metabolizm diklofenaku
Diklofenak to niesteroidowy lek przeciwzapalny (NLPZ) szeroko stosowany w leczeniu bólu, stanów zapalnych i obrzęków. Jego metabolizm zachodzi głównie w wątrobie, gdzie podlega reakcjom hydroksylacji i sprzęgania.
Pierwotny metabolizm diklofenaku obejmuje hydroksylację z udziałem enzymów cytochromu P450, głównie CYP2C9, a w mniejszym stopniu CYP3A4, CYP2C8 i CYP2C19. Główne metabolity to 4′-hydroksydiklofenak (30% dawki), 5-hydroksydiklofenak (około 10%) oraz inne hydroksylowane pochodne.
Metabolity diklofenaku ulegają następnie sprzęganiu z kwasem glukuronowym lub siarkowym, tworząc formy lepiej rozpuszczalne w wodzie, co ułatwia ich wydalanie przez nerki. Około 65% dawki jest wydalane z moczem, głównie w postaci metabolitów, a pozostała część z żółcią do kału.
Istotne znaczenie kliniczne ma wiedza o metabolizmie diklofenaku w kontekście interakcji lekowych, szczególnie z inhibitorami lub induktorami CYP2C9, które mogą odpowiednio zwiększać lub zmniejszać stężenie leku w osoczu. Polimorfizmy genetyczne CYP2C9 mogą również prowadzić do zmienności międzyosobniczej w metabolizmie diklofenaku, wpływając na jego skuteczność i bezpieczeństwo.
Powiązane wpisy
- Leksykon leków
Interakcje leku – Diclac 50 50 mg
Diklofenak sodu w dawce 50 mg w formie tabletek dojelitowych wykazuje liczne interakcje farmakokinetyczne i farmakodynamiczne, które mogą znacząco wpływać na bezpieczeństwo i skuteczność terapii. Silne inhibitory CYP2C9, takie jak worykonazol, mogą powodować istotny wzrost stężenia diklofenaku w osoczu, co wymaga rozważenia redukcji dawki i ścisłego monitorowania. Jednoczesne stosowanie diklofenaku z litem i digoksyną zwiększa ich stężenia w osoczu, co wiąże się z ryzykiem toksyczności i wymaga regularnego monitorowania poziomów tych leków. Diklofenak osłabia działanie leków moczopędnych i przeciwnadciśnieniowych (beta-blokery, inhibitory ACE) poprzez hamowanie syntezy prostaglandyn nerkowych, co może prowadzić do retencji sodu i wody oraz nefrotoksyczności, zwłaszcza u osób starszych. W przypadku terapii skojarzonej z cyklosporyną konieczne jest zmniejszenie dawki diklofenaku i monitorowanie funkcji nerek ze względu na zwiększone ryzyko uszkodzenia nerek. Ponadto, leki powodujące hiperkaliemię (leki oszczędzające potas, takrolimus, trimetoprym) mogą nasilać ten efekt, co wymaga kontroli stężenia potasu w surowicy.
