zespół odwracalnej tylnej encefalopatii
Zespół odwracalnej tylnej encefalopatii (PRES, Posterior Reversible Encephalopathy Syndrome) to zespół kliniczno-radiologiczny charakteryzujący się obecnością obrzęku naczyniopochodnego, głównie w tylnych obszarach mózgu. Objawia się nagłymi bólami głowy, zaburzeniami widzenia, zmianami stanu świadomości oraz napadami padaczkowymi.
PRES najczęściej występuje u pacjentów z ostrym nadciśnieniem tętniczym, w przebiegu rzucawki, po transplantacji narządów, w trakcie immunosupresji lub chemioterapii oraz u pacjentów z chorobami autoimmunologicznymi. Patofizjologia obejmuje zaburzenie autoregulacji przepływu mózgowego prowadzące do uszkodzenia bariery krew-mózg.
Diagnostyka opiera się na badaniach obrazowych, szczególnie MRI, które wykazują charakterystyczne objawy obrzęku, głównie w płatach ciemieniowo-potylicznych. Zmiany w badaniach obrazowych są zazwyczaj symetryczne i dotyczą przede wszystkim istoty białej, choć mogą również występować w innych lokalizacjach.
Leczenie PRES polega na szybkiej kontroli nadciśnienia tętniczego, eliminacji czynnika wywołującego oraz leczeniu objawowym napadów padaczkowych. Rokowanie jest zwykle dobre – u większości pacjentów objawy kliniczne i radiologiczne ustępują całkowicie w ciągu kilku dni do kilku tygodni, pod warunkiem odpowiednio szybkiego wdrożenia leczenia.
Powiązane wpisy
- Leksykon leków
Działania niepożądane – Sunitynib Adamed 25 mg
Sunitynib, stosowany w leczeniu raka nerkowokomórkowego (RCC), nowotworów podścieliskowych przewodu pokarmowego (GIST) oraz nowotworów neuroendokrynnych trzustki (pNET), wykazuje szerokie spektrum działań niepożądanych. Do najczęstszych należą zaburzenia hematologiczne, takie jak neutropenia, małopłytkowość, niedokrwistość i leukopenia, występujące bardzo często (≥1/10). Często obserwuje się również nadciśnienie tętnicze (≥1/10) oraz zaburzenia żołądkowo-jelitowe, w tym zapalenie błony śluzowej jamy ustnej, ból brzucha, wymioty, biegunkę, nudności i zaparcia. Charakterystyczne dla sunitynibu są także zmiany skórne, takie jak przebarwienia skóry, zespół erytrodyzestezji dłoniowo-podeszwowej, wysypka i suchość skóry (≥1/10). Niedoczynność tarczycy występuje bardzo często (≥1/10), podczas gdy nadczynność i zapalenie tarczycy są rzadsze. Nasilenie objawów może ulegać zmniejszeniu w trakcie kontynuacji terapii.
białkomocz, erytrodyzestezja dłoniowo-podeszwowa, kardiomiopatia, krwotok, krwotok do jamy otrzewnowej, leukopenia, limfopenia, małopłytkowość, martwica kości szczęki, mikroangiopatia zakrzepowa, nadciśnienie tętnicze, nadczynność tarczycy, neutropenia, niedoczynność tarczycy, niedokrwistość, niewydolność nadnerczy, niewydolność nerek, niewydolność serca, niewydolność wielonarządowa, nowotwór neuroendokrynny trzustki, nowotwór podścieliskowy przewodu pokarmowego, odma opłucnowa, pancytopenia, perforacja przewodu pokarmowego, piodermia zgorzelinowa, rabdomioliza, rak nerkowokomórkowy, rozsiane krzepnięcie wewnątrznaczyniowe, rumień wielopostaciowy, sunitynib jabłczan, torsade de pointes, zapalenie błony śluzowej jamy ustnej, zapalenie tarczycy, zapalenie trzustki, zastoinowa niewydolność serca, zator tętnicy płucnej, zawał mięśnia sercowego, zespół nerczycowy, zespół odwracalnej tylnej encefalopatii, zespół ostrego rozpadu guza, zespół ręka-stopa, zespół Stevensa-Johnsona - Leksykon leków
Działania niepożądane – Fingolimod Bluefish 0,5 mg
Fingolimod Bluefish 0,5 mg, stosowany w terapii stwardnienia rozsianego, wiąże się z szerokim spektrum działań niepożądanych, które wymagają starannego monitorowania klinicznego. Najczęstsze objawy obejmują ból głowy (24,5%), zwiększenie aktywności enzymów wątrobowych (15,2%), biegunkę (12,6%), kaszel (12,3%) oraz grypę (11,4%). Istotnym zagrożeniem jest bradyarytmia pojawiająca się w ciągu pierwszych 6 godzin od podania pierwszej dawki, manifestująca się spadkiem częstości akcji serca o 12-13 uderzeń/min oraz blokiem przedsionkowo-komorowym pierwszego stopnia u 4,7% pacjentów. Hepatotoksyczność jest znacząca – 8,0% pacjentów doświadcza wzrostu ALT ≥3x GGN, a 1,8% ≥5x GGN, z ryzykiem ostrej niewydolności wątroby. Immunosupresja indukowana przez fingolimod zwiększa podatność na zakażenia, w tym oportunistyczne (herpeswirusy, wirus JC, kryptokoki), oraz ryzyko rozwoju chłoniaków, zwłaszcza związanych z EBV i chłoniaków z komórek T. Ponadto, lek może powodować obrzęk plamki (0,5%), szczególnie u pacjentów z zapaleniem błony naczyniowej oka lub cukrzycą, co wymaga regularnej kontroli okulistycznej.
