selektywny modulator receptora progesteronowego
Selektywny modulator receptora progesteronowego (SPRM, ang. Selective Progesterone Receptor Modulator) to klasa związków farmakologicznych, które wiążą się z receptorem progesteronowym i wykazują zarówno działanie agonistyczne, jak i antagonistyczne, w zależności od tkanki docelowej i obecności kofaktorów.
Mechanizm działania SPRM opiera się na selektywnej modulacji receptora progesteronowego, co pozwala na uzyskanie terapeutycznego działania w określonych tkankach przy minimalizacji działań niepożądanych w innych. W endometrium SPRM wywołują zwykle efekt antagonistyczny, prowadząc do hamowania proliferacji i indukcji atrofii, co jest wykorzystywane w leczeniu mięśniaków macicy i endometriozy.
Do przedstawicieli tej grupy leków należą m.in. mifepriston (RU-486), ulipristal, asoprisnil i telapristone. Ulipristal octan jest stosowany w leczeniu mięśniaków macicy i jako środek antykoncepcji awaryjnej. Mifepriston znajduje zastosowanie w terminacji ciąży oraz leczeniu zespołu Cushinga. Badania kliniczne wskazują na potencjalne zastosowanie SPRM w leczeniu endometriozy, niepłodności oraz jako długoterminowa metoda antykoncepcji.
W praktyce klinicznej należy monitorować pacjentki przyjmujące SPRM ze względu na możliwe zmiany w endometrium (PAEC – zmiany endometrium związane z modulatorami receptora progesteronowego) oraz potencjalne działania niepożądane, w tym ryzyko uszkodzenia wątroby (szczególnie w przypadku ulipristalu).
Powiązane wpisy
- Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Misstala 30 mg
Octan uliprystalu w dawce 30 mg, będący selektywnym modulatorem receptora progesteronowego, działa jako doraźny środek antykoncepcyjny poprzez hamowanie lub opóźnianie owulacji, głównie przez zahamowanie wyrzutu hormonu luteinizującego (LH). Badania farmakodynamiczne wykazały, że octan uliprystalu opóźnia pękanie pęcherzyków jajnikowych przez co najmniej 5 dni w 78,6% przypadków, nawet gdy podany jest po rozpoczęciu wzrostu LH (p<0,005 w porównaniu z lewonorgestrelem i placebo). W badaniach klinicznych skuteczność octanu uliprystalu była równoważna lub wyższa niż lewonorgestrelu, z częstością zajścia w ciążę wynoszącą 1,36% vs 2,15% (iloraz szans 0,58; 95% CI 0,33-0,99; p=0,046) u kobiet stosujących lek do 72 godzin po stosunku bez zabezpieczenia. Ponadto, octan uliprystalu wykazuje minimalne powinowactwo do receptorów androgenowych, estrogenowych i mineralokortykosteroidowych, a jego działanie antagonistyczne wobec receptorów glikokortykosteroidowych nie jest klinicznie istotne u ludzi przy dawce 10 mg/dobę.
antykoncepcja, antykoncepcja doraźna, faza folikularna, hormon lutenizujący, lewonorgestrel, octan uliprystalu, owulacja, pęcherzyk dominujący, pęcherzyk jajnikowy, receptor androgenowy, receptor estrogenowy, receptor glikokortykosteroidowy, receptor mineralokortykosteroidowy, selektywny modulator receptora progesteronowego, wskaźnik masy ciała, wyrzut LH - Leksykon chorób i schorzeń
Mięśniaki macicy – Leczenie
Mięśniaki macicy, występujące u 70-80% kobiet do 50. roku życia, to łagodne guzy mięśniówki macicy, które często przebiegają bezobjawowo i nie wymagają leczenia. W przypadku objawów takich jak obfite krwawienia miesiączkowe, ból miednicy czy problemy z płodnością, terapia powinna być indywidualizowana, uwzględniając wiek, wielkość, liczbę i lokalizację mięśniaków oraz plany reprodukcyjne pacjentki. Dostępne opcje terapeutyczne obejmują leczenie hormonalne (np. doustne środki antykoncepcyjne, agoniści i antagoniści GnRH, selektywne modulatory receptora progesteronowego), metody małoinwazyjne (embolizacja tętnic macicznych z redukcją objętości mięśniaków o 30-50%, ablacja endometrium, ablacja radiofalowa z redukcją do 66% po roku, MRgFUS) oraz leczenie chirurgiczne (miomektomia z zachowaniem macicy lub histerektomia). Agoniści GnRH mogą zmniejszyć objętość mięśniaków nawet o 50% po 3 miesiącach, jednak ich stosowanie jest ograniczone do 3-6 miesięcy ze względu na ryzyko utraty masy kostnej. Antagoniści GnRH (relugolix, elagolix) oraz selektywne modulatory receptora progesteronowego (ulipristal octan) oferują skuteczną kontrolę objawów z mniejszą liczbą działań niepożądanych.
