antykoncepcja doraźna
Antykoncepcja doraźna, nazywana również antykoncepcją awaryjną lub antykoncepcją postkoitalną, to metoda zapobiegania ciąży stosowana po niezabezpieczonym stosunku płciowym lub w przypadku awarii standardowej metody antykoncepcyjnej. Jej działanie polega na zapobieganiu owulacji, zapłodnieniu lub implantacji zarodka.
Dostępne są dwa główne rodzaje antykoncepcji doraźnej: preparaty hormonalne oraz wkładka wewnątrzmaciczna. Preparaty hormonalne zawierają octan uliprystalu (UPA) lub lewonorgestrel (LNG). Octan uliprystalu jest skuteczny do 120 godzin (5 dni) po stosunku, podczas gdy lewonorgestrel powinien być zastosowany w ciągu 72 godzin (3 dni), przy czym jego skuteczność maleje z czasem.
Skuteczność antykoncepcji doraźnej zależy od czasu, jaki upłynął od niezabezpieczonego stosunku płciowego do jej zastosowania oraz od fazy cyklu miesiączkowego. Preparaty zawierające octan uliprystalu wykazują wyższą skuteczność niż te z lewonorgestrelem, szczególnie gdy od stosunku minęło więcej niż 24 godziny. Wkładka wewnątrzmaciczna z miedzią ma najwyższą skuteczność i może być założona do 5 dni po stosunku.
Antykoncepcja doraźna nie powinna być stosowana jako regularna metoda antykoncepcyjna ze względu na niższą skuteczność w porównaniu do metod stosowanych regularnie oraz wyższe dawki hormonów. Nie chroni również przed chorobami przenoszonymi drogą płciową. Do najczęstszych działań niepożądanych należą nudności, wymioty, bóle głowy, zmęczenie oraz nieregularne krwawienia.
Powiązane wpisy
- Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Misstala 30 mg
Octan uliprystalu w dawce 30 mg, będący selektywnym modulatorem receptora progesteronowego, działa jako doraźny środek antykoncepcyjny poprzez hamowanie lub opóźnianie owulacji, głównie przez zahamowanie wyrzutu hormonu luteinizującego (LH). Badania farmakodynamiczne wykazały, że octan uliprystalu opóźnia pękanie pęcherzyków jajnikowych przez co najmniej 5 dni w 78,6% przypadków, nawet gdy podany jest po rozpoczęciu wzrostu LH (p<0,005 w porównaniu z lewonorgestrelem i placebo). W badaniach klinicznych skuteczność octanu uliprystalu była równoważna lub wyższa niż lewonorgestrelu, z częstością zajścia w ciążę wynoszącą 1,36% vs 2,15% (iloraz szans 0,58; 95% CI 0,33-0,99; p=0,046) u kobiet stosujących lek do 72 godzin po stosunku bez zabezpieczenia. Ponadto, octan uliprystalu wykazuje minimalne powinowactwo do receptorów androgenowych, estrogenowych i mineralokortykosteroidowych, a jego działanie antagonistyczne wobec receptorów glikokortykosteroidowych nie jest klinicznie istotne u ludzi przy dawce 10 mg/dobę.
antykoncepcja, antykoncepcja doraźna, faza folikularna, hormon lutenizujący, lewonorgestrel, octan uliprystalu, owulacja, pęcherzyk dominujący, pęcherzyk jajnikowy, receptor androgenowy, receptor estrogenowy, receptor glikokortykosteroidowy, receptor mineralokortykosteroidowy, selektywny modulator receptora progesteronowego, wskaźnik masy ciała, wyrzut LH - Leksykon leków
Wpływ na płodność, ciążę i laktację – Misstala 30 mg
Produkt leczniczy Misstala zawierający octan uliprystalu w dawce 30 mg nie jest wskazany do stosowania w okresie ciąży i nie powinien być przyjmowany przez kobiety w ciąży ani z podejrzeniem ciąży. Octan uliprystalu nie powoduje przerwania istniejącej ciąży, jednak istnieje ryzyko zajścia w ciążę pomimo zastosowania leku. Badania na zwierzętach nie wykazały działania teratogennego, ale dane dotyczące bezpieczeństwa u kobiet w ciąży są ograniczone i nie pozwalają na pełną ocenę ryzyka. W przypadku zastosowania leku w ciąży lub zajścia w ciążę po jego przyjęciu, lekarz powinien poinformować pacjentkę o konieczności zgłoszenia tego faktu do rejestru internetowego prowadzonego przez podmiot odpowiedzialny (www.zentiva.pl), zapewniając anonimowość zbieranych danych.