aminotransferaza alaninowa, asystolia, autoimmunologiczna niedokrwistość hemolityczna, biegunka, blok przedsionkowo-komorowy, blok przedsionkowo-komorowy drugiego stopnia, ból głowy, bradyarytmia, chłoniak, chłoniak z komórek B, chłoniak z komórek T, drgawki, enzymy wątrobowe, inwersja załamka T, kryptokokowe zapalenie opon mózgowych, leukopenia, limfopenia, łysienie, małopłytkowość, migrena, nadciśnienie, natężona objętość wydechowa, obrzęk plamki, ostra niewydolność wątroby, ostre rozsiane zapalenie mózgu i rdzenia, pełny blok przedsionkowo-komorowy, postępująca wieloogniskowa leukoencefalopatia, stan padaczkowy, stwardnienie rozsiane, wirus brodawczaka ludzkiego, zakażenie herpeswirusem, zapalenie błony naczyniowej oka, zapalenie oskrzeli, zapalenie zatok, zarostowa choroba tętnic obwodowych, zdolność dyfuzyjna płuc, zespół hemofagocytarny, zespół odwracalnej tylnej encefalopatii, ziarniniak grzybiasty - Leksykon leków
Działania niepożądane – Clofarabine Norameda 1 mg/ml
Clofarabine Norameda, stosowana w dawce 52 mg/m² pc. na dobę przez 5 dni u pacjentów w wieku 1-21 lat z ostrą białaczką limfoblastyczną (ALL) lub ostrą białaczką szpikową (AML), wykazuje wysoki profil toksyczności. W badaniach klinicznych u 98% pacjentów odnotowano co najmniej jedno działanie niepożądane związane z leczeniem, a u 59% wystąpiło co najmniej jedno ciężkie działanie niepożądane. Najczęstsze objawy to nudności (61%), wymioty (59%), gorączka neutropeniczna (35%), ból głowy (24%) oraz wysypka (21%). Zgłoszono również poważne powikłania, takie jak niewydolność wielonarządowa, uszkodzenie komórek wątrobowych, zespół przesiąkania włośniczek, posocznica i wstrząs septyczny, które doprowadziły do zgonu trzech pacjentów. Jeden przypadek przerwania terapii spowodowany był hiperbilirubinemią 4. stopnia.
ból głowy, choroba śródmiąższowa płuc, ciężkie działanie niepożądane, gorączka neutropeniczna, hiperbilirubinemia, kardiomiopatia, leukoencefalopatia, małopłytkowość, martwica toksyczno-rozpływna naskórka, napady drgawkowe, neuropatia obwodowa, neutropenia, niedokrwistość, niewydolność oddechowa, niewydolność wielonarządowa, nudności, ostra białaczka limfoblastyczna, ostra białaczka szpikowa, ostre uszkodzenie nerek, posocznica, uszkodzenie komórek wątrobowych, wstrząs septyczny, wymioty, zaburzenia hematologiczne, zapalenie błon śluzowych, zapalenie osierdzia, zapalenie trzustki, zespół erytrodyzestezji dłoniowo-podeszwowej, zespół odwracalnej tylnej encefalopatii, zespół przesiąkania włośniczek, zespół Stevensa-Johnsona - Leksykon leków
Działania niepożądane – Fingolimod Pharmaselect 0,5 mg
Fingolimod, stosowany w leczeniu stwardnienia rozsianego w dawce 0,5 mg, wiąże się z licznymi działaniami niepożądanymi, z których najczęstsze to ból głowy (24,5%), zwiększenie aktywności enzymów wątrobowych (15,2%), biegunka (12,6%), kaszel (12,3%), grypa (11,4%), zapalenie zatok (10,9%) oraz ból pleców (10,0%). Istotnym zagrożeniem są zakażenia, zwłaszcza dolnych dróg oddechowych i herpeswirusami, w tym przypadki rozsianych i śmiertelnych zakażeń oportunistycznych (np. wirus JC, kryptokoki). Fingolimod powoduje również bradyarytmię i zaburzenia przewodzenia przedsionkowo-komorowego, ze spadkiem średniej częstości akcji serca o 12-13 uderzeń/min oraz blokiem AV I stopnia u 4,7% pacjentów. Ponadto obserwuje się wzrost ciśnienia tętniczego o około 3 mmHg skurczowego i 1 mmHg rozkurczowego oraz bezobjawowe podwyższenie ALT ≥3x GGN u 8,0% pacjentów. Wśród poważnych działań neurologicznych odnotowano rzadkie udary, drgawki (5,6% u dzieci i młodzieży), zespół PRES oraz zaostrzenia choroby po zakończeniu terapii.
