Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności dotyczące stosowania Dexamethasone phosphate SF

Dexamethasone phosphate SF (4 mg/ml, roztwór do wstrzykiwań) wymaga szczególnej uwagi klinicznej podczas stosowania ze względu na możliwość wystąpienia poważnych działań niepożądanych. Personel medyczny powinien być świadomy szeregu specjalnych ostrzeżeń i środków ostrożności związanych z tym lekiem.¹

Ryzyko reakcji anafilaktycznych

Odnotowano przypadki ciężkich reakcji anafilaktycznych podczas stosowania Dexamethasone phosphate SF. Reakcje te mogą objawiać się zapaścią krążeniową, zatrzymaniem pracy serca, zaburzeniami rytmu serca, skurczem oskrzeli oraz zmianami ciśnienia tętniczego (niedociśnieniem lub nadciśnieniem). Mogą również wystąpić inne poważne reakcje anafilaktyczne, które należy monitorować szczególnie podczas pierwszego podania leku.²

Immunosupresja i ryzyko zakażeń

Leczenie Dexamethasone phosphate SF prowadzi do immunosupresji, co zwiększa ryzyko zakażeń bakteryjnych, wirusowych, pasożytniczych, oportunistycznych i grzybiczych. Należy zwrócić szczególną uwagę na fakt, że objawy istniejących lub rozwijających się zakażeń mogą być maskowane, co znacząco utrudnia diagnostykę. Nieaktywne zakażenia, takie jak gruźlica czy wirusowe zapalenie wątroby typu B, mogą ulec reaktywacji podczas terapii deksametazonem.³

Sytuacje stresu fizycznego

W przypadku szczególnych sytuacji stresu fizycznego, takich jak uraz, zabieg chirurgiczny czy poród, konieczne może być tymczasowe zwiększenie dawki Dexamethasone phosphate SF. Jest to istotny aspekt prowadzenia terapii, o którym należy poinformować pacjenta oraz monitorować jego stan w takich okolicznościach.⁴

Stany kliniczne wymagające szczególnej uwagi

Leczenie Dexamethasone phosphate SF należy stosować wyłącznie, jeśli jest bezwzględnie wskazane, a w niektórych przypadkach z dodatkowym celowanym leczeniem przeciwinfekcyjnym. Poniżej przedstawiono okoliczności wymagające szczególnej ostrożności.⁵

Choroby infekcyjne

• Ostre zakażenia wirusowe – w tym wirusowe zapalenie wątroby typu B, półpasiec, opryszczka, ospa wietrzna, opryszczkowe zapalenie rogówki. W tych przypadkach deksametazon może sprzyjać replikacji wirusa i nasilać objawy choroby.⁶
• Przewlekłe aktywne zapalenie wątroby z obecnością antygenu HBsAg. U tych pacjentów deksametazon może nasilać replikację wirusa i pogarszać przebieg choroby.⁷
• Szczepienia żywymi szczepionkami – podawanie deksametazonu jest przeciwwskazane od około 8 tygodni przed do 2 tygodni po szczepieniu z użyciem żywej szczepionki, ze względu na ryzyko zakażenia szczepem szczepionkowym.⁸
• Zakażenia grzybicze i pasożytnicze – w tym zarażenia nicieniami. Szczególnie u pacjentów z podejrzeniem lub potwierdzoną strongyloidozą, leczenie glikokortykosteroidami może prowadzić do aktywacji i masywnego namnażania tych pasożytów.⁹
• Poliomyelitis (choroba Heinego-Medina) – deksametazon może nasilać objawy choroby.¹⁰
• Zapalenie węzłów chłonnych po szczepieniu przeciw gruźlicy – deksametazon może nasilać objawy.¹¹
• Ostre i przewlekłe zakażenia bakteryjne – należy rozważyć jednoczesne stosowanie odpowiednich antybiotyków.¹²
• Gruźlica w wywiadzie – ze względu na ryzyko reaktywacji, lek można stosować jedynie łącznie z lekami przeciwgruźliczymi.¹³

Choroby współistniejące wymagające ostrożności

Leczenie Dexamethasone phosphate SF należy wdrażać tylko, jeśli jest bezwzględnie wskazane, i w razie potrzeby z dodatkowymi specyficznymi metodami terapeutycznymi w przypadku następujących schorzeń:¹⁴

• Wrzody żołądka lub jelit – deksametazon może prowadzić do zaostrzenia choroby wrzodowej i zwiększać ryzyko krwawienia.¹⁵
• Osteoporoza – deksametazon przyspiesza utratę masy kostnej, należy rozważyć suplementację wapnia i witaminy D oraz leki przeciwresorpcyjne.¹⁶
• Ciężka niewydolność serca – deksametazon może nasilać retencję sodu i wody, pogarszając objawy niewydolności serca. Pacjenci ci muszą pozostawać pod ścisłą obserwacją.¹⁷
• Nieuregulowane nadciśnienie tętnicze – deksametazon może powodować wzrost ciśnienia tętniczego.¹⁸
• Nieuregulowana cukrzyca – deksametazon wpływa na metabolizm glukozy, powodując wzrost glikemii.¹⁹
• Zaburzenia psychiczne (również w wywiadzie), w tym myśli samobójcze – zalecany jest nadzór neurologa lub psychiatry. Deksametazon może wywoływać lub nasilać zaburzenia psychiczne.²⁰
• Jaskra – zarówno z wąskim, jak i otwartym kątem przesączania. Zalecana jest jednoczesna terapia przeciwjaskrowa i regularna kontrola okulistyczna.²¹
• Owrzodzenia i uszkodzenia rogówki – zalecana jest jednoczesna terapia przeciwinfekcyjna i regularna kontrola okulistyczna.²²

Stosowanie w leczeniu COVID-19

W przypadku leczenia COVID-19, należy przestrzegać następujących zasad:²³

• Nie należy przerywać dotychczasowego leczenia kortykosteroidami podawanymi ogólnoustrojowo u pacjentów, którzy przyjmują je z innych przyczyn (np. pacjenci z przewlekłą obturacyjną chorobą płuc), ale nie wymagają tlenoterapii.²⁴
• Nie należy podawać deksametazonu w COVID-19 u pacjentów, którzy nie wymagają tlenoterapii lub wentylacji mechanicznej, ze względu na brak korzyści terapeutycznych i ryzyko pogorszenia stanu zdrowia w tej grupie.²⁵

Ryzyko powikłań żołądkowo-jelitowych

Ze względu na ryzyko perforacji jelita, Dexamethasone phosphate SF można stosować wyłącznie, jeśli jest to bezwzględnie wskazane i pod ścisłą kontrolą w następujących przypadkach:²⁶

• Ciężkie wrzodziejące zapalenie jelita grubego z ryzykiem perforacji, które może wystąpić nawet bez wyraźnego podrażnienia otrzewnej.²⁷
• Zapalenie uchyłków – deksametazon może maskować objawy perforacji lub zwiększać ryzyko jej wystąpienia.²⁸
• Zespolenia jelitowo-jelitowe (bezpośrednio po zabiegu) – deksametazon może opóźniać gojenie i zwiększać ryzyko nieszczelności zespolenia.²⁹

Należy pamiętać, że oznaki podrażnienia otrzewnej po perforacji przewodu pokarmowego mogą nie wystąpić u pacjentów otrzymujących duże dawki glikokortykosteroidów, co znacznie utrudnia wczesne rozpoznanie tego groźnego powikłania.³⁰

Specjalne grupy pacjentów i monitorowanie leczenia

Pacjenci z cukrzycą

U pacjentów z cukrzycą otrzymujących Dexamethasone phosphate SF należy uwzględnić zwiększone zapotrzebowanie na insulinę lub doustne leki przeciwcukrzycowe. Konieczne jest ścisłe monitorowanie glikemii i odpowiednie dostosowanie dawkowania leków hipoglikemizujących.³¹

Monitorowanie ciśnienia tętniczego

Podczas stosowania Dexamethasone phosphate SF niezbędna jest regularna kontrola ciśnienia krwi, szczególnie w przypadku podawania dużych dawek oraz u pacjentów z nieuregulowanym nadciśnieniem tętniczym. Deksametazon może prowadzić do retencji sodu i wody, co nasila istniejące nadciśnienie.³²

Bradykardia i reakcje sercowo-naczyniowe

U pacjentów leczonych dużymi dawkami deksametazonu może wystąpić bradykardia. Należy to uwzględnić zwłaszcza u pacjentów z chorobami układu krążenia i tych, którzy przyjmują leki wpływające na częstość rytmu serca.³³

Interakcje z fluorochinolonami

Jednoczesne stosowanie glikokortykosteroidów i fluorochinolonów zwiększa ryzyko wystąpienia tendinopatii, zapalenia ścięgna i zerwania ścięgna. Należy poinformować pacjenta o konieczności zgłaszania bólu, obrzęku lub tkliwości ścięgien, a w przypadku ich wystąpienia rozważyć przerwanie terapii jednym lub oboma lekami.³⁴

Miastenia gravis

U pacjentów z miastenią gravis (nużliwością mięśni) występującą przed rozpoczęciem leczenia Dexamethasone phosphate SF może dojść do początkowego zaostrzenia objawów choroby. Jest to zjawisko przejściowe, które należy uwzględnić w planowaniu terapii i poinformować o nim pacjenta.³⁵