Krup
Diagnostyka i diagnoza
Krup (laryngotracheobronchitis) to powszechna choroba układu oddechowego u dzieci w wieku 6 miesięcy do 3 lat, stanowiąca około 3% zachorowań i 7% hospitalizacji z powodu gorączki i ostrych infekcji dróg oddechowych u dzieci poniżej 5 lat. Klinicznie charakteryzuje się nagłym wystąpieniem szczekającego kaszlu, stridorem wdechowym, chrypką oraz dusznością o różnym nasileniu, często nasilającymi się nocą. Diagnostyka opiera się głównie na obrazie klinicznym i ocenie ciężkości za pomocą skali Westleya, która uwzględnia stridor, wciąganie międzyżebrzy, sinicę, poziom świadomości oraz przepływ powietrza, z punktacją od ≤2 (krup łagodny) do ≥12 (zagrażająca niewydolność oddechowa). Badania dodatkowe, takie jak morfologia, gazometria, pulsoksymetria czy zdjęcia rentgenowskie szyi, są zarezerwowane dla przypadków atypowych lub ciężkich. Różnicowanie obejmuje m.in. zapalenie nagłośni, bakteryjne zapalenie tchawicy, aspirację ciała obcego oraz obrzęk naczynioruchowy.
Krup – diagnostyka i rozpoznanie
Krup (laryngotracheobronchitis) jest częstą chorobą układu oddechowego, dotykającą około 3% dzieci w wieku od 6 miesięcy do 3 lat. Odpowiada za 7% hospitalizacji z powodu gorączki i/lub ostrych chorób układu oddechowego u dzieci poniżej 5 roku życia. Krup jest manifestacją niedrożności górnych dróg oddechowych wynikającej z obrzęku krtani, tchawicy i oskrzeli, prowadzącej do stridoru wdechowego i szczekającego kaszlu12.
Rozpoznanie kliniczne
Diagnoza krupu opiera się przede wszystkim na obrazie klinicznym i nie wymaga zwykle badań dodatkowych. Charakterystyczne objawy to13:
- Nagłe wystąpienie szczekającego kaszlu (przypominającego szczekanie foki)
- Stridor wdechowy (świszczący, wysoki dźwięk podczas wdechu)
- Chrypka
- Duszność o różnym nasileniu
Wiele dzieci ma również gorączkę, choć jej brak nie wyklucza rozpoznania krupu1. Objawy często pogarszają się w nocy i nasilają się przy płaczu i wzburzeniu dziecka67. Charakterystyczne jest, że objawy krupu zwykle rozpoczynają się jak infekcja górnych dróg oddechowych, z niewielką gorączką i katarem, po czym następuje szczekający kaszel i różnego stopnia trudności w oddychaniu8.
Ocena ciężkości krupu
Istotnym elementem diagnostyki jest ocena ciężkości krupu, która wpływa na dalsze postępowanie. Najczęściej stosowanym systemem oceny jest skala Westleya, która uwzględnia pięć czynników910:
- Stridor
- Wciąganie międzyżebrzy
- Sinica
- Poziom świadomości
- Przepływ powietrza
Punktacja w skali Westleya interpretowana jest następująco912:
- ≤2 punkty – krup łagodny (około 85% przypadków)
- 3-5 punktów – krup umiarkowany
- 6-11 punktów – krup ciężki
- ≥12 punktów – zagrażająca niewydolność oddechowa
Najbardziej wiarygodnymi wskaźnikami do oceny ciężkości są obecność stridoru i stopień wciągania klatki piersiowej15.
Badania diagnostyczne w krupie
Badania laboratoryjne
Badania laboratoryjne rzadko są potrzebne do rozpoznania krupu. Posiewy wirusowe i szybkie testy antygenowe mają minimalny wpływ na postępowanie i nie są rutynowo zalecane116. Powinny być zarezerwowane dla pacjentów, u których początkowe leczenie jest nieskuteczne16.