- Leksykon substancji czynnych
Lewonorgestrel – Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności
Lewonorgestrel, stosowany zarówno w antykoncepcji doraźnej (np. Escapelle 1500 µg) jak i w systemach domacicznych (np. Jaydess, Mirena) oraz złożonych doustnych środkach antykoncepcyjnych, wymaga szczególnej uwagi ze względu na liczne ostrzeżenia i środki ostrożności. Antykoncepcja doraźna powinna być stosowana sporadycznie, a jej skuteczność maleje po 72 godzinach od stosunku, przy kolejnych niezabezpieczonych stosunkach w cyklu oraz w przypadku ciężkich zespołów złego wchłaniania. W przypadku opóźnienia miesiączki powyżej 5 dni lub wystąpienia nietypowego krwawienia należy wykluczyć ciążę, w tym ciążę pozamaciczną, szczególnie u kobiet z jej historią. Systemy domaciczne niosą ryzyko perforacji macicy, zwłaszcza u kobiet karmiących, po porodzie do 36 tygodni oraz z tyłozgiętą macicą, a także mogą powodować torbiele jajników (około 22,2% w badaniach Kyleena) oraz zwiększać ryzyko infekcji narządów miednicy, zwłaszcza w pierwszym miesiącu po założeniu.
antykoncepcja doraźna, choroba Leśniowskiego-Crohna, ciąża pozamaciczna, dyslipoproteinemia, fenyloketonuria, hiperhomocysteinemia, incydent naczyniowo-mózgowy, krwioplucie, krwotok do jamy brzusznej, lewonorgestrel, migrena ogniskowa, nietolerancja galaktozy, nowotwór wątroby, perforacja macicy, przemijające niedokrwienie mózgu, rak szyjki macicy, system terapeutyczny domaciczny, tętnicze zaburzenie zakrzepowo-zatorowe, toczeń rumieniowaty układowy, torbiel jajnika, wirus brodawczaka ludzkiego, zakażenie narządów miednicy, zakrzepica żył głębokich, zapalenie jajowodu, zatorowość płucna, zawał mięśnia sercowego, żylna choroba zakrzepowo-zatorowa - Leksykon leków
Dawkowanie i sposób podawania – Misstala 30 mg
Lek Misstala zawiera 30 mg octanu uliprystalu i jest stosowany doustnie w antykoncepcji doraźnej. Zalecana dawka to pojedyncza tabletka 30 mg, którą należy przyjąć jak najszybciej po stosunku bez zabezpieczenia, maksymalnie do 120 godzin (5 dni). Tabletka może być podana w dowolnym dniu cyklu miesiączkowego. W przypadku wymiotów w ciągu 3 godzin od podania leku konieczne jest powtórne przyjęcie dawki. Przed zastosowaniem leku u pacjentek z opóźnioną miesiączką lub objawami ciąży należy wykonać test ciążowy. Lek jest odpowiedni dla młodzieży w wieku rozrodczym, a badania nie wykazały różnic w skuteczności i bezpieczeństwie w porównaniu do kobiet dorosłych.
antykoncepcja doraźna, badanie kliniczne, ciężkie zaburzenia czynności wątroby, cykl miesiączkowy, Misstala, octan uliprystalu, opóźnienie miesiączki, podanie doustne, stosunek płciowy bez zabezpieczenia, substancja czynna, tabletka powlekana, test ciążowy, wiek rozrodczy, wywiad medyczny, zaburzenia czynności nerek, zaburzenia czynności wątroby - Leksykon leków
Wpływ na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn – Escapelle tabletka 1500 mikrogramów 1500 mcg
Produkt leczniczy Escapelle, zawierający 1500 mikrogramów lewonorgestrelu w pojedynczej tabletce, stosowany jest w antykoncepcji doraźnej. Aktualnie brak jest danych klinicznych dotyczących wpływu tej dawki lewonorgestrelu na zdolność prowadzenia pojazdów mechanicznych oraz obsługiwania maszyn. W charakterystyce leku nie przeprowadzono badań oceniających wpływ na psychomotorykę, co stanowi istotną lukę informacyjną z punktu widzenia lekarza przepisującego. Substancją pomocniczą jest laktoza jednowodna w ilości 142,5 mg, co może mieć znaczenie u pacjentek z nietolerancją laktozy.