aminotransferaza alaninowa, autoimmunologiczna niedokrwistość hemolityczna, blok przedsionkowo-komorowy, bradyarytmia, bradykardia, chłoniak, czerniak złośliwy, depresja, drgawki, dysfagia, enzymy wątrobowe, fingolimod, grypa, immunosupresja, kryptokokowe zapalenie opon mózgowych, leukopenia, limfopenia, małopłytkowość, mięsak Kaposiego, nadciśnienie, natężona objętość wydechowa, obrzęk plamki, ostre rozsiane zapalenie mózgu i rdzenia, postępująca wieloogniskowa leukoencefalopatia, rak kolczystokomórkowy, rak podstawnokomórkowy, rak z komórek Merkla, stan padaczkowy, stwardnienie rozsiane, udar niedokrwienny, wirus brodawczaka ludzkiego, wirus JC, zaburzenie przewodzenia przedsionkowo-komorowego, zakażenie herpeswirusem, zapalenie błony naczyniowej oka, zapalenie oskrzeli, zapalenie płuc, zapalenie zatok, zdolność dyfuzyjna płuc, zespół hemofagocytarny, zespół odwracalnej tylnej encefalopatii - Leksykon leków
Działania niepożądane – Fingolimod SUN 0,5 mg
Fingolimod SUN, zawierający 0,5 mg chlorowodorku fingolimodu w kapsułkach twardych, jest stosowany w terapii stwardnienia rozsianego, jednak wiąże się z licznymi działaniami niepożądanymi, które wymagają ścisłego monitorowania. Najczęściej obserwowane działania niepożądane (≥10%) to ból głowy (24,5%), podwyższenie aktywności enzymów wątrobowych (15,2%), biegunka (12,6%), kaszel (12,3%), grypa (11,4%), zapalenie zatok (10,9%) oraz ból pleców (10%). Fingolimod powoduje immunosupresję, co zwiększa ryzyko zakażeń, w tym oportunistycznych (np. wirus JC wywołujący PML, wirusy herpes, kryptokoki), a także nowotworów skóry i układu limfatycznego (np. rak podstawnokomórkowy, chłoniaki, mięsak Kaposiego). Ponadto, lek może indukować zaburzenia rytmu serca (bradykardia, blok przedsionkowo-komorowy), nadciśnienie tętnicze (wzrost ciśnienia o około 3 mmHg skurczowego i 1 mmHg rozkurczowego), obrzęk plamki (0,5% pacjentów), a także zaburzenia neurologiczne i psychiczne, w tym depresję i drgawki.
biegunka, blok przedsionkowo-komorowy, ból głowy, ból mięśni, ból pleców, ból stawów, bradykardia, chlorowodorek fingolimodu, czerniak złośliwy, drgawki, enzymy wątrobowe, herpeswirus, kryptokokowe zapalenie opon mózgowych, leukopenia, limfopenia, łupież pstry, łysienie, małopłytkowość, mięsak Kaposiego, nadciśnienie tętnicze, niedokrwistość hemolityczna autoimmunologiczna, obrzęk naczynioruchowy, obrzęk plamki, osłabienie, ostra niewydolność wątroby, ostre rozsiane zapalenie mózgu i rdzenia, postępująca wieloogniskowa leukoencefalopatia, rak kolczystokomórkowy, rak podstawnokomórkowy, rak z komórek Merkla, stan padaczkowy, stwardnienie rozsiane, wirus brodawczaka ludzkiego, wirus JC, wirus opryszczki pospolitej, wirus ospy wietrznej i półpaśca, wyprysk, zakażenie kryptokokowe, zapalenie błony naczyniowej oka, zapalenie oskrzeli, zapalenie płuc, zapalenie zatok, zespół hemofagocytarny, zespół odwracalnej tylnej encefalopatii - Leksykon leków
Działania niepożądane – Sunitinib MSN 37,5 mg
Sunitynib MSN, zawierający sunitynibu jabłczan w dawkach 12,5 mg, 25 mg, 37,5 mg oraz 50 mg, jest lekiem przeciwnowotworowym stosowanym w terapii GIST, MRCC i pNET. Terapia tym preparatem wiąże się z ryzykiem poważnych działań niepożądanych, w tym niewydolności nerek (ostra i przewlekła), niewydolności serca (w tym zastoinowej i lewokomorowej), zatoru tętnicy płucnej, perforacji przewodu pokarmowego oraz krwotoków obejmujących układy oddechowy, pokarmowy, moczowy i centralny układ nerwowy. Działania te mogą prowadzić do zgonu, co wymaga intensywnego monitorowania stanu klinicznego pacjentów. Często obserwowane działania niepożądane obejmują zaburzenia metaboliczne (zmniejszenie apetytu), neurologiczne (zaburzenia smaku), układu krążenia (nadciśnienie tętnicze), żołądkowo-jelitowe (biegunka, nudności, zapalenie jamy ustnej) oraz skórne (przebarwienia, erytrodyzestezja dłoniowo-podeszwowa). Ponadto, często występują zaburzenia hematologiczne, takie jak neutropenia, małopłytkowość i niedokrwistość, które mogą wymagać modyfikacji dawkowania lub przerwania terapii.
