hiperkalcemia i hiperfosfatemia

Hiperkalcemia to stan podwyższonego stężenia wapnia w surowicy krwi powyżej 2,6 mmol/l (10,5 mg/dl). Najczęstszymi przyczynami są pierwotna nadczynność przytarczyc, nowotwory złośliwe (zwłaszcza rak płuca, piersi, szpiczak mnogi), przedawkowanie witaminy D, sarkoidoza oraz długotrwałe unieruchomienie. Objawy kliniczne obejmują osłabienie mięśniowe, zaburzenia rytmu serca, zaparcia, poliurię, polidypsję, a w ciężkich przypadkach zaburzenia świadomości.

Hiperfosfatemia to stan zwiększonego stężenia fosforanów nieorganicznych w surowicy krwi powyżej 1,45 mmol/l (4,5 mg/dl). Występuje najczęściej w przebiegu przewlekłej choroby nerek, ostrej niewydolności nerek, nadczynności przytarczyc oraz rabdomiolizy. Może również wynikać z nadmiernej podaży fosforanów, zwłaszcza u pacjentów z upośledzoną funkcją nerek. Hiperfosfatemia prowadzi do kalcyfikacji tkanek miękkich i naczyń, co zwiększa ryzyko sercowo-naczyniowe.

Współwystępowanie hiperkalcemii i hiperfosfatemii jest stosunkowo rzadkie, ponieważ fizjologicznie wysokie stężenie wapnia hamuje wydzielanie parathormonu, co prowadzi do zwiększonego wydalania fosforanów przez nerki. Taka kombinacja może sugerować zatrucie witaminą D, rzekoma niedoczynność przytarczyc (pseudohypoparathyroidism) lub ostrą niewydolność nerek. Diagnostyka różnicowa powinna uwzględniać oznaczenie stężenia parathormonu, 25(OH)D, 1,25(OH)₂D oraz ocenę funkcji nerek.

Leczenie hiperkalcemii i hiperfosfatemii zależy od przyczyny i nasilenia zaburzeń. W przypadku hiperkalcemii obejmuje nawodnienie, furosemid, bisfosfoniany, kalcytoninę, a w skrajnych przypadkach hemodializę. Leczenie hiperfosfatemii polega na ograniczeniu podaży fosforanów w diecie, stosowaniu wiążących fosforany leków (węglan wapnia, sewelamer, związki lantanu) oraz w przypadku współistniejącej niewydolności nerek – leczeniu nerkozastępczym.