Choroba kawasakiego
Epidemiologia
Choroba Kawasakiego (KD) jest ostrym zapaleniem naczyń, które najczęściej dotyka dzieci poniżej 5. roku życia i stanowi główną przyczynę nabytych chorób serca w krajach rozwiniętych. Epidemiologia KD wykazuje znaczne zróżnicowanie geograficzne i etniczne, z najwyższą zachorowalnością w Azji Północno-Wschodniej, zwłaszcza w Japonii (264-330,2/100 000 dzieci <5 lat), Korei Południowej (105-134,4/100 000), Chinach (7,06-55,1/100 000) oraz na Tajwanie (54,9/100 000). W krajach zachodnich, takich jak USA i Kanada, zachorowalność wynosi odpowiednio około 25 i 11,3-14,7 przypadków na 100 000 dzieci <5 lat, a w Europie 5-10/100 000. Choroba wykazuje sezonowość, z dwoma szczytami w Japonii (styczeń i czerwiec/lipiec) oraz przewagą zimowo-wiosenną w USA i Europie. Etiologia pozostaje niejasna, choć sugeruje się udział czynników genetycznych i zakaźnych, zwłaszcza wirusów oddechowych (RSV, HMPV), co potwierdza spadek zachorowalności podczas pandemii COVID-19. Diagnostyka opiera się na kryteriach klinicznych, a około 31% przypadków może mieć postać niepełną lub atypową, co utrudnia rozpoznanie i wpływa na rzeczywistą ocenę epidemiologiczną.
Epidemiologia choroby Kawasakiego
Choroba Kawasakiego (KD, ang. Kawasaki disease) jest jednym z najczęstszych zapaleń naczyń występujących u dzieci i stanowi główną przyczynę nabytych chorób serca w krajach rozwiniętych12. Jest to ostre zapalenie naczyń, które może prowadzić do poważnych uszkodzeń tętnic wieńcowych i jest coraz częściej zgłaszane w wielu szybko uprzemysławiających się krajach rozwijających się3. Choroba występuje głównie u dzieci poniżej 5. roku życia, a jej epidemiologia wykazuje znaczne różnice geograficzne, etniczne oraz sezonowe4.
Globalne zróżnicowanie zachorowalności
Zachorowalność na chorobę Kawasakiego znacząco różni się między regionami geograficznymi. Najwyższe wskaźniki zachorowalności odnotowuje się w krajach Azji Północno-Wschodniej, szczególnie w Japonii, Korei Południowej, Chinach i na Tajwanie, gdzie częstość występowania jest 10-30 razy wyższa niż w Ameryce Północnej i Europie56.
Japonia zgłasza najwyższą na świecie zachorowalność, gdzie wskaźnik wynosi od 264 do 330,2 przypadków na 100 000 dzieci poniżej 5. roku życia78. W praktyce oznacza to, że prawie 1 na 100 dzieci w Japonii zachoruje do 5. roku życia3. Dane japońskie pochodzą z ogólnokrajowych badań epidemiologicznych prowadzonych co dwa lata od 1970 roku, które wykazują szybki wzrost liczby pacjentów i wskaźników zachorowalności od połowy lat 90-tych5.
Korea Południowa zajmuje drugie miejsce pod względem częstości występowania choroby Kawasakiego na świecie, z zachorowalnością na poziomie 134,4 przypadków na 100 000 dzieci poniżej 5. roku życia9. Park i współpracownicy odnotowali, że średni roczny wskaźnik zachorowalności w Korei Południowej wynosi 105 przypadków na 100 000 dzieci poniżej 5. roku życia10.
Dane z Tajwanu opierają się na rejestrach Narodowego Programu Ubezpieczeń Zdrowotnych, który rozpoczął się w 1995 roku i obejmuje 99% populacji9. Średnia roczna zachorowalność na Tajwanie wynosi około 54,9 przypadków na 100 000 dzieci poniżej 5. roku życia11.
Zachorowalność w Chinach i innych krajach azjatyckich
W Chinach zgłaszana zachorowalność waha się od 7,06 do 55,1 na 100 000 dzieci poniżej 5. roku życia12. W Pekinie wskaźnik zachorowalności wzrósł z 40,9 na 100 000 dzieci w 2000 roku do 55 na 100 000 w 2004 roku, a w Szanghaju wskaźnik wzrósł trzykrotnie w ciągu niespełna 20 lat (z 16,8 na 100 000 w 1998 roku do 50,5 na 100 000 dzieci w 2012 roku)12.