beta-bloker, błona śluzowa żołądka, chinolon przeciwbakteryjny, choroba wrzodowa, cyklosporyna, diklofenak sodu, drgawki, działanie niepożądane, hepatotoksyczność, hiperglikemia, hiperkaliemia, hipoglikemia, inhibitor ACE, inhibitor CYP2C9, inhibitor wychwytu zwrotnego serotoniny, interakcja farmakodynamiczna, interakcja farmakokinetyczna, kortykosteroid, krwawienie, krwawienie z przewodu pokarmowego, lek moczopędny, lek przeciwcukrzycowy, lek przeciwpłytkowy, lek przeciwzakrzepowy, metabolizm diklofenaku, nefrotoksyczność, prostaglandyna nerkowa, SSRI, stężenie digoksyny, stężenie diklofenaku w osoczu, stężenie glukozy, stężenie litu, stężenie potasu, tabletka dojelitowa, takrolimus, trimetoprym, worykonazol, zaburzenie czynności wątroby - Leksykon substancji czynnych
Diklofenak sodu – Interakcje
Diklofenak sodu w postaci miejscowej (DIKY 4%, 40 mg/g) charakteryzuje się minimalnym wchłanianiem do krążenia ogólnego, co znacząco redukuje ryzyko interakcji farmakologicznych. Niemniej jednak, u pacjentów stosujących jednocześnie doustne NLPZ, w tym diklofenak, istnieje potencjalne sumowanie działań niepożądanych, zwłaszcza ze strony przewodu pokarmowego (krwawienia, owrzodzenia). Szczególną ostrożność należy zachować u osób przyjmujących leki moczopędne, inhibitory ACE, antagoniści receptora angiotensyny II oraz glikokortykosteroidy, gdyż diklofenak może osłabiać ich działanie i zwiększać ryzyko nefrotoksyczności lub uszkodzeń błony śluzowej żołądka. Wchłanianie diklofenaku z DIKY 4% jest na tyle niskie, że interakcje z lekami przeciwkrzepliwymi (np. warfaryna, acenokumarol) oraz przeciwpłytkowymi (klopidogrel) są mało prawdopodobne, choć teoretycznie mogą zwiększać ryzyko krwawień u pacjentów z zaburzeniami hemostazy.
antagonista receptora angiotensyny II, antybiotyk chinolonowy, choroba wrzodowa, doustny lek przeciwcukrzycowy, działanie hipoglikemizujące, efekt natriuretyczny, glikokortykosteroid, inhibitor ACE, klirens nerkowy, krwawienie i owrzodzenie, kwas acetylosalicylowy, lek moczopędny, lek przeciwkrzepliwy, lek przeciwpłytkowy, metabolizm diklofenaku, nefrotoksyczność, niesteroidowy lek przeciwzapalny, pacjent geriatryczny, próg drgawkowy, prostaglandyna nerkowa, terapia kortykosteroidami, upośledzona funkcja wątroby, warfaryna i acenokumarol, zaburzenie hemostazy - Leksykon leków
Interakcje leku – Flectorgo 25 mg
Diklofenak epolaminy, substancja czynna produktu Flectorgo, wykazuje liczne interakcje farmakologiczne o istotnym znaczeniu klinicznym. Stosowanie diklofenaku z digoksyną, fenytoiną lub litem wymaga monitorowania stężeń tych leków w surowicy ze względu na ich potencjalne zwiększenie. Współpodawanie z lekami moczopędnymi, beta-adrenolitykami czy inhibitorami ACE może obniżać ich skuteczność hipotensyjną, co wymaga kontroli ciśnienia tętniczego i funkcji nerek, zwłaszcza u osób starszych. Diklofenak zwiększa ryzyko nefrotoksyczności przy jednoczesnym stosowaniu takrolimusu i cyklosporyny, dlatego zaleca się monitorowanie czynności nerek oraz stosowanie mniejszych dawek diklofenaku w przypadku cyklosporyny. Ponadto, jednoczesne podawanie diklofenaku z innymi NLPZ, kortykosteroidami, lekami przeciwzakrzepowymi lub SSRI zwiększa ryzyko krwawień z przewodu pokarmowego, co wymaga ścisłej kontroli pacjenta. Warto również zwrócić uwagę na konieczność unikania stosowania diklofenaku w okresie 24 godzin przed i po podaniu metotreksatu ze względu na ryzyko toksyczności.