ageuzja, dysfagia, dysgeuzja, erytrodyzestezja dłoniowo-podeszwowa, krwioplucie, krwotok mózgowy, leukopenia, limfopenia, małopłytkowość, martwica żuchwy, martwicze zapalenie powięzi, mikroangiopatia zakrzepowa, neutropenia, niedoczynność tarczycy, niedokrwistość, niewydolność lewokomorowa, niewydolność nadnerczy, odma opłucnowa, pancytopenia, perforacja przewodu pokarmowego, rabdomioliza, rozsiane krzepnięcie wewnątrznaczyniowe, rozwarstwienie tętnicy, rumień wielopostaciowy, sunitynib jabłczan, toksyczne martwicze oddzielanie się naskórka, torsade de pointes, zakrzepica żył głębokich, zakrzepowa plamica małopłytkowa, zastoinowa niewydolność serca, zator tętnicy płucnej, zespół hemolityczno-mocznicowy, zespół nerczycowy, zespół odwracalnej tylnej encefalopatii, zespół rozpadu guza, zespół Stevensa-Johnsona - Leksykon substancji czynnych
Kryzantaspaza – Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności
Kryzantaspaza (L-asparaginaza z Erwinia chrysanthemi) wymaga szczególnej uwagi klinicznej ze względu na ryzyko ciężkich reakcji nadwrażliwości, w tym anafilaksji, które mogą wystąpić zarówno po pierwszej, jak i kolejnych dawkach. Reaktywność krzyżowa z L-asparaginazą z E. coli jest minimalna lub nie występuje, co ma znaczenie przy zmianie preparatu. Reakcje nadwrażliwości pojawiają się zwykle w ciągu 24 godzin od podania, ale mogą wystąpić także później. W przypadku ciężkich reakcji leczenie należy przerwać. Kryzantaspaza może wywoływać zapalenie trzustki o różnym nasileniu, włącznie z przypadkami śmiertelnymi; monitorowanie aktywności amylazy i lipazy jest wskazane, a w przypadku ciężkiego zapalenia trzustki leczenie należy trwale przerwać. Ponadto, leczenie może prowadzić do hiperglikemii, kwasicy ketonowej oraz zaburzeń krzepnięcia, dlatego konieczne jest regularne monitorowanie parametrów koagulacji (czas protrombinowy, czas częściowej tromboplastyny, fibrynogen, antytrombina III) oraz czynności wątroby (aminotransferazy, bilirubina, albumina).
aktywność aminotransferaz, aktywność amylazy i lipazy, anafilaksja, czas częściowej tromboplastyny, czas protrombinowy, depresja OUN, działanie immunosupresyjne, encefalopatia, epinefryna, glikokortykosteroid dożylny, hiperamonemia, hiperglikemia, hipertrójglicerydemia, hipoalbuminemia, koagulopatia, kryzantaspaza, kwasica ketonowa, napad drgawkowy, niedowidzenie połowicze jednoimienne, nietolerancja glukozy, niewydolność wątroby, odpowiedź immunologiczna, ostra białaczka limfoblastyczna, przewlekła niewydolność trzustki, przewlekłe zapalenie trzustki, reakcja anafilaktyczna, reakcja nadwrażliwości, reaktywność krzyżowa, stężenie amoniaku w surowicy, stężenie bilirubiny, stężenie fibrynogenu, stłuszczenie wątroby, toksyczny wpływ na OUN, torbiel rzekoma trzustki, zaburzenie czynności nerek, zaburzenie czynności wątroby, zaburzenie krzepnięcia krwi, zapalenie trzustki, zespół odwracalnej tylnej encefalopatii - Leksykon leków
Działania niepożądane – Suganet 12,5 mg
Leczenie sunitynibem (Suganet) wiąże się z szerokim spektrum działań niepożądanych, które obejmują zaburzenia hematologiczne (neutropenia, małopłytkowość, niedokrwistość), endokrynologiczne (niedoczynność tarczycy), sercowo-naczyniowe (nadciśnienie tętnicze, niewydolność serca, zawał mięśnia sercowego), żołądkowo-jelitowe (biegunka, nudności, zapalenie jamy ustnej, perforacja przewodu pokarmowego) oraz skórne (erytrodyzestezja dłoniowo-podeszwowa, przebarwienia). Działania te występują z różną częstością, od bardzo często (≥1/10) do rzadko (<1/1000), a ich nasilenie może być łagodne lub zagrażające życiu. Szczególną uwagę należy zwrócić na poważne powikłania, takie jak niewydolność nerek, zator tętnicy płucnej, krwotoki (w tym mózgowe i z przewodu pokarmowego) oraz perforacje, które mogą prowadzić do zgonu pacjenta. Monitorowanie funkcji tarczycy, parametrów hematologicznych oraz ciśnienia tętniczego jest niezbędne w trakcie terapii, aby umożliwić wczesne wykrycie i odpowiednie zarządzanie działaniami niepożądanymi.
W praktyce klinicznej kluczowe jest indywidualne dostosowanie terapii sunitynibem, uwzględniające możliwość modyfikacji dawki lub przerwania leczenia w przypadku nasilenia objawów niepożądanych. Wśród działań niepożądanych o potencjalnie zagrażającym życiu wymienia się niewydolność wielonarządową, rozsiane krzepnięcie wewnątrznaczyniowe, krwotok do jamy otrzewnowej, niewydolność nadnerczy, odmę opłucnową oraz wstrząs. Wczesne rozpoznanie tych stanów oraz odpowiednie interwencje terapeutyczne są niezbędne dla minimalizacji ryzyka powikłań i poprawy rokowania pacjentów. Ponadto, działania niepożądane takie jak zmęczenie, zaburzenia smaku, bóle mięśniowo-szkieletowe oraz zmiany skórne mogą znacząco obniżać jakość życia, dlatego kompleksowe podejście do opieki nad pacjentem obejmuje również wsparcie objawowe i konsultacje specjalistyczne.