Średnia roczna zachorowalność na chorobę Kawasakiego w różnych populacjach azjatyckich wynosi około 25,4 przypadków na 100 000 dzieci poniżej 5. roku życia w Hongkongu, 16,8-36,8 przypadków w Szanghaju i 18,2-30,6 przypadków w Pekinie11. Stopniowy wzrost zachorowalności na chorobę Kawasakiego odnotowano również w Indiach, Tajlandii i wielu innych krajach w całej Azji12.
Zachorowalność w Ameryce Północnej i Europie
W Stanach Zjednoczonych szacuje się, że choroba Kawasakiego występuje u 9 do 20 na 100 000 dzieci poniżej 5. roku życia4. Według nowszych danych, zachorowalność wynosi około 25 przypadków na 100 000 dzieci poniżej 5. roku życia7. W 2019 roku w Stanach Zjednoczonych hospitalizowano ponad 5000 dzieci poniżej 18. roku życia z powodu choroby Kawasakiego, z czego 3693 było poniżej 5. roku życia, co daje wskaźnik hospitalizacji na poziomie 18,9 na 100 000 dzieci w tej grupie wiekowej4.
W Kanadzie roczna zachorowalność wynosi 11,3-14,7 przypadków na 100 000 dzieci poniżej 5. roku życia11. Warto zauważyć, że Ontario ma najwyższy wskaźnik choroby Kawasakiego poza Azją, z roczną zachorowalnością wynoszącą 26,2 przypadków na 100 000 dzieci poniżej 5. roku życia, a liczba ta znacząco wzrosła w latach 1995-200611.
W Europie roczna zachorowalność wynosi około 5-10 przypadków na 100 000 dzieci poniżej 5. roku życia1314. W Wielkiej Brytanii przed 2000 rokiem chorobę diagnozowano u mniej niż 1 na 25 000 osób rocznie, ale zachorowalność podwoiła się między 1991 a 2000 rokiem, ze wskaźnikiem czterech przypadków na 100 000 dzieci w 1991 roku w porównaniu z ośmioma przypadkami na 100 000 w 2000 roku. Do 2017 roku liczba ta wzrosła do 12 na 100 000 osób, z 419 zdiagnozowanymi przypadkami choroby Kawasakiego w Wielkiej Brytanii15.
We Włoszech w latach 2008-2013 zachorowalność wynosiła 5,7 na 100 000 dzieci w wieku 0-14 lat i 14,7 dla dzieci poniżej 5. roku życia16. W Szwajcarii w latach 2013-2017 zachorowalność wynosiła 3,1 na 100 000 dzieci poniżej 17. roku życia i 8,4 na 100 000 dzieci poniżej 5. roku życia, co plasuje ten kraj w dolnym zakresie innych krajów europejskich817.
Zachorowalność w innych regionach świata
W Australii roczna zachorowalność na chorobę Kawasakiego u dzieci w wieku 0-4 lat wynosi 14,31 na 100 000, mierzona wskaźnikiem leczenia dożylnymi immunoglobulinami18. Zachorowalność w Australii wynosi około 3,6 przypadków na 100 000 dzieci poniżej 5. roku życia11.
W południowej Malezji zachorowalność u dzieci poniżej 5. roku życia wynosi 14,8 na 100 000 populacji, z wyższym wskaźnikiem u chłopców (19 na 100 000) i Chińczyków (22 na 100 000), z stopniowym wzrostem z 5,7 na 100 000 w 2006 roku do 19,6 na 100 000 w 2019 roku19.
Dane dotyczące zachorowalności na chorobę Kawasakiego w Afryce Subsaharyjskiej są ograniczone, jednak zgłoszono kilka sporadycznych przypadków w wielu krajach tego regionu20. W Nigerii i innych krajach afrykańskich choroba Kawasakiego może być niedodiagnozowana ze względu na niski wskaźnik podejrzenia i trudności diagnostyczne, ponieważ powszechnie występujące choroby zakaźne mogą naśladować chorobę Kawasakiego2122.
W Katarze, kraju Zatoki Perskiej, roczna zachorowalność wahała się od 2,5 na 100 000 do 20 na 100 000 i wydaje się rosnąć23.
Tendencje czasowe w zachorowalności
Choroba Kawasakiego wykazuje interesujące tendencje czasowe w różnych regionach świata. W krajach Azji Północno-Wschodniej, w tym w Japonii, Korei Południowej, Chinach i na Tajwanie, obserwuje się ciągły wzrost zachorowalności24. Jednocześnie w Ameryce Północnej i Europie wskaźniki zachorowalności są stosunkowo stabilne przez ostatnie 10 lat2524.