błona śluzowa żołądka, chinolon przeciwbakteryjny, ciśnienie tętnicze krwi, diklofenak epolamina, doustny lek przeciwcukrzycowy, działanie hiperglikemizujące, działanie hipoglikemizujące, działanie toksyczne, filtracja nerkowa, glikozyd nasercowy, inhibitor ACE, inhibitor enzymu CYP2C9, inhibitor konwertazy angiotensyny, inhibitor wychwytu zwrotnego serotoniny, klirens metotreksatu, kolestypol i cholestyramina, kortykosteroid, krwawienie z przewodu pokarmowego, lek beta-adrenolityczny, lek moczopędny, lek oszczędzający potas, lek przeciwpłytkowy, lek przeciwzakrzepowy, metabolizm diklofenaku, mifepryston, nefrotoksyczność cyklosporyny, nefrotoksyczność takrolimusu, owrzodzenie żołądkowo-jelitowe, prostaglandyna nerkowa, selektywny inhibitor cyklooksygenazy-2 - Leksykon leków
Interakcje leku – Diklofenak Viatris 180 mg
Plastry lecznicze Diklofenak Viatris 180 mg charakteryzują się bardzo niskim wchłanianiem ogólnoustrojowym diklofenaku epolaminy przy stosowaniu zgodnym z zaleceniami (krótkotrwałe leczenie miejscowe, aplikacja na nieuszkodzoną skórę). W efekcie ryzyko klinicznie istotnych interakcji farmakologicznych jest minimalne. Jedyną potwierdzoną interakcją o wysokim znaczeniu klinicznym jest jednoczesne stosowanie innych preparatów zawierających diklofenak lub inne niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ), co zwiększa ryzyko działań niepożądanych, zwłaszcza ze strony przewodu pokarmowego (np. krwawienia, owrzodzenia). Zaleca się unikanie kojarzenia plastrów z miejscowymi i ogólnoustrojowymi formami NLPZ. Wchłanianie diklofenaku może wzrosnąć w przypadku nieprawidłowego stosowania plastra (np. na uszkodzoną skórę, pod okluzją) lub długotrwałego aplikowania na duże powierzchnie skóry, co potencjalnie zwiększa ryzyko interakcji charakterystycznych dla doustnych form leku.
beta-bloker, cyklosporyna, diklofenak epolaminy, Diklofenak Viatris, działanie niepożądane, glikokortykosteroid, inhibitor ACE, interakcja farmaceutyczna, krwawienie z przewodu pokarmowego, lek moczopędny, lek przeciwnadciśnieniowy, lek przeciwzakrzepowy, lit w osoczu, metabolizm diklofenaku, metotreksat, nefrotoksyczność, niesteroidowy lek przeciwzapalny, NLPZ, okluzja skóry, owrzodzenie przewodu pokarmowego, plaster leczniczy, podrażnienie błony śluzowej żołądka, toksyczność metotreksatu, uszkodzenie skóry, warfaryna, wchłanianie ogólnoustrojowe - Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Dicuno 50 mg
Diklofenak potasowy w dawce 50 mg charakteryzuje się szybkim i całkowitym wchłanianiem po podaniu doustnym, osiągając maksymalne stężenie w osoczu (Cmax) około 1 μg/ml (4 μmoli/l) w czasie 20-60 minut (Tmax). Lek wykazuje wysokie wiązanie z białkami osocza (99,7%, głównie albuminy 99,4%), co ma znaczenie przy potencjalnych interakcjach lekowych. Diklofenak przenika do płynu maziowego, gdzie stężenie maksymalne osiągane jest po 2-4 godzinach od Cmax w osoczu, a okres półtrwania wynosi 3-6 godzin. Stężenie w płynie maziowym przewyższa stężenie w osoczu po 4-6 godzinach i utrzymuje się na wyższym poziomie przez 12 godzin, co jest istotne w terapii chorób stawów.
autoindukcja enzymów, diklofenak potasowy, glukuronidacja, klirens kreatyniny, klirens osoczowy, kumulacja leku, marskość wątroby, metabolizm diklofenaku, okres półtrwania, parametr farmakokinetyczny, płyn maziowy, powinowactwo do białek, przemiana metaboliczna, przewlekłe zapalenie wątroby, stężenie maksymalne, stężenie w osoczu, tabletka powlekana, wiązanie z białkami, wydalanie z moczem, wydalanie z żółcią, zaburzenie czynności nerek, zaburzenie czynności wątroby - Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Voltaren Express 12,5 mg
Diklofenak potasowy w postaci kapsułek miękkich Voltaren Express (12,5 mg) charakteryzuje się szybkim i całkowitym wchłanianiem z przewodu pokarmowego, z maksymalnym stężeniem w osoczu (Cmax 1123 ng/ml) osiąganym średnio po 25 minutach (Tmax). Preparat wykazuje wyższą dynamikę wchłaniania w porównaniu do tabletek, co przekłada się na szybszy początek działania i wyższe stężenia maksymalne. Pokarm istotnie opóźnia i obniża wchłanianie diklofenaku. Lek wiąże się silnie z białkami osocza (99,7%, głównie albuminami 99,4%), ma względną objętość dystrybucji 0,12-0,17 l/kg oraz krótki okres półtrwania w osoczu wynoszący 1-2 godziny. Diklofenak przenika do płynu maziowego, gdzie stężenie po 2 godzinach od osiągnięcia Cmax w osoczu przewyższa stężenie osoczowe i utrzymuje się wyżej przez 12 godzin, co jest istotne dla działania przeciwzapalnego w obrębie stawów.