ablacja endometrium, ablacja radiofalowa, agonista GnRH, anemia, antagonista GnRH, ból miednicy, doustny środek antykoncepcyjny, elagolix, embolizacja tętnic macicznych, goserelina, histerektomia, histerektomia brzuszna, histerektomia laparoskopowa, histerektomia pochwowa, kwas traneksamowy, mięśniak macicy, mięśniak podśluzówkowy, miomektomia, miomektomia brzuszna, miomektomia histeroskopowa, miomektomia laparoskopowa, MRgFUS, niesteroidowy lek przeciwzapalny, NLPZ, obfite krwawienie miesiączkowe, obserwacja kliniczna, relugolix, selektywny modulator receptora progesteronowego, SPRM, ulipristal, utrata masy kostnej, watchful waiting, wkładka wewnątrzmaciczna z lewonorgestrelem - Leksykon chorób i schorzeń
Mięśniaki macicy – Leczenie
Mięśniaki macicy (leiomyoma uteri) to najczęstsze łagodne guzy żeńskiego układu rozrodczego, występujące u 70-80% kobiet do 50. roku życia. Leczenie zależy od objawów, wieku, lokalizacji i wielkości mięśniaków oraz planów prokreacyjnych. W przypadku bezobjawowych lub łagodnych dolegliwości zalecana jest obserwacja (watchful waiting). Farmakoterapia obejmuje NLPZ (np. ibuprofen, kwas mefenamowy stosowane 3x dziennie od początku miesiączki), kwas traneksamowy, doustne środki antykoncepcyjne, progestageny, wkładkę wewnątrzmaciczną z lewonorgestrelem oraz analogi GnRH (np. Lupron, Synarel) stosowane krótkoterminowo (1-3 miesiące) w celu zmniejszenia objętości mięśniaków nawet o 50%. Antagoniści GnRH (np. Elagolix) mogą całkowicie zatrzymać miesiączkowanie do 24 miesięcy, a selektywne modulatory receptora progesteronowego (SPRM, np. octan uliprystalu) redukują objętość mięśniaków o 17-57% i masę macicy o 93-95%, jednak wymagają monitorowania funkcji wątroby.
ablacja endometrium, amenorrhea, analog gonadoliberyny, antagonista GnRH, ból miednicy, doustny środek antykoncepcyjny, embolizacja tętnic macicznych, histerektomia, histerektomia brzuszna, histerektomia laparoskopowa, histerektomia pochwowa, hormonalna antykoncepcja, kolagenaza, kwas traneksamowy, leczenie farmakologiczne, lek antyfibrynolityczny, menopauza, mięśniak macicy, mięśniak podśluzówkowy, mięśniak podsurowicówkowy, mięśniak śródścienny, miomektomia, miomektomia brzuszna, miomektomia histeroskopowa, miomektomia laparoskopowa, niesteroidowy lek przeciwzapalny, obfite krwawienie miesiączkowe, progestagen, selektywny modulator receptora progesteronowego, utrata masy kostnej, wkładka wewnątrzmaciczna, zespół poembolizacyjny - Leksykon substancji czynnych
Octan uliprystalu – Wskazania do stosowania
Octan uliprystalu, będący selektywnym modulatorem receptora progesteronowego, stosowany jest w antykoncepcji awaryjnej w dawce 30 mg, dostępnej na polskim rynku w postaci tabletek powlekanych (Eginilla, Misstala, Ulipristal Aristo). Preparat należy podać maksymalnie do 120 godzin (5 dni) po stosunku płciowym bez zabezpieczenia lub w przypadku awarii metody antykoncepcyjnej, co stanowi istotne wydłużenie okna terapeutycznego w porównaniu do starszych metod. Skuteczność octanu uliprystalu jest tym większa, im szybciej zostanie zastosowany po stosunku. Tabletki mają podobną formę i zawierają 30 mg substancji czynnej, różniąc się jedynie nieznacznie składem substancji pomocniczych, w tym zawartością laktozy (Eginilla i Misstala po 240 mg laktozy jednowodnej, Ulipristal Aristo 227,99 mg).
antykoncepcja awaryjna, choroba przenoszona drogą płciową, krążek dopochwowy, laktoza jednowodna, mechanizm działania leku, nadwrażliwość na składniki, nietolerancja laktozy, octan uliprystalu, opóźnienie owulacji, pęknięcie prezerwatywy, plaster antykoncepcyjny, selektywny modulator receptora progesteronowego, stosunek płciowy bez zabezpieczenia, tabletka powlekana, wypadnięcie wkładki domacicznej, zawodność metody antykoncepcji