W Japonii liczba pacjentów i wskaźniki zachorowalności na chorobę Kawasakiego gwałtownie wzrosły od połowy lat 90-tych. Zachorowalność w 2000 roku wynosiła 134,2 przypadków na 100 000 dzieci poniżej 5. roku życia, a w 2012 roku wzrosła do 264,8 na 100 000 dzieci poniżej 5. roku życia7.
Badanie Ae i współpracowników wykazało, że liczba pacjentów w Japonii, u których zdiagnozowano chorobę Kawasakiego, zmniejszyła się z 17 347 w 2019 roku do 11 173 w 2020 roku (35,6% redukcja) podczas globalnej pandemii COVID-1910. Podobny spadek zachorowalności na chorobę Kawasakiego podczas pandemii COVID-19 zaobserwowano w innych krajach10.
Na Tajwanie zachorowalność u osób poniżej 18. roku życia znacząco wzrosła z 11,78 na 100 000 osobolat w 2001 roku do 22,40 na 100 000 osobolat w 2020 roku (AAPC=5,4%, p<0,001)26.
Ten wzrost zachorowalności w krajach rozwijających się szybko uprzemysławiających się, takich jak Chiny, Indie i kraje Ameryki Łacińskiej, może wynikać z rzeczywistego wzrostu liczby przypadków lub z poprawy infrastruktury opieki zdrowotnej oraz powszechnego stosowania antybiotyków i szczepionek, które pomogły wyeliminować choroby zakaźne o podobnych objawach gorączki i wysypki, umożliwiając większą świadomość i rozpoznawalność choroby Kawasakiego3.
Różnice demograficzne i etniczne
Choroba Kawasakiego występuje głównie u dzieci poniżej 5. roku życia, a około 80-90% przypadków dotyczy dzieci w tej grupie wiekowej27. W Stanach Zjednoczonych zachorowalność osiąga szczyt u dzieci w wieku 18-24 miesięcy, natomiast w Japonii szczyt zachorowalności przypada na dzieci w wieku 6-12 miesięcy27.
Choroba Kawasakiego występuje częściej u chłopców niż u dziewcząt, ze stosunkiem płci męskiej do żeńskiej wynoszącym od 1,3 do 1,83:1, w zależności od kraju, z którego pochodzą statystyki27. Na przykład w badaniu przeprowadzonym w Mongolii stosunek płci wynosił 2,12:128, a w Szwajcarii większość przypadków stanowili chłopcy17.
Chociaż chorobę Kawasakiego zgłaszano u dzieci wszystkich grup etnicznych, występuje ona najczęściej u dzieci pochodzenia azjatyckiego, zwłaszcza japońskiego27. Wskaźniki są pośrednie wśród Afroamerykanów, Polinezyjczyków i Filipińczyków, a najniższe wśród osób rasy kaukaskiej27.
Badanie z Hawajów wykazało roczną zachorowalność wynoszącą 210 na 100 000 amerykańskich dzieci pochodzenia japońskiego poniżej 5. roku życia, w porównaniu z 13 na 100 000 białych dzieci29. Badanie brytyjskie wykazało, że dzieci azjatyckie mają zachorowalność 2,1 w porównaniu z białymi dziećmi, podczas gdy dzieci rasy czarnej miały względną zachorowalność 3,0, a „inne grupy etniczne” miały względną zachorowalność 4,529.
Sezonowość i wzorce geograficzne
W wielu krajach zaobserwowano wyraźną sezonowość choroby Kawasakiego, w tym w Japonii, Korei, na Tajwanie, w USA, Kanadzie i Indiach13. W Japonii sezonowość jest dwumodalna, ze szczytami w styczniu i czerwcu i/lub lipcu oraz najniższym poziomem w październiku10.
W Wielkiej Brytanii występuje również sezonowa zmienność, z większą liczbą przypadków występujących w miesiącach zimowych29. W Stanach Zjednoczonych choroba Kawasakiego występuje częściej zimą i wczesną wiosną30.
Na Tajwanie miesięczna dystrybucja pacjentów z chorobą Kawasakiego wykazała cechę sezonowości. Dla wszystkich pacjentów najczęściej występującą porą roku było lato (28,6%), a następnie jesień (26,0%)26. Podobnie w południowej Malezji zaobserwowano sezonowy wzorzec ze szczytem zachorowalności w porze deszczowej19.
W Katarze większość przypadków występowała w chłodniejszym sezonie (styczeń-maj)23, podczas gdy w Szwajcarii zmienność sezonowa była niska i niespójna między czterema latami badania, z wyjątkiem września i października, kiedy odnotowano najniższą zachorowalność17.