diklofenak potasowy, działanie przeciwzapalne, efekt pierwszego przejścia, faza eliminacji, glukuronidy, hydroksylacja, klirens kreatyniny, klirens ogólnoustrojowy, kumulacja substancji czynnej, metabolity fenolowe, metabolizm diklofenaku, metoksylacja, niewydolność nerek, objętość dystrybucji, okres półtrwania, parametry farmakokinetyczne, płyn maziowy, pochodne fenolowe, przewlekłe zapalenie wątroby, stężenie maksymalne, wiązanie z białkami osocza, wydalanie nerkowe, wyrównana marskość wątroby - Leksykon leków
Interakcje leku – Voltaren SR 75 75 mg
Diklofenak sodowy, substancja czynna Voltaren SR 75, wykazuje liczne interakcje farmakokinetyczne i farmakodynamiczne, które mają istotne znaczenie kliniczne. Silne inhibitory CYP2C9, takie jak worykonazol, mogą znacząco zwiększać stężenie diklofenaku w osoczu, co wymaga ostrożności przy jednoczesnym stosowaniu. Podawanie diklofenaku z litem lub digoksyną prowadzi do wzrostu ich stężeń w surowicy, co wymaga monitorowania. Diklofenak osłabia działanie leków moczopędnych i hipotensyjnych (np. beta-blokerów, inhibitorów ACE) poprzez hamowanie syntezy prostaglandyn nerkowych, zwiększając ryzyko nefrotoksyczności i konieczność kontroli funkcji nerek oraz ciśnienia tętniczego, zwłaszcza u osób starszych. Ponadto, diklofenak nasila nefrotoksyczność cyklosporyny i może powodować hiperkaliemię w skojarzeniu z lekami oszczędzającymi potas, takrolimusem czy trimetoprimem, co wymaga regularnego monitorowania stężenia potasu. Współstosowanie z innymi NLPZ, kortykosteroidami, lekami przeciwzakrzepowymi, antyagregacyjnymi oraz SSRI zwiększa ryzyko krwawień z przewodu pokarmowego, co wymaga szczególnej ostrożności i kontroli pacjentów.
beta-bloker, chinolon przeciwbakteryjny, cholestyramina, choroba wrzodowa, cyklosporyna, digoksyna, diklofenak sodowy, działanie hiperglikemizujące, działanie hipoglikemizujące, działanie nefrotoksyczne, działanie niepożądane, działanie toksyczne, fenytoina, hepatotoksyczność, hiperkaliemia, inhibitor ACE, inhibitor CYP2C9, interakcja farmakodynamiczna, interakcja farmakokinetyczna, klirens nerkowy, kolestypol, kortykosteroid, lek antyagregacyjny, lek hipotensyjny, lek moczopędny, lek oszczędzający potas, lek przeciwcukrzycowy, lek przeciwzakrzepowy, metabolizm diklofenaku, metotreksat, niesteroidowy lek przeciwzapalny, preparat litu, prostaglandyna nerkowa, selektywny inhibitor wychwytu zwrotnego serotoniny, SSRI, stężenie w osoczu, tabletka o przedłużonym uwalnianiu, takrolimus, trimetoprim, worykonazol - Leksykon substancji czynnych
Diklofenak sodowy – Właściwości farmakokinetyczne