- Leksykon leków
Dawkowanie i sposób podawania – Eginilla 30 mg
Lek Eginilla zawiera 30 mg octanu uliprystalu i jest stosowany jako antykoncepcja doraźna. Tabletka powinna być podana doustnie jak najszybciej po stosunku płciowym bez zabezpieczenia lub po zawodzeniu metody antykoncepcyjnej, nie później niż 120 godzin (5 dni) od tego momentu. Dawkowanie to jednorazowe przyjęcie 1 tabletki, którą można zażyć w dowolnym dniu cyklu miesiączkowego. W przypadku wymiotów w ciągu 3 godzin od podania leku, konieczne jest przyjęcie kolejnej tabletki. Przed zastosowaniem leku należy wykluczyć ciążę, zwłaszcza przy opóźnieniu miesiączki lub objawach sugerujących ciążę.
antykoncepcja doraźna, ciężkie zaburzenie czynności wątroby, cykl miesiączkowy, objawy ciąży, octan uliprystalu, okres dojrzewania, opóźnienie cyklu miesiączkowego, stosunek płciowy bez zabezpieczenia, tabletka powlekana, wiek rozrodczy, wykluczenie ciąży, wymioty, zaburzenie czynności nerek, zaburzenie czynności wątroby - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Misstala
Produkt leczniczy Misstala zawierający 30 mg octanu uliprystalu jest wskazany wyłącznie jako antykoncepcja awaryjna w sporadycznych sytuacjach i nie powinien zastępować stałych metod antykoncepcyjnych. Octan uliprystalu działa głównie poprzez hamowanie lub opóźnianie owulacji, co determinuje jego skuteczność – lek jest nieskuteczny, jeśli owulacja już nastąpiła. Zaleca się podanie tabletki niezwłocznie po stosunku bez zabezpieczenia, nie później niż 120 godzin (5 dni). Skuteczność może być obniżona u kobiet z wyższą masą ciała lub BMI, jednak mimo to zaleca się stosowanie leku u wszystkich pacjentek w sytuacjach awaryjnych. Misstala nie jest przeznaczona do stosowania w ciąży i nie przerywa istniejącej ciąży, dlatego w przypadku opóźnienia miesiączki >7 dni, wystąpienia objawów ciąży lub wątpliwości co do zajścia w ciążę, konieczne jest wykonanie testu ciążowego oraz wykluczenie ciąży pozamacicznej, zwłaszcza że krwawienie maciczne nie wyklucza ciąży ektopowej.
antykoncepcja awaryjna, antykoncepcja doraźna, ciąża ektopowa, ciąża pozamaciczna, diagnostyka ciąży, krwawienie maciczne, krwawienie miesiączkowe, laktoza jednowodna, Misstala, niedobór laktazy, nietolerancja galaktozy, octan uliprystalu, opóźnienie miesiączki, owulacja, stosunek płciowy bez zabezpieczenia, test ciążowy, wskaźnik masy ciała, zespół złego wchłaniania glukozy-galaktozy - Leksykon leków
Wpływ na płodność, ciążę i laktację – Eginilla 30 mg
Octan uliprystalu, substancja czynna produktu Eginilla (30 mg, tabletka powlekana), jest bezwzględnie przeciwwskazany w ciąży, co lekarz musi jasno zakomunikować pacjentkom. Lek nie powoduje przerwania istniejącej ciąży, jednak w sporadycznych przypadkach może dojść do zajścia w ciążę pomimo stosowania. Dane kliniczne nie wskazują na teratogenność, ale brak wystarczających badań na zwierzętach i ograniczone dane kliniczne wymagają zgłaszania każdej ciąży u pacjentek stosujących Eginilla do podmiotu odpowiedzialnego (EGIS Polska). W przypadku karmienia piersią octan uliprystalu przenika do mleka, a brak danych dotyczących wpływu na noworodki wymaga odstawienia karmienia na 7 dni po podaniu leku, z jednoczesnym odsysaniem i odrzucaniem pokarmu w celu utrzymania laktacji.