Czynniki ryzyka i powiązania z czynnikami zakaźnymi
Etiologia choroby Kawasakiego pozostaje nieznana, ale sugeruje się, że może być wieloczynnikowa131. Wyższe występowanie choroby w populacjach azjatyckich sugeruje genetyczną predyspozycję1430.
Wielokrotnie sugerowano związek choroby Kawasakiego z czynnikami zakaźnymi18. Wzorce lokalne, sezonowe i czasoprzestrzenne zachorowalności na chorobę Kawasakiego wskazują na możliwy udział czynników środowiskowych lub zakaźnych32.
Australijskie badanie analizy czasoprzestrzennej wykazało dwa wirusowe powiązania z występowaniem choroby Kawasakiego – zwiększone ryzyko o 1,52 (99% CI 1,27-1,82) w szczytowych sezonach wirusa oddechowego RSV oraz zwiększony współczynnik ryzyka o 1,43 (99% CI 1,17-1,73) w szczytowych sezonach wirusa ludzkiego metapneumowirusa (HMPV)33.
Zmniejszenie liczby przypadków choroby Kawasakiego w Stanach Zjednoczonych podczas pandemii COVID-19 dodatkowo wspiera rolę wirusów oddechowych w tej chorobie, biorąc pod uwagę, że spadek zbiegł się ze zmniejszonym krążeniem wirusów oddechowych w trakcie pandemii34.
Badanie z Tajwanu wykazało, że zachorowalność na chorobę Kawasakiego u niemowląt poniżej 1. roku życia wykazywała istotną dodatnią korelację z aktywnością wirusów jelitowych (r=0,14) i oddechowych (r=0,18)35.
Nadzór epidemiologiczny choroby Kawasakiego
Ze względu na potencjalne poważne powikłania, wiele krajów ustanowiło systemy nadzoru nad chorobą Kawasakiego36. Amerykańskie Centrum Kontroli i Zapobiegania Chorobom (CDC) prowadzi system nadzoru nad chorobą Kawasakiego od 1976 roku i wykorzystuje kilka źródeł danych do śledzenia i lepszego zrozumienia tej choroby w Stanach Zjednoczonych36.
CDC analizuje duże bazy danych dotyczące wypisów ze szpitali w Stanach Zjednoczonych, aby dowiedzieć się więcej o liczbie przypadków choroby Kawasakiego i objawach, które występują u dzieci. CDC posiada również dobrowolny system zgłaszania choroby Kawasakiego dla pracowników służby zdrowia i władz zdrowotnych36.
W Australii sieć Paediatric Active Enhanced Disease Surveillance (PAEDS) prowadzi ogólnokrajowy nadzór nad chorobą Kawasakiego od stycznia 2019 roku37. Nadzór nad chorobą Kawasakiego i zespołem zapalnym wieloukładowym u dzieci (PIMS-TS) związanym czasowo z SARS-COV-2 jest również ważny w kontekście pandemii COVID-1937.
Formowanie się latynoamerykańskiej Sieci Choroby Kawasakiego (REKAMLATINA), wielonarodowej bazy danych z 20 krajów Ameryki Łacińskiej zorganizowanej w 2013 roku, ma na celu poprawę wiedzy na temat epidemiologii choroby Kawasakiego w tym regionie13.
Powikłania i długoterminowe konsekwencje
Najbardziej niepokojącym powikłaniem choroby Kawasakiego jest rozwój nieprawidłowości tętnic wieńcowych. Dane echokardiograficzne i angiograficzne wskazują, że 20-40% nieleczonych pacjentów z chorobą Kawasakiego rozwija nieprawidłowości tętnic wieńcowych38.
Zapalenie tętnic wieńcowych i tętniaki tętnic wieńcowych występują u nawet 30% nieleczonych dzieci i u 5-7% leczonych dzieci39. W Szwajcarii tętniak tętnic wieńcowych odnotowano u 2,2% pacjentów poniżej 5. roku życia16.
Badania wykazały, że dzieci z chorobą Kawasakiego pozostają narażone na zwiększone ryzyko zdarzeń sercowo-naczyniowych ponad 10 lat po hospitalizacji z powodu tej choroby, co podkreśla potrzebę długoterminowego nadzoru nad chorobami serca i strategii redukcji ryzyka u tych młodych pacjentów40.
