i zespołu serotoninowego. W badaniach klinicznych odnotowano wzrost ciśnienia skurczowego o 30-40 mmHg przy koadministracji linezolidu z pseudoefedryną, podczas gdy monoterapia linezolidem powodowała wzrost o 11-15 mmHg. Zaleca się ścisłe monitorowanie pacjentów oraz stopniowe dostosowywanie dawek leków wazopresyjnych. Ponadto, ze względu na hamowanie metabolizmu tyraminy przez MAO, należy unikać spożywania pokarmów bogatych w tyraminę (dojrzałe sery, wyciągi z drożdży, niedestylowane napoje alkoholowe, fermentowane produkty sojowe), aby zapobiec ryzyku przełomu nadciśnieniowego.
AUC, ciśnienie skurczowe, Cmax, cytochrom P450, dekstrometorfan, działania niepożądane, fenylopropanolamina, inhibitor MAO, inhibitor monoaminooksydazy, inhibitory monoaminooksydazy, INR, interakcje lekowe, izoenzymy CYP, leki serotoninergiczne, leki sympatykomimetyczne, leki wazopresyjne, linezolid, nadciśnienie tętnicze, opioidy, OUN, parametry krzepnięcia, przełom nadciśnieniowy, pseudoefedryna, receptor dopaminergiczny, ryfampicyna, SSRI, tyramina, warfaryna, zaburzenia funkcji OUN, zespół serotoninowy, Zyvoxid - Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Azacitidine Zentiva 25 mg/ml
Azacytydyna, stosowana w terapii zespołów mielodysplastycznych (MDS) oraz innych chorób hematologicznych, charakteryzuje się szybkim wchłanianiem po podaniu podskórnym dawki 75 mg/m², osiągając maksymalne stężenie w osoczu (Cmax) około 750 ± 403 ng/ml w 0,5 godziny. Całkowita biodostępność wynosi około 89% w porównaniu do podania dożylnego. Farmakokinetyka wykazuje proporcjonalność dawki do ekspozycji (AUC i Cmax) w zakresie 25-100 mg/m². Po dożylnym podaniu objętość dystrybucji wynosi średnio 76 ± 26 litrów, a klirens układowy 147 ± 47 l/godz. Metabolizm azacytydyny odbywa się głównie przez spontaniczną hydrolizę i deaminację z udziałem deaminazy cytydynowej, bez udziału izoenzymów cytochromu P450, UGT, SULT czy GST, co minimalizuje ryzyko interakcji lekowych związanych z tymi enzymami. Okres półtrwania (t½) po podaniu podskórnym wynosi 41 ± 8 minut, a eliminacja następuje głównie przez nerki, z wydaleniem 50-85% dawki w moczu.
białaczka mielomonocytowa, biodostępność leku, choroby hematologiczne, cytochrom P450, deaminaza cytydynowa, ekspozycja osocza, farmakokinetyka, frakcje wątrobowe, hepatocyty ludzkie, hydroliza spontaniczna, izoenzymy CYP, nawrót molekularny, niewydolność nerek, niewydolność wątroby, objętość dystrybucji, okres półtrwania leku, ostra białaczka szpikowa, podanie podskórne, pole pod krzywą AUC, remisja całkowita, stężenie w osoczu, sulfotransferazy, zespół mielodysplastyczny - Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Rivaroxaban Aurovitas 10 mg
Rywaroksaban charakteryzuje się szybką i niemal całkowitą absorpcją z przewodu pokarmowego, osiągając maksymalne stężenie w osoczu (Cₘₐₓ) w 2-4 godziny po podaniu doustnym, z biodostępnością 80-100% dla dawki 10 mg niezależnie od przyjmowania z posiłkiem. Farmakokinetyka jest prawie liniowa do dawki 15 mg/dobę, przy wyższych dawkach obserwuje się ograniczone wchłanianie i zmniejszoną biodostępność. Rywaroksaban wiąże się silnie z białkami osocza (92-95%), a jego objętość dystrybucji wynosi około 50 l. Metabolizm zachodzi głównie przez CYP3A4, CYP2J2 oraz mechanizmy niezależne od CYP, a eliminacja odbywa się w połowie przez nerki i połowie z kałem, z okresem półtrwania 5-9 godzin u młodych i 11-13 godzin u osób starszych. U pacjentów stosujących 10 mg raz na dobę stężenia w osoczu wynoszą średnio 101 μg/l (2-4 h) i 14 μg/l (24 h). Zależność PK/PD wykazuje model Eₘₐₓ dla hamowania czynnika Xa oraz liniową zależność dla PT, z różnicami w nachyleniu krzywej zależnej od odczynnika PT.