białkomocz, erytrodyzestezja dłoniowo-podeszwowa, kardiomiopatia, krwiomocz, krwioplucie, krwotok, krwotok do jamy otrzewnowej, krwotok mózgowy, krwotok płucny, leukopenia, limfopenia, małopłytkowość, martwica kości szczęki, mikroangiopatia zakrzepowa, miopatia, nadciśnienie tętnicze, nadczynność tarczycy, neuroendokrynny nowotwór trzustki, neuropatia obwodowa, neutropenia, niedoczynność tarczycy, niedokrwienie mięśnia sercowego, niedokrwistość, niewydolność nadnerczy, niewydolność nerek, niewydolność oddechowa, niewydolność serca, niewydolność wątroby, niewydolność wielonarządowa, nowotwór podścieliskowy przewodu pokarmowego, obrzęk naczynioruchowy, odma opłucnowa, pancytopenia, perforacja przewodu pokarmowego, piodermia zgorzelinowa, przetoka jelitowa, rabdomioliza, rak nerkowokomórkowy, refluks żołądkowo-przełykowy, rozsiane krzepnięcie wewnątrznaczyniowe, tętniak i rozwarstwienie tętnicy, toksyczna nekroliza naskórka, trudność w połykaniu, zakrzepica żył głębokich, zapalenie jamy ustnej, zapalenie pęcherzyka żółciowego, zapalenie tarczycy, zapalenie trzustki, zapalenie wątroby, zator tętnicy płucnej, zawał mięśnia sercowego, zespół nerczycowy, zespół odwracalnej tylnej encefalopatii, zespół rozpadu guza, zespół Stevensa-Johnsona - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Fingolimod Adamed
Fingolimod Adamed, stosowany w terapii stwardnienia rozsianego, wykazuje istotne działanie kardiologiczne, immunosupresyjne oraz hepatotoksyczne, wymagające ścisłego monitorowania. Po pierwszej dawce obserwuje się przemijającą bradykardię i możliwe zaburzenia przewodzenia przedsionkowo-komorowego, co wymaga 6-godzinnej obserwacji z monitorowaniem EKG i parametrów hemodynamicznych. Przeciwwskazania obejmują m.in. blok zatokowo-przedsionkowy, istotne wydłużenie QTc (≥470 ms u dorosłych kobiet, ≥460 ms u dziewcząt, ≥450 ms u mężczyzn), niekontrolowane nadciśnienie oraz ciężki bezdech senny. Fingolimod powoduje zależne od dawki zmniejszenie liczby limfocytów do 20-30% wartości wyjściowych, co zwiększa ryzyko zakażeń oportunistycznych, chłoniaków i nowotworów skóry. Zaleca się kontrolę morfologii krwi przed leczeniem i w trakcie terapii, a w przypadku limfopenii <0,2 x 10^9/l – przerwanie terapii. Szczególną uwagę należy zwrócić na ryzyko zakażeń wirusowych (VZV, HSV), grzybiczych (kryptokokowe zapalenie opon mózgowych) oraz PML, co wymaga odpowiedniej diagnostyki i ewentualnego przerwania leczenia.
antykoncepcja, badanie EKG, blok przedsionkowo-komorowy, bradyarytmia, chłoniak nieziarniczy, chłoniak z komórek B, chłoniak z komórek T, czerniak złośliwy, działanie immunosupresyjne, enzymy wątrobowe, fingolimod, kryptokokowe zapalenie opon mózgowych, mięsak Kaposiego, morfologia krwi, napad drgawkowy, obrzęk plamki, odstęp QT, ostra niewydolność wątroby, postępująca wieloogniskowa leukoencefalopatia, rak kolczystokomórkowy, rak podstawnokomórkowy, rak z komórek Merkla, stwardnienie rozsiane, wirus brodawczaka ludzkiego, wirus opryszczki zwykłej, wirus ospy wietrznej i półpaśca, zapalenie błony naczyniowej oka, zespół odwracalnej tylnej encefalopatii, ziarniniak grzybiasty - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Gemcitabinum Accord
Gemcitabinum Accord jest dostępny jako koncentrat o stężeniu 100 mg/ml, który wymaga rozcieńczenia do końcowego stężenia 0,1–9 mg/ml w sterylnym roztworze chlorku sodu 0,9%. Nierozcieńczony preparat może prowadzić do zagrażającego życiu przedawkowania. Podczas terapii należy monitorować morfologię krwi ze względu na ryzyko mielotoksyczności manifestującej się leukopenią, trombocytopenią i niedokrwistością. Szczególną ostrożność zaleca się u pacjentów z zaburzeniami czynności szpiku, wątroby i nerek oraz przy jednoczesnym stosowaniu innych leków cytotoksycznych. Gemcytabina może wywoływać poważne reakcje skórne (SCAR), takie jak zespół Stevensa-Johnsona, toksyczne martwicze oddzielanie się naskórka i ostra uogólniona osutka krostkowa, które wymagają natychmiastowego przerwania leczenia. Ponadto, preparat zawiera 206 mg sodu w maksymalnej dawce dobowej oraz 440 mg bezwodnego etanolu na 1 ml koncentratu, co należy uwzględnić u pacjentów z chorobami wątroby i alkoholizmem.