Wśród 4597 osób, które przeżyły chorobę Kawasakiego, 746 (16,2%) doświadczyło zdarzeń sercowo-naczyniowych w porównaniu z 5,2% dzieci bez tej choroby40. Tętniaki tętnic wieńcowych spowodowane chorobą Kawasakiego odpowiadają za 5% przypadków ostrego zespołu wieńcowego u dorosłych poniżej 40. roku życia15.
Długoterminowe zarządzanie chorobą Kawasakiego wymaga ciągłego nadzoru ze względu na ryzyko poważnych powikłań tętnic wieńcowych. Konsekwentna obserwacja i opieka zapobiegawcza są niezbędne do zmniejszenia ryzyka niekorzystnych zdarzeń sercowo-naczyniowych u pacjentów z chorobą Kawasakiego41.
Wyzwania w nadzorze i diagnostyce
Rozpoznanie choroby Kawasakiego jest oparte wyłącznie na charakterystycznych cechach klinicznych, przy czym istnieje pewien odsetek przypadków niepełnej lub atypowej choroby Kawasakiego, które nie mają standardowych kryteriów diagnostycznych25.
Dla celów nadzoru epidemiologicznego CDC definiuje przypadek choroby Kawasakiego jako chorobę u pacjenta z gorączką trwającą 5 lub więcej dni (lub gorączką do momentu podania dożylnej immunoglobuliny, jeśli podano ją przed piątym dniem gorączki) i mającego co najmniej 4 z następujących 5 objawów klinicznych: wysypka, obrzęk i zaczerwienienie dłoni i stóp, limfadenopatia szyjna (co najmniej 15 cm średnicy), obustronne przekrwienie spojówek, zmiany błony śluzowej jamy ustnej4.
Pacjenci, których choroba nie spełnia powyższej definicji przypadku choroby Kawasakiego, ale mają gorączkę i nieprawidłowości tętnic wieńcowych, są klasyfikowani jako mający atypową lub niepełną chorobę Kawasakiego4.
Wskaźnik niepełnych przypadków w populacji cypryjskiej wynosił 31%, co jest zgodne ze wskaźnikiem znalezionym w badaniu populacji hiszpańskiej, ale różni się od wskaźnika w badaniu z Japonii, gdzie wskaźnik niepełnej choroby wynosił tylko 10%42.
Trudności w diagnostyce sprawiają, że rzeczywista zachorowalność i obciążenie chorobą pozostają nieznane25. Diagnoza jest często pomijana, ponieważ wczesne etapy naśladują wiele infekcji wirusowych29.
Znajomość prawdziwej epidemiologii choroby Kawasakiego w każdym kraju i dostępność publikacji na temat epidemiologii choroby Kawasakiego mogłyby również przynieść korzyści ogólnym świadczeniodawcom opieki zdrowotnej i ogólnej populacji. Umożliwiłoby to wczesne wykrycie i leczenie choroby Kawasakiego, co ostatecznie zmniejszyłoby częstość występowania powikłań tętnic wieńcowych i śmiertelność6.
Wpływ pandemii COVID-19 na epidemiologię choroby Kawasakiego
Od kwietnia 2020 roku zgłaszano rzadkie przypadki zaburzenia podobnego do choroby Kawasakiego u krytycznie chorych dzieci, które miały pozytywny wynik testu na COVID-1943. Prawdziwy związek przyczynowy między SARS-CoV-2, przyczyną COVID-19, a chorobą Kawasakiego nie został jeszcze ustalony43.
Jak wspomniano wcześniej, badanie Ae i współpracowników wykazało znaczne zmniejszenie liczby pacjentów z chorobą Kawasakiego w Japonii podczas pandemii COVID-1910. Badacze z innych krajów również zgłosili podobny spadek zachorowalności na chorobę Kawasakiego podczas pandemii COVID-1910.
W australijskim badaniu analizy czasoprzestrzennej zauważono, że podczas pandemii (od 2020 roku) nie zaobserwowano żadnych związków między zachorowalnością na wirusy a występowaniem choroby Kawasakiego w całym stanie. Zniknięcie tych związków podczas pandemii COVID-19 może odzwierciedlać zmniejszoną cyrkulację wirusów innych niż SARS-CoV-2 w tym okresie, co potwierdza związki przedpandemiczne zidentyfikowane w tym badaniu33.
Sieć PAEDS prowadzi nadzór nad PIMS-TS/MIS-C w Australii i współpracuje z innymi sieciami, zarówno krajowymi, jak i międzynarodowymi, aby zapewnić szybkie wykrywanie i kompleksowe badanie wszelkich przypadków PIMS-TS/MIS-C44.
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.