aktywność czynnika Xa, aPTT, AUC, białko BCRP, biodostępność leku, biotransformacja, czas protrombinowy, czynnik Xa, farmakokinetyka, HepTest, izoenzymy CYP, klasyfikacja Child-Pugh, klirens kreatyniny, klirens ogólnoustrojowy, koagulopatia, marskość wątroby, objętość dystrybucji, okres półtrwania, P-glikoproteina, profilaktyka pierwotna ŻChZZ, rywaroksaban, stężenie osoczowe, wiązanie z białkami osocza, zaburzenie czynności nerek, zaburzenie czynności wątroby, zależność farmakokinetyczno-farmakodynamiczna, zgłębnik żołądkowy, zmienność osobnicza, żylna choroba zakrzepowo-zatorowa - Leksykon leków
Interakcje leku – Elvanse 20 mg
Lisdeksamfetaminy dimezylan, substancja czynna preparatu Elvanse, nie wykazuje istotnej inhibicji ani indukcji głównych izoenzymów cytochromu P450 (CYP1A2, CYP2A6, CYP2B6, CYP2C8, CYP2C9, CYP2C19, CYP2D6, CYP3A4) ani nie jest substratem lub inhibitorem P-glikoproteiny, co wskazuje na niskie ryzyko interakcji farmakokinetycznych z lekami metabolizowanymi przez te enzymy i transportery. W badaniach klinicznych jednoczesne stosowanie z guanfacyną o przedłużonym uwalnianiu powodowało niewielki wzrost Cmax o 19% i AUC o 7%, a z wenlafaksyną o przedłużonym uwalnianiu obserwowano zmniejszenie Cmax o-desmetylowenlafaksyny o 9% i AUC o 17%, oraz wzrost Cmax wenlafaksyny o 10% i AUC o 13%, zmiany te są jednak klinicznie nieistotne. Deksamfetamina może nieznacznie hamować CYP2D6, ale bez istotnego wpływu na ekspozycję leków metabolizowanych przez ten enzym. Należy unikać jednoczesnego stosowania z inhibitorami monoaminooksydazy (IMAO) ze względu na wysokie ryzyko przełomu nadciśnieniowego i złośliwej hipertermii.