antykoncepcja doraźna, charakterystyka produktu leczniczego, działanie teratogenne, ekspozycja na lek, laktacja, monitorowanie bezpieczeństwa leku, octan uliprystalu, płodność, przeciwwskazanie, przenikanie leku do mleka, stymulacja laktacji, substancja czynna, toksyczny wpływ na reprodukcję, zajście w ciążę - Leksykon substancji czynnych
Octan uliprystalu – Wpływ na płodność, ciążę i laktację
Octan uliprystalu, stosowany w dawce 30 mg w postaci tabletek powlekanych (produkty: Eginilla, Misstala, Ulipristal Aristo), jest wskazany do antykoncepcji doraźnej. Lekarz powinien poinformować pacjentki, że preparat nie jest wskazany w ciąży i nie powinien być stosowany przy podejrzeniu lub potwierdzeniu ciąży, choć nie powoduje przerwania istniejącej ciąży. Dane dotyczące bezpieczeństwa stosowania w ciąży są ograniczone, jednak nie wykazują istotnego ryzyka teratogennego. W przypadku zajścia w ciążę po zastosowaniu leku, konieczne jest zgłoszenie tego faktu odpowiednim podmiotom odpowiedzialnym (EGIS Polska dla Eginilla, Zentiva dla Misstala, rejestr Ulipristal Aristo). Octan uliprystalu przenika do mleka matki, dlatego karmienie piersią nie jest zalecane przez 7 dni po podaniu leku, a pacjentka powinna mechanicznie odciągać i odrzucać mleko, aby utrzymać laktację.
- Leksykon substancji czynnych
Lewonorgestrel – Wpływ na płodność, ciążę i laktację
Lewonorgestrel, syntetyczny progestagen, stosowany w różnych formach antykoncepcji hormonalnej, wpływa na cykl miesiączkowy poprzez przesunięcia owulacji, co modyfikuje okres płodności, jednak nie wykazuje długotrwałego negatywnego wpływu na zdolność reprodukcyjną kobiet. Po zakończeniu terapii lub usunięciu systemu domacicznego (IUS) uwalniającego lewonorgestrel, płodność powraca do stanu wyjściowego. W przypadku stosowania lewonorgestrelu jako antykoncepcji awaryjnej, ze względu na szybki powrót płodności, zaleca się natychmiastowe rozpoczęcie lub kontynuację regularnej metody antykoncepcyjnej. Preparaty zawierające lewonorgestrel są przeciwwskazane w ciąży; w przypadku zajścia w ciążę z założonym IUS, konieczne jest wykluczenie ciąży pozamacicznej oraz jak najszybsze usunięcie systemu, aby zmniejszyć ryzyko poronienia i przedwczesnego porodu, przy jednoczesnym monitorowaniu ciąży pod kątem powikłań.
antykoncepcja doraźna, ciąża pozamaciczna, działanie teratogenne, krwawienie maciczne, lewonorgestrel, maskulinizacja narządów płciowych, owulacja, poród przedwczesny, poronienie, progestagen, progestagen syntetyczny, środek antykoncepcyjny zawierający progestagen, system terapeutyczny domaciczny, tabletka antykoncepcyjna, wirylizacja płodu, zaburzenie cyklu miesiączkowego, złożony doustny środek antykoncepcyjny, żylna choroba zakrzepowo-zatorowa - Leksykon substancji czynnych
Octan uliprystalu – Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności
Octan uliprystalu jest wskazany wyłącznie do sporadycznego stosowania jako antykoncepcja doraźna i nie powinien zastępować stałych metod antykoncepcyjnych. Jego mechanizm działania polega na hamowaniu lub opóźnianiu owulacji, dlatego skuteczność leku jest najwyższa, gdy zostanie przyjęty jak najszybciej po stosunku bez zabezpieczenia, nie później niż 120 godzin (5 dni). Lek nie przerywa istniejącej ciąży i jest przeciwwskazany u kobiet w ciąży lub podejrzewających ciążę. W przypadku opóźnienia miesiączki o ponad 7 dni lub wystąpienia objawów ciąży, konieczne jest wykonanie testu ciążowego, z uwzględnieniem ryzyka ciąży pozamacicznej. Zaleca się unikanie jednoczesnego stosowania octanu uliprystalu z antykoncepcją doraźną zawierającą lewonorgestrel ze względu na możliwe interakcje obniżające skuteczność.