Krup
Leczenie
Krup, czyli wirusowe zapalenie krtani i tchawicy, dotyczy głównie dzieci w wieku 6 miesięcy do 3 lat i występuje u około 3% tej populacji. Etiologia jest najczęściej wirusowa, z dominacją wirusa paragrypy typu 1 oraz innych wirusów oddechowych, w tym SARS-CoV-2. Klinicznie charakteryzuje się obrzękiem krtani i tchawicy, prowadzącym do szczekającego kaszlu, stridoru i chrypki, a w cięższych przypadkach do duszności. Leczenie zależy od nasilenia objawów: łagodny krup można leczyć ambulatoryjnie, stosując spokój, nawilżanie powietrza, ekspozycję na chłodne powietrze, odpowiednie nawodnienie oraz leki przeciwgorączkowe (paracetamol, ibuprofen). W przypadku umiarkowanego i ciężkiego krupu wskazana jest hospitalizacja i podawanie kortykosteroidów (dawki deksametazonu 0,15-0,6 mg/kg p.o., i.m. lub i.v., maks. 16 mg; prednizolonu 1-2 mg/kg p.o., maks. 50 mg) oraz nebulizowanej adrenaliny (5 ml roztworu 1:1000 lub 0,5 ml roztworu racemicznego 2,25% rozcieńczonego w 2,5 ml soli fizjologicznej). Kortykosteroidy działają przeciwzapalnie i zmniejszają obrzęk, przynosząc poprawę w ciągu 2-6 godzin, a adrenalina zapewnia szybkie, choć krótkotrwałe (do 2 godzin) złagodzenie objawów.
Krup (laryngotracheitis) – definicja i etiologia
Krup (zapalenie krtani i tchawicy) to częsta choroba układu oddechowego, która dotyka głównie niemowlęta i małe dzieci, zwykle w wieku od 6 miesięcy do 3 lat. Występuje u około 3% dzieci w tej grupie wiekowej. Jest najczęściej wywoływana przez wirusy, przede wszystkim wirus paragrypy typu 1, a także inne wirusy oddechowe, w tym COVID-19. 123
Krup charakteryzuje się zapaleniem górnych dróg oddechowych, w tym krtani (larynx) i tchawicy (trachea), co prowadzi do obrzęku w okolicy strun głosowych. Ten obrzęk powoduje charakterystyczny, „szczekający” kaszel przypominający szczekanie foki, świszczący oddech (stridor) oraz chrypkę. W cięższych przypadkach może wystąpić trudność w oddychaniu. 12
Leczenie krupu – zasady ogólne
Leczenie krupu zależy od nasilenia objawów oraz ryzyka szybkiego pogorszenia stanu zdrowia dziecka. Większość przypadków krupu ma przebieg łagodny i może być leczona w domu, jednak w przypadku umiarkowanego lub ciężkiego krupu może być konieczna hospitalizacja. 12
Krup zazwyczaj ustępuje samoistnie w ciągu 3-7 dni, choć kaszel może utrzymywać się dłużej, nawet do 2 tygodni. Ponieważ krup jest zazwyczaj wywoływany przez wirusy, antybiotyki nie są skuteczne w jego leczeniu, chyba że występuje dodatkowe zakażenie bakteryjne. 123
Leczenie łagodnego krupu
Większość dzieci z łagodnym krupem (świst krtaniowy przy płaczu, ale bez świstu w spoczynku i wciągania międzyżebrowego) może być leczona w domu. Leczenie łagodnego krupu obejmuje: 12
Leczenie domowe
- Utrzymanie dziecka w spokoju – pobudzenie i płacz mogą nasilić objawy i utrudnić oddychanie. 12
- Stosowanie nawilżacza z zimną mgiełką (cool mist humidifier) – może pomóc w łagodzeniu objawów poprzez nawilżenie dróg oddechowych. 12
- Narażenie na chłodne powietrze – krótkie wyjście na zewnątrz (jeśli powietrze jest chłodne) lub otwarcie okna może pomóc w zmniejszeniu obrzęku dróg oddechowych. 12
- Przebywanie z dzieckiem w łazience z działającym gorącym prysznicem (ale nie pod prysznicem) – para wodna może pomóc w łagodzeniu objawów. 12
- Odpowiednie nawodnienie – zachęcanie do picia płynów, zwłaszcza ciepłych, które mogą koić podrażnione gardło i struny głosowe. 12
- Leczenie gorączki – stosowanie paracetamolu (np. Tylenol) lub ibuprofenu (np. Advil, Motrin) zgodnie z zaleceniami lekarza. 12
- Uniesienie głowy dziecka podczas snu – może to ułatwić oddychanie (nie należy używać poduszek u niemowląt poniżej 12 miesiąca życia). 1
- Unikanie ekspozycji na dym – dym może nasilić kaszel. 1
- Monitorowanie objawów – rodzice powinni spać w tym samym pokoju co dziecko, aby móc natychmiast zareagować w przypadku pogorszenia stanu. 12
Leczenie farmakologiczne łagodnego krupu
W przypadku łagodnego krupu, zwłaszcza jeśli dziecko jest leczone w gabinecie lekarskim lub na oddziale ratunkowym, lekarz może zalecić jednorazową dawkę kortykosteroidu, najczęściej deksametazonu lub prednizolonu. 12
- Deksametazon – najczęściej stosowany kortykosteroid w leczeniu krupu. Zazwyczaj podawany jest doustnie w dawce 0,15-0,6 mg/kg masy ciała (maksymalnie 16 mg). Może być również podawany domięśniowo lub dożylnie, jeśli dziecko wymiotuje i nie może przyjmować leków doustnie. 123
- Prednizolon – alternatywa dla deksametazonu, podawany doustnie w dawce 1-2 mg/kg masy ciała (maksymalnie 50 mg). 123
- Budezonid – w przypadku, gdy dziecko nie może przyjmować leków doustnie i nie ma dostępu dożylnego, można zastosować wziewny budezonid w dawce 2 mg. 123
Kortykosteroidy działają poprzez zmniejszenie stanu zapalnego i obrzęku w drogach oddechowych. Zazwyczaj zaczynają działać w ciągu 2-6 godzin od podania i przynoszą ulgę na 24-48 godzin. U dzieci z łagodnym krupem kortykosteroidy mogą zmniejszyć potrzebę ponownej wizyty na oddziale ratunkowym lub w gabinecie lekarskim. 123
Leczenie umiarkowanego i ciężkiego krupu
Objawy umiarkowanego do ciężkiego krupu obejmują: wciąganie międzyżebrowe (zapadanie się skóry i mięśni między żebrami i pod klatką piersiową), przyspieszone lub utrudnione oddychanie oraz stridor (świszczący oddech) słyszalny nawet gdy dziecko odpoczywa. 12
Dzieci z umiarkowanym do ciężkiego krupem powinny być ocenione na oddziale ratunkowym lub w klinice zdolnej do leczenia nagłych chorób układu oddechowego. Ciężki krup jest potencjalnie zagrażającą życiu chorobą i leczenie nie powinno być opóźniane z żadnego powodu. 12
Leczenie farmakologiczne umiarkowanego i ciężkiego krupu
Leczenie umiarkowanego do ciężkiego krupu zazwyczaj obejmuje: 1
- Kortykosteroidy – deksametazon doustnie, domięśniowo lub dożylnie w dawce 0,6 mg/kg masy ciała (maksymalnie 12 mg) zmniejsza obrzęk dróg oddechowych. 123
- Nebulizowaną adrenalinę (epinefrynę) – podawana poprzez nebulizator (inhalator) w dawce 5 ml roztworu 1:1000 lub 0,5 ml roztworu racemicznego 2,25% rozcieńczonego w 2,5 ml soli fizjologicznej. Działa szybko (w ciągu 10-15 minut), ale efekt jest krótkotrwały (do 2 godzin) i może być konieczne ponowne podanie leku. 1234
Dzieci, którym podano adrenalinę, muszą być monitorowane przez 2-4 godziny po ostatniej dawce, aby upewnić się, że objawy nie powracają. Najczęstszym skutkiem ubocznym adrenaliny jest przyspieszenie akcji serca, natomiast poważne skutki uboczne są rzadkie. 12
Leczenie wspomagające w szpitalu
Oprócz leczenia farmakologicznego, w szpitalu stosuje się również: 1
- Terapię płynową dożylną – może być konieczna, jeśli dziecko jest odwodnione w wyniku gorączki lub przyspieszonego oddychania, które zwiększają utratę płynów przez organizm. Trudności w oddychaniu mogą uniemożliwić dziecku jedzenie i picie, co zwiększa ryzyko odwodnienia. 12
- Monitorowanie – obejmuje monitorowanie poziomu tlenu, oddychania, częstości akcji serca i poziomu świadomości, które są wykorzystywane do oceny stanu dziecka i odpowiedzi na leczenie. 12
- Tlenoterapię – jeśli poziom tlenu u dziecka jest niski, zostanie mu podany tlen. Zazwyczaj jest to podawane poprzez umieszczenie rurki (nazywanej kaniulą nosową) pod nosem dziecka lub przez założenie maski na nos i usta. W przypadku dzieci z cięższymi objawami, wiele szpitali stosuje formę tlenoterapii zwaną „wysokim przepływem”. 1
- Terapię mgłą – nawilżone powietrze jest czasami stosowane w leczeniu umiarkowanego do ciężkiego krupu, chociaż nie jest jasne, czy jest to korzystne. Terapia mgłą może zapewnić dziecku poczucie komfortu. Jednak jeśli dziecko jest zamiast tego pobudzone przez mgłę, jest ona zazwyczaj przerywana. 12