W wybranych przypadkach, szczególnie przy atypowym przebiegu lub podejrzeniu zakażenia bakteryjnego, mogą być wykonane10:
- Morfologia krwi z rozmazem (może sugerować etiologię wirusową przy limfocytozie)
- Posiew z gardła dla wykluczenia przyczyny bakteryjnej
- Badanie gazometryczne (w przypadkach ciężkiej niewydolności oddechowej)
- Pulsoksymetria (do oceny poziomu tlenu we krwi)
Badania obrazowe
Badania obrazowe nie są rutynowo wskazane w diagnostyce krupu16. Jednak w przypadkach wątpliwych diagnostycznie, przy podejrzeniu innych przyczyn stridoru lub przy ciężkim przebiegu choroby, mogą być pomocne19:
- Zdjęcie rentgenowskie szyi (przednio-tylne) – może uwidocznić charakterystyczny objaw „wieży kościelnej” (steeple sign), wskazujący na zwężenie podgłośniowe20
- Zdjęcie boczne szyi – może pomóc wykluczyć zapalenie nagłośni, ropień zagardłowy lub zapalenie bakteryjne tchawicy5
- Zdjęcie klatki piersiowej – może wykluczyć inne schorzenia płucne, gdy diagnoza jest niejasna5
Należy podkreślić, że objaw „wieży kościelnej” na zdjęciu przednio-tylnym szyi, choć charakterystyczny dla krupu, nie jest ani specyficzny, ani czuły dla tej choroby. Może być obecny również u pacjentów z zapaleniem nagłośni, bakteryjnym zapaleniem tchawicy, nowotworem lub urazem termicznym1617.
Inne badania diagnostyczne
W rzadkich przypadkach, szczególnie przy nawracającym krupie lub podejrzeniu anomalii anatomicznych, mogą być wskazane1918:
- Laryngoskopia/bronchoskopia – w przypadku podejrzenia ciał obcych lub atypowego krupu
- Tomografia komputerowa klatki piersiowej i szyi – zwykle wykonywana przy podejrzeniu innych rozpoznań lub wrodzonych nieprawidłowości
Diagnostyka różnicowa
Przy rozpoznawaniu krupu należy wykluczyć inne potencjalnie zagrażające życiu stany, które mogą dawać podobne objawy9. Główne rozpoznania różnicowe obejmują2122:
- Zapalenie nagłośni – charakteryzuje się szybkim przebiegiem, wysoką gorączką, ślinotokiem, trudnościami w połykaniu
- Bakteryjne zapalenie tchawicy – może nakładać się na infekcję wirusową
- Aspiracja ciała obcego – nagły początek objawów bez objawów infekcji
- Zwężenie podgłośniowe – przewlekłe objawy bez cech infekcji
- Ropień około-migdałkowy lub zagardłowy
- Obrzęk naczynioruchowy
W przypadku nawracającego krupu (więcej niż dwa epizody rocznie) należy rozważyć2324:
- Refluks żołądkowo-przełykowy
- Wrodzone anomalie dróg oddechowych
- Naczyniak podgłośniowy
- Laryngomalacja
- Pierścień naczyniowy
- Zaburzenia ruchomości strun głosowych
Wskazania do hospitalizacji i konsultacji specjalistycznej
Większość przypadków krupu ma łagodny przebieg i może być leczona ambulatoryjnie27. Wskazania do hospitalizacji obejmują1528:
- Umiarkowany lub ciężki krup (wynik w skali Westleya ≥3)
- Stridor w spoczynku utrzymujący się po podaniu deksametazonu i/lub epinefryny
- Zwiększony wysiłek oddechowy
- Hipoksja lub sinica
- Wiek poniżej 6 miesięcy
- Wcześniejsze epizody ciężkiej niedrożności dróg oddechowych
- Nieadekwatny pobór płynów
- Słaba odpowiedź na wstępne leczenie
- Niemożność zapewnienia odpowiedniej opieki w domu lub znaczny niepokój rodziców
Pilna konsultacja specjalistyczna (anestezjologiczna, laryngologiczna) jest wskazana w przypadkach3129:
- Nasilającego się stridoru
- Wzrastającej częstości oddechów i tętna
- Wciągania klatki piersiowej
- Sinicy
- Wyczerpania, splątania
- Braku odpowiedzi na nebulizowaną epinefrynę
Leczenie i postępowanie
Leczenie krupu zależy od ciężkości objawów ocenionych według skali Westleya21. Główne elementy leczenia obejmują:
Glikokortykosteroidy
Kortykosteoridy powinny być stosowane u wszystkich pacjentów z krupem, niezależnie od nasilenia objawów1632. Pojedyncza dawka deksametazonu jest zalecana ze względu na jego długi czas działania i skuteczność33:
- Deksametazon doustnie lub domięśniowo w dawce 0,15-0,6 mg/kg (maksymalnie 10 mg)
- Prednizolon doustnie 1-2 mg/kg (alternatywa, gdy deksametazon jest niedostępny)
Kortykosteoridy zmniejszają obrzęk błony śluzowej krtani, co prowadzi do poprawy objawów w ciągu 6 godzin od podania i utrzymuje się przez 24-48 godzin3533. Leczenie kortykosteroidami prowadzi do szybszego ustąpienia objawów, zmniejsza liczbę ponownych wizyt lekarskich i skraca czas hospitalizacji35.
Nebulizowana epinefryna
Epinefryna zmniejsza nasilenie objawów u dzieci z umiarkowanym lub ciężkim krupem i powinna być podawana w zalecanej dawce16:
- 0,05 ml/kg epinefryny racemicznej 2,25% (maksymalna dawka = 0,5 ml) lub
- 0,5 ml/kg L-epinefryny 1:1000 poprzez nebulizator (maksymalna dawka = 5 ml)
Działanie epinefryny jest szybkie (10-15 minut), ale krótkotrwałe (2-3 godziny)36. Pacjenci powinni być obserwowani przez 2-4 godziny po podaniu epinefryny, aby upewnić się, że objawy nie nawracają po ustąpieniu jej działania37.
Leczenie wspomagające
Dodatkowe elementy leczenia mogą obejmować3837:
- Nawilżone powietrze lub mgiełka wodna (chociaż badania kliniczne nie wykazały jednoznacznej korzyści)
- Tlenoterapia w przypadku hipoksji
- Mieszanina helowo-tlenowa (heliox) może zmniejszyć duszność u dzieci z ciężkim krupem
- Zapewnienie odpowiedniego nawodnienia
Antybiotyki nie są wskazane w niepowikłanym krupie, ponieważ jego przyczyną są prawie zawsze wirusy3936. Leki przeciwkaszlowe i beta-2-mimetyki nie są skuteczne w leczeniu krupu i nie są zalecane3936.
Kryteria wypisu ze szpitala
Pacjenci z krupem mogą być wypisani do domu, gdy spełniają następujące kryteria4029:
- Brak lub minimalny stridor w spoczynku
- Brak lub minimalny wysiłek oddechowy
- Możliwość mówienia i karmienia bez trudności
- Co najmniej 2 godziny od ostatniego podania nebulizowanej epinefryny
- Brak zapotrzebowania na tlen
- Otrzymali deksametazon
Rodzice powinni być poinformowani o konieczności ponownej wizyty w przypadku nawrotu stridoru w spoczynku, mimo podania doustnych steroidów39.
Rokowanie i przebieg choroby
Krup jest zwykle chorobą łagodną i samoograniczającą się21. Objawy ustępują u większości dzieci w ciągu 2 dni, choć kaszel może utrzymywać się do tygodnia4. Powikłania są rzadkie21.
W przypadkach umiarkowanego krupu leczonego deksametazonem i nebulizowaną epinefryną rokowanie jest doskonałe14. Tylko niewielka liczba dzieci z krupem wymaga hospitalizacji, a bardzo rzadko konieczna jest intubacja27.
Nawracający krup (więcej niż trzy epizody) powinien skłaniać do przeprowadzenia dalszej diagnostyki w kierunku przyczyn anatomicznych lub innych czynników predysponujących4142.
Podsumowanie diagnostyki krupu
Krup jest głównie rozpoznaniem klinicznym, opartym na charakterystycznych objawach szczekającego kaszlu, stridoru wdechowego i chrypki1. Badania diagnostyczne zwykle nie są konieczne w typowych przypadkach43.
W przypadkach wątpliwych lub ciężkich, badania obrazowe (zwłaszcza zdjęcie rentgenowskie szyi) mogą pomóc w wykluczeniu innych przyczyn stridoru5. Ocena ciężkości krupu za pomocą skali Westleya jest kluczowa dla ustalenia odpowiedniego postępowania9.
Leczenie kortykosteroidami (deksametazon) jest wskazane we wszystkich przypadkach krupu, a nebulizowana epinefryna powinna być dodana w przypadkach umiarkowanych i ciężkich44. Większość dzieci z krupem można bezpiecznie leczyć ambulatoryjnie, ale ciężkie przypadki wymagają hospitalizacji i ścisłego monitorowania45.
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.