bezpłodność, ból głowy, choroba autoimmunologiczna, ciężkie skórne działanie niepożądane, hamowanie szpiku kostnego, hipoalbuminemia, lek cytotoksyczny, leukopenia, marskość wątroby, mielotoksyczność, mikroangiopatyczna niedokrwistość hemolityczna, morfologia krwi, naczynie krwionośne, napad padaczkowy, niedociśnienie, niedokrwistość, obrzęk płuc, ogniskowy objaw neurologiczny, ostra niewydolność nerek, ostra uogólniona osutka krostkowa, ostre nadciśnienie, płytki krwi, posocznica, przerzut do wątroby, przewlekła niewydolność nerek, przewlekłe nadciśnienie, radioterapia, rzucawka, śródmiąższowe zapalenie płuc, stan przedrzucawkowy, szczepionka przeciw żółtej gorączce, terapia przeciwdrgawkowa, toksyczne martwicze oddzielanie się naskórka, trombocytopenia, utrata przytomności, wstrząs septyczny, zaburzenie czynności szpiku kostnego, zaburzenie serca, zaburzenie spermatogenezy, zaburzenie widzenia, zapalenie wątroby, zespół hemolityczno-mocznicowy, zespół odwracalnej tylnej encefalopatii, zespół ostrego wyczerpania oddechowego, zespół ostrej niewydolności oddechowej dorosłych, zespół przesiąkania włośniczek, zespół Stevensa-Johnsona, żywa atenuowana szczepionka - Leksykon leków
Działania niepożądane – Fingolimod MSN 0,5 mg
Fingolimod MSN, zawierający 0,5 mg fingolimodu w kapsułce, jest stosowany w leczeniu stwardnienia rozsianego, jednak wiąże się z licznymi działaniami niepożądanymi. Najczęściej obserwowane (≥10%) to ból głowy (24,5%), podwyższenie aktywności enzymów wątrobowych (15,2%), biegunka (12,6%), kaszel (12,3%), grypa (11,4%), zapalenie zatok (10,9%) oraz ból pleców (10,0%). Zakażenia, w tym oportunistyczne (np. PML, zakażenia herpeswirusami, kryptokokowe zapalenie opon mózgowych), stanowią istotne ryzyko, podobnie jak nowotwory (np. rak podstawnokomórkowy, czerniak, chłoniaki). Obrzęk plamki występuje u 0,5% pacjentów, szczególnie w pierwszych 3-4 miesiącach terapii, z wyższym ryzykiem u osób z cukrzycą i zapaleniem błony naczyniowej oka w wywiadzie. Fingolimod powoduje również przemijające spowolnienie akcji serca (średnio o 12-13 uderzeń/min w ciągu 6 godzin od podania) oraz blok przedsionkowo-komorowy pierwszego stopnia u 4,7% pacjentów, z rzadkimi przypadkami pełnego bloku i asystolii.
aminotransferaza alaninowa, autoimmunologiczna niedokrwistość hemolityczna, blok przedsionkowo-komorowy drugiego stopnia, blok przedsionkowo-komorowy pierwszego stopnia, bradykardia, chłoniak, czerniak złośliwy, fingolimod, kryptokokowe zapalenie opon mózgowych, leukopenia, limfopenia, łupież pstry, małopłytkowość, mięsak Kaposiego, natężona objętość wydechowa, obrzęk naczynioruchowy, obrzęk plamki, ostra niewydolność wątroby, postępująca wieloogniskowa leukoencefalopatia, rak kolczystokomórkowy, rak podstawnokomórkowy, rak z komórek Merkla, stwardnienie rozsiane, wirus brodawczaka ludzkiego, zakażenie dolnych dróg oddechowych, zakażenie herpeswirusem, zakażenie oportunistyczne, zapalenie błony naczyniowej oka, zapalenie oskrzeli, zapalenie płuc, zdolność dyfuzyjna płuc dla tlenku węgla, zespół hemofagocytarny, zespół odwracalnej tylnej encefalopatii - Leksykon chorób i schorzeń
Krwotok podpajęczynówkowy – Etiologia i przyczyny
Krwotok podpajęczynówkowy (SAH) to krwawienie do przestrzeni podpajęczynówkowej, stanowiące 5-10% wszystkich udarów mózgu, z wysoką śmiertelnością i chorobowością. Najczęstszą przyczyną jest uraz głowy, zwłaszcza u osób <50 r.ż., obejmujący m.in. wypadki komunikacyjne, upadki i złamania podstawy czaszki. Samoistny SAH w 80-85% wynika z pęknięcia tętniaka mózgu, najczęściej typu jagodowego w obrębie koła tętniczego Willisa, z ryzykiem pęknięcia rosnącym przy średnicy ≥7 mm. Drugą co do częstości przyczyną są malformacje tętniczo-żylne (AVM, ok. 10%). Inne etiologie to m.in. zespół odwracalnego skurczu naczyń mózgowych (RCVS), zakrzepica żył mózgowych (CVT), angiopatia amyloidowa mózgu (CAA) oraz zapalenia naczyń. Czynniki ryzyka obejmują nadciśnienie tętnicze (redukcja ciśnienia skurczowego o 1 mmHg zmniejsza globalny wskaźnik SAH o 7,1%), palenie tytoniu, nadużywanie alkoholu (>37,5 jednostek tygodniowo) oraz używanie kokainy i metamfetaminy. Ryzyko wzrasta także z wiekiem, u kobiet oraz przy dodatnim wywiadzie rodzinnym.
angiopatia amyloidowa mózgu, dysplazja włóknisto-mięśniowa, koarktacja aorty, koło tętnicze Willisa, krwawienie dokomorowe, krwotok podpajęczynówkowy, krwotok śródmózgowy, malformacja tętniczo-żylna, miażdżycowa choroba tętnic szyjnych, naczyniak jamisty, nerwiakowłókniakowatość typu 1, niedokrwistość sierpowatokrwinkowa, nowotwór mózgu, opóźnione niedokrwienie mózgu, pourazowy krwotok podpajęczynówkowy, przestrzeń podpajęczynówkowa, przetoka tętniczo-żylna, ropień mózgu, rozwarstwienie tętnicy, skurcz naczyniowy, stłuczenie mózgu, tętniak mózgu, udar mózgu, udar niedokrwienny, wielotorbielowatość nerek, wodogłowie ostre, zaburzenie krzepnięcia, zakrzepica żył mózgowych, zapalenie naczyń, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, zapalenie wsierdzia, zespół Ehlersa-Danlosa, zespół Marfana, zespół Moyamoya, zespół odwracalnego skurczu naczyń mózgowych, zespół odwracalnej tylnej encefalopatii, zespół von Hippla-Lindaua - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Gemsol
Gemcytabina (produkt Gemsol) wymaga ścisłego monitorowania ze względu na ryzyko ciężkich działań niepożądanych, w tym supresji szpiku kostnego manifestującej się leukopenią, małopłytkowością i niedokrwistością. Przed każdą dawką konieczna jest kontrola parametrów hematologicznych. Preparat należy podawać do dużej żyły po odpowiednim rozcieńczeniu, aby zapobiec wynaczynieniu. Istotne jest także monitorowanie funkcji wątroby i nerek, zwłaszcza u pacjentów z ich zaburzeniami, gdyż brak jest jednoznacznych wytycznych dawkowania w tej grupie. W trakcie terapii obserwowano ryzyko ciężkich reakcji skórnych (SCARs), takich jak zespół Stevensa-Johnsona, toksyczne martwicze oddzielanie się naskórka oraz ostra uogólniona osutka krostkowa, które wymagają natychmiastowego przerwania leczenia po pojawieniu się objawów.
ARDS, ciężkie skórne działania niepożądane, gemcytabina, hipoalbuminemia, leukopenia, małopłytkowość, marskość wątroby, mikroangiopatyczna niedokrwistość hemolityczna, napady drgawkowe, niedokrwistość, obrzęk płuc, ostra uogólniona osutka krostkowa, ostre nadciśnienie tętnicze, PRES, przerzuty do wątroby, rezonans magnetyczny, roztwór do infuzji, spermatogeneza, śródmiąższowe zapalenie płuc, substancja cytotoksyczna, supresja szpiku, szczepionka przeciwko żółtej gorączce, toksyczne martwicze oddzielanie naskórka, wynaczynienie, zaburzenia sercowo-naczyniowe, zahamowanie czynności szpiku kostnego, zespół hemolityczno-mocznicowy, zespół odwracalnej tylnej encefalopatii, zespół ostrej niewydolności oddechowej dorosłych, zespół przesiąkania włośniczek, zespół Stevensa-Johnsona - Leksykon leków
Działania niepożądane – Sunitynib Adamed 12,5 mg
Sunitynib, stosowany w leczeniu nowotworów podścieliskowych przewodu pokarmowego (GIST), przerzutowego raka nerkowokomórkowego (MRCC) oraz nowotworów neuroendokrynnych trzustki (pNET), wiąże się z ryzykiem licznych działań niepożądanych, w tym poważnych powikłań zagrażających życiu. Do najistotniejszych należą niewydolność nerek i serca, zator tętnicy płucnej, perforacja przewodu pokarmowego oraz różnorodne krwotoki (np. z układu oddechowego, pokarmowego, moczowego i mózgowego). W trakcie terapii obserwuje się także częste zaburzenia hematologiczne, takie jak neutropenia, małopłytkowość i niedokrwistość, a także niedoczynność tarczycy wymagającą monitorowania i ewentualnego leczenia substytucyjnego. W badaniach klinicznych obejmujących 7115 pacjentów najczęściej zgłaszanymi działaniami niepożądanymi (≥1/10) były: zmniejszenie apetytu, zaburzenia smaku, nadciśnienie tętnicze, uczucie zmęczenia, biegunka, nudności, zapalenie jamy ustnej, wymioty, erytrodyzestezja dłoniowo-podeszwowa oraz przebarwienia skórne.
erytrodyzestezja dłoniowo-podeszwowa, krwotok do jamy otrzewnowej, krwotok mózgowy, krwotok przewodu pokarmowego, małopłytkowość, martwica kości szczęki, miopatia, nadciśnienie tętnicze, neutropenia, niedoczynność tarczycy, niedokrwistość, niewydolność nadnerczy, niewydolność nerek, niewydolność serca, niewydolność wielonarządowa, nowotwór neuroendokrynny trzustki, nowotwór podścieliskowy przewodu pokarmowego, odma opłucnowa, perforacja przewodu pokarmowego, przerzutowy rak nerkowokomórkowy, rabdomioliza, rak nerkowokomórkowy, rozsiane krzepnięcie wewnątrznaczyniowe, rozwarstwienie tętnicy, sunitynib, toksyczna nekroliza naskórka, zaburzenia smaku, zator tętnicy płucnej, zespół lizy guza, zespół odwracalnej tylnej encefalopatii, zespół ręka-stopa, zespół rozpadu guza, zespół Stevensa-Johnsona - Leksykon leków
Działania niepożądane – Golpimec 0,5 mg
Produkt leczniczy Golpimec zawierający fingolimod w dawce 0,5 mg jest stosowany w terapii stwardnienia rozsianego, jednak wiąże się z ryzykiem licznych działań niepożądanych. Najczęściej obserwowane (≥10%) to ból głowy (24,5%), zwiększenie aktywności enzymów wątrobowych (ALT, GGT, AST) u 15,2% pacjentów, biegunka (12,6%), kaszel (12,3%), grypa (11,4%), zapalenie zatok (10,9%) oraz ból pleców (10,0%). Fingolimod może powodować immunosupresję, co zwiększa ryzyko zakażeń oportunistycznych, w tym herpeswirusami, kryptokokami, wirusem JC (PML) oraz HPV, co wymaga szczepień i badań przesiewowych. Obrzęk plamki występuje u 0,5% pacjentów, szczególnie w pierwszych 3-4 miesiącach terapii, a ryzyko jest wyższe u osób z zapaleniem błony naczyniowej oka w wywiadzie. Ponadto, leczenie wiąże się z przemijającą bradykardią i blokiem przedsionkowo-komorowym, ze spadkiem średniej częstości akcji serca o 12-13 uderzeń/min w ciągu 6 godzin od podania pierwszej dawki, a także wzrostem ciśnienia tętniczego o około 3 mmHg skurczowego i 1 mmHg rozkurczowego po miesiącu terapii.
asystolia, bilirubina, blok przedsionkowo-komorowy, ból głowy, bradykardia, chłoniak z komórek T, czerniak złośliwy, enzymy wątrobowe, fingolimod, herpeswirus, limfopenia, małopłytkowość, mięsak Kaposiego, nadciśnienie, napad drgawkowy, natężona objętość wydechowa, niedokrwistość hemolityczna, obrzęk naczynioruchowy, obrzęk plamki, postępująca wieloogniskowa leukoencefalopatia, rak kolczystokomórkowy, rak podstawnokomórkowy, rozsiane zapalenie mózgu i rdzenia, stwardnienie rozsiane, udar, wirus brodawczaka ludzkiego, zakażenie kryptokokowe, zapalenie oskrzeli, zapalenie płuc, zapalenie zatok, zarostowa choroba tętnic, zdolność dyfuzyjna płuc, zespół hemofagocytarny, zespół odwracalnej tylnej encefalopatii - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Gemcitabine Kabi
Gemcytabina, jako lek cytotoksyczny, wymaga ścisłego monitorowania pod kątem toksyczności hematologicznej (leukopenia, trombocytopenia, niedokrwistość) oraz poważnych działań niepożądanych, takich jak ciężkie reakcje skórne (SCAR: SJS, TEN, AGEP), zespół odwracalnej tylnej encefalopatii (PRES), zespół przesiąkania włośniczek oraz powikłania pulmonologiczne (obrzęk płuc, śródmiąższowe zapalenie płuc, ARDS). Zaleca się regularne badania morfologii krwi przed każdą dawką, kontrolę parametrów funkcji wątroby i nerek, szczególnie u pacjentów z ich dysfunkcją, oraz unikanie szczepień żywymi atenuowanymi szczepionkami. W przypadku wystąpienia objawów wskazujących na powyższe powikłania, konieczne jest natychmiastowe przerwanie terapii i wdrożenie odpowiedniego leczenia objawowego. Prędkość infuzji i schemat dawkowania muszą być ściśle przestrzegane, aby zminimalizować ryzyko toksyczności.
ciężkie skórne działanie niepożądane, gemcytabina, hipoalbuminemia, hipospermatogeneza, kriokonserwacja nasienia, marskość wątroby, mielosupresja, mikroangiopatyczna niedokrwistość hemolityczna, morfologia krwi obwodowej, nadciśnienie tętnicze, napad drgawkowy, niedokrwistość, niewydolność nerek, obrzęk płuc, ostra uogólniona osutka krostkowa, przerzut do wątroby, rezonans magnetyczny, śródmiąższowe zapalenie płuc, supresja szpiku kostnego, toksyczne martwicze oddzielanie się naskórka, toksyczność hematologiczna, zapalenie wątroby, zespół hemolityczno-mocznicowy, zespół odwracalnej tylnej encefalopatii, zespół ostrej niewydolności oddechowej dorosłych, zespół przesiąkania włośniczek, zespół Stevensa-Johnsona - Leksykon leków
Działania niepożądane – Sandimmun Neoral 10 mg
Cyklosporyna, stosowana jako lek immunosupresyjny (Sandimmun Neoral), charakteryzuje się szerokim spektrum działań niepożądanych, których nasilenie i częstość zależą od dawki, wskazania oraz indywidualnej reakcji pacjenta. Najważniejsze działania niepożądane obejmują nefrotoksyczność (zarówno ostrą, z zaburzeniami elektrolitowymi takimi jak hiperkaliemia, hipomagnezemia i hiperurykemia, jak i przewlekłą prowadzącą do nieodwracalnych zmian morfologicznych nerek), nadciśnienie tętnicze, drżenia mięśniowe, nadmierne owłosienie (hirsutyzm), zaburzenia żołądkowo-jelitowe (biegunka, nudności, wymioty), a także hepatotoksyczność manifestującą się cholestazą, żółtaczką i zapaleniem wątroby. Cyklosporyna zwiększa ryzyko zakażeń wirusowych, bakteryjnych, grzybiczych i pasożytniczych, w tym aktywacji poliomawirusa (nefropatia PVAN) i wirusa JC (postępująca wieloogniskowa leukoencefalopatia – PML). Ponadto, leczenie wiąże się ze zwiększonym ryzykiem rozwoju chorób limfoproliferacyjnych, chłoniaków oraz