- Heliox – mieszanina helu i tlenu (z co najmniej 20% tlenu) może być stosowana u pacjentów z ciężkim krupem, choć badania wykazały różne wyniki co do jej skuteczności w porównaniu z konwencjonalnymi metodami leczenia. 123
Założenie rurki intubacyjnej w gardle (zwane „intubacją”) jest rzadko potrzebne u dzieci z ciężkim krupem; mniej niż 1% dzieci widzianych na oddziale ratunkowym z powodu krupu wymaga intubacji. 12
Terapie nieskuteczne lub niezalecane w krupie
Niektóre terapie nie są zalecane w leczeniu krupu ze względu na brak dowodów na ich skuteczność lub potencjalne szkodliwe działanie: 12
- Antybiotyki – nie odgrywają roli w leczeniu krupu, ponieważ krup jest wywoływany przez wirusy, a antybiotyki nie leczą wirusów. Są zarezerwowane tylko dla przypadków, gdy podejrzewa się pierwotne lub wtórne zakażenie bakteryjne. 123
- Leki przeciwkaszlowe i środki zmniejszające przekrwienie – są ogólnie nieskuteczne i nie powinny być stosowane u dzieci poniżej 6 roku życia. 123
- Inhalacje z gorącą parą – niektóre badania pokazują, że nie ma dowodów na skuteczność tej metody, a istnieje ryzyko oparzenia dziecka. 12
Kiedy szukać pomocy medycznej
Należy skontaktować się z lekarzem lub udać się na oddział ratunkowy, jeśli: 12
- Dziecko ma trudności z oddychaniem
- Występuje świszczący oddech (stridor) w spoczynku, który nie poprawia się po terapii mgłą
- Występują wciągnięcia (zapadanie się skóry i mięśni między żebrami i pod klatką piersiową)
- Oddech jest przyspieszony lub utrudniony
- Dziecko ma problemy z przełykaniem
- Dziecko jest niespokojne i nie może spać
- Objawy utrzymują się dłużej niż 3-5 dni lub nie reagują na leczenie domowe
Należy natychmiast wezwać pogotowie ratunkowe, jeśli dziecko: 12
- Ma siny kolor wokół ust
- Ma poważne trudności z oddychaniem
- Jest trudne do obudzenia
- Jest wiotkie
- Ślini się nadmiernie
Zapobieganie krupowi
Aby zapobiec krupowi, należy podjąć te same kroki, których używa się do zapobiegania przeziębieniom i grypie: 1
- Częste mycie rąk mydłem i wodą przez co najmniej 20 sekund
- Unikanie bliskiego kontaktu z osobami chorymi
- Utrzymywanie aktualnych szczepień dziecka, w tym szczepionki przeciwko błonicy i Haemophilus influenzae typu b (Hib), które oferują ochronę przed niektórymi najrzadszymi, ale najniebezpieczniejszymi zakażeniami górnych dróg oddechowych
Leczenie nawracającego krupu
W przypadku nawracającego krupu, który może być spowodowany reaktywnością dróg oddechowych podobną do astmy, a nie problemem anatomicznym, niektórzy specjaliści zalecają stosowanie wziewnych kortykosteroidów (ICS) na początku objawów infekcji górnych dróg oddechowych. Jest to nowatorskie leczenie profilaktyczne, które wymaga jednak dalszych badań w celu potwierdzenia jego skuteczności. 1
Dzieci z nawracającym krupem mogą być kierowane do różnych specjalistów, w tym do pulmonologów, otolaryngologów, alergologów i gastroenterologów, w celu kompleksowej opieki. 12
Podsumowanie
Krup jest zazwyczaj łagodnym schorzeniem, które można skutecznie leczyć w domu poprzez utrzymanie dziecka w spokoju, zapewnienie odpowiedniego nawodnienia i stosowanie prostych środków, takich jak nawilżacze z zimną mgiełką lub przebywanie w chłodnym powietrzu. 12
W przypadku umiarkowanego do ciężkiego krupu, kortykosteroidy (zwłaszcza deksametazon) i nebulizowana adrenalina są podstawowymi metodami leczenia, które zmniejszają obrzęk dróg oddechowych i poprawiają oddychanie. 12
Ważne jest, aby monitorować stan dziecka i w razie potrzeby szukać pomocy medycznej, szczególnie jeśli występują trudności w oddychaniu, świszczący oddech w spoczynku lub objawy utrzymują się przez dłuższy czas. 12
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.