Diklofenak sodowy wykazuje całkowite wchłanianie po podaniu doustnym na czczo, jednak ze względu na efekt pierwszego przejścia dostępność biologiczna wynosi około 50%. Maksymalne stężenie w osoczu osiągane jest w ciągu 1-4 godzin, a AUC jest proporcjonalne do dawki w zakresie 25-150 mg. Formy o przedłużonym uwalnianiu (np. Olfen 75 SR) osiągają Cmax około 0,4-0,5 µg/ml po około 4 godzinach, z utrzymaniem stężenia 13 ng/ml do 16 godzin. Podanie pozajelitowe (i.m., s.c., i.v.) charakteryzuje się szybszym wchłanianiem i wyższą ekspozycją (AUC ponad dwukrotnie wyższe niż po podaniu doustnym), z Cmax osiąganym w ciągu 3-40 minut i wartościami do 16,5 µg/ml po podaniu dożylnym. Diklofenak wiąże się silnie z białkami osocza (99,7%), ma objętość dystrybucji 0,12-0,17 l/kg i przenika do płynu maziowego, gdzie stężenia utrzymują się dłużej (okres półtrwania 3-6 h) i są wyższe niż w osoczu po 2 godzinach od Cmax w osoczu. Metabolizm obejmuje glukuronidację oraz hydroksylację i metoksylację, prowadząc do kilku metabolitów, z których dwa wykazują słabą aktywność biologiczną. Całkowity klirens wynosi 263 ± 56 ml/min, a okres półtrwania w osoczu 1-2 godziny. Diklofenak i metabolity są wydalane głównie przez nerki (ok. 60% dawki), z mniej niż 1% w postaci niezmienionej, oraz przez żółć (ok. 35%).
3-hydroksy-4-metoksy-diklofenak, 3′-hydroksy-diklofenak, 4′-hydroksy-diklofenak, 4%, 5-dihydroksy-diklofenak, 5-hydroksy-diklofenak, błona maziowa, diklofenak sodowy, dystrybucja diklofenaku, eliminacja diklofenaku, glukuronidacja, hydroksylacja i metoksylacja, interakcja farmakokinetyczna, klirens kreatyniny, klirens ogólnoustrojowy, koniugat glukuronidowy, metabolizm diklofenaku, metabolizm pierwszego przejścia, mizoprostol, niewydolność nerek, objętość dystrybucji, okres półtrwania w osoczu, płyn maziowy, pochodna fenolowa, podanie domięśniowe, podanie dożylne w bolusie, podanie podskórne, pole powierzchni pod krzywą stężenia, przewlekłe zapalenie wątroby, stężenie w osoczu, tabletka o przedłużonym uwalnianiu, tabletka o zmodyfikowanym uwalnianiu, wchłanianie diklofenaku, wiązanie z białkami osocza, wyrównana marskość wątroby - Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Mel Max Actigel 20 mg/g
Diklofenak sodowy w postaci żelu Mel Max Actigel (20 mg/g) charakteryzuje się niską biodostępnością ogólnoustrojową wynoszącą 4,5% po 7 dniach stosowania w porównaniu do formy doustnej. Wchłanianie przez skórę jest zależne od powierzchni aplikacji, dawki oraz nawilżenia skóry, jednak wilgotność i opatrunki przepuszczalne dla pary wodnej nie wpływają na stopień absorpcji. Maksymalne stężenie diklofenaku w osoczu po aplikacji miejscowej jest około 100-krotnie niższe niż po podaniu doustnym. Lek wykazuje silne wiązanie z białkami osocza (99,7%, głównie albuminami) oraz preferencyjną dystrybucję do tkanek zapalnych, gdzie stężenia mogą być nawet 20-krotnie wyższe niż w osoczu, co potwierdza jego skuteczność miejscową i ogranicza ekspozycję systemową.
3-hydroksy-4-metoksy-diklofenak, albuminy, biodostępność diklofenaku, biotransformacja diklofenaku, diklofenak sodowy, dysfagia, dystrybucja diklofenaku, faza eliminacji z osocza, hydroksylacja cząsteczki, klirens nerkowy, Mel Max Actigel, metabolizm diklofenaku, okres półtrwania, powinowactwo do białek osocza, przewlekłe zapalenie wątroby, stężenie w osoczu krwi, tkanka objęta procesem zapalnym, wyrównana marskość wątroby