amfetamina, chlorpromazyna, cytochrom P450, guanetydyna, guanfacyna, haloperydol, hepatocyty, inhibitory monoaminooksydazy, izoenzymy CYP, komórki Caco-2, kwas askorbinowy, leki moczopędne tiazydowe, leki opioidowe, lisdeksamfetaminy dimezylan, mikrosomy wątrobowe, O-desmetylowenlafaksyna, okres półtrwania leku, P-glikoproteina, przełom nadciśnieniowy, SNRI, SSRI, stężenie osoczowe, węglan litu, wenlafaksyna, wodorowęglan sodu, zespół serotoninowy, złośliwa hipertermia - Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Sitagliptyna/Chlorowodorek metforminy Polpharma 50 mg + 850 mg
Badanie biorównoważności wykazało, że produkt zawierający sytagliptynę/metforminę jest farmakokinetycznie równoważny z podawaniem oddzielnych tabletek fosforanu sytagliptyny i chlorowodorku metforminy. Sytagliptyna po podaniu doustnym 100 mg osiąga Tmax w 1-4 godziny, z AUC 8,52 µM•h i Cmax 950 nM, a jej biodostępność wynosi około 87%. Posiłki bogate w tłuszcze nie wpływają na farmakokinetykę sytagliptyny. Lek jest głównie wydalany z moczem (79% w postaci niezmienionej), z okresem półtrwania około 12,4 godziny i klirensem nerkowym około 350 ml/min. Metabolizm jest ograniczony, głównie przez CYP3A4 i CYP2C8, bez istotnej indukcji lub inhibicji izoenzymów CYP. U pacjentów z zaburzeniami czynności nerek AUC sytagliptyny wzrasta do 4-krotnie w ciężkich przypadkach, co wymaga uwagi klinicznej, natomiast u pacjentów z łagodnymi i umiarkowanymi zaburzeniami nie jest konieczne dostosowanie dawki. Wątroba w stopniu łagodnym do umiarkowanego nie wymaga korekty dawkowania, a wiek, płeć, rasa i BMI nie wpływają istotnie na farmakokinetykę.
AUC, biodostępność, BMI, chlorowodorek metforminy, Cmax, cukrzyca typu 2, CYP2C8, CYP3A4, digoksyna, DPP-4, fosforan sytagliptyny, glikoproteina p, hemodializa, hOAT-3, izoenzymy CYP, klirens kreatyniny, klirens nerkowy, OAT1, objętość dystrybucji, OCT2, okres półtrwania, PEPT1/2, przesączanie kłębkowe, schyłkowa niewydolność nerek, skala Child-Pugha, Tmax, wydzielanie kanalikowe, zaburzenie czynności nerek, zaburzenie czynności wątroby - Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Flukofemin One 150 mg
Flukonazol, podawany doustnie w dawce 150 mg (Flukofemin One), charakteryzuje się wysoką biodostępnością (~90%) i szybkim osiąganiem maksymalnego stężenia w osoczu (0,5-1,5 h). Lek wykazuje proporcjonalność stężeń do dawki oraz długi okres półtrwania około 30 godzin u dorosłych, co umożliwia stosowanie pojedynczych dawek dobowych lub tygodniowych. W przypadku ciężkich zaburzeń czynności nerek (GFR < 20 ml/min) okres półtrwania wydłuża się do 98 godzin, co wymaga redukcji dawki. Flukonazol ma niskie wiązanie z białkami osocza (11-12%) i dużą objętość dystrybucji zbliżoną do całkowitej objętości wody ustrojowej, co przekłada się na efektywną penetrację do tkanek, w tym skóry, paznokci oraz płynu mózgowo-rdzeniowego (około 80% stężenia osoczowego). Kumulacja w warstwie rogowej skóry utrzymuje się nawet po odstawieniu leku (np. 5,8 μg/g po 7 dniach od zakończenia terapii 50 mg/dobę). Flukonazol jest wydalany głównie przez nerki (80% w postaci niezmienionej), a jego metabolizm jest minimalny (11% w postaci metabolitów). Lek jest inhibitorem CYP2C9, CYP3A4 oraz silnym inhibitorem CYP2C19, co ma istotne znaczenie w kontekście interakcji lekowych.
biodostępność, dawka nasycająca, dializa otrzewnowa, faza eliminacji, flukonazol, grzybica paznokci, grzybicze zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, hemodializa, inhibitor izoenzymu, izoenzymy CYP, kandydoza błony śluzowej, kandydoza pochwy, klirens, objętość dystrybucji, okres półtrwania, parametry farmakokinetyczne, płyn mózgowo-rdzeniowy, pole pod krzywą, przenikanie do mleka matki, stan stacjonarny, stężenie w osoczu, warstwa rogowa, wiązanie z białkami osocza, zaburzenia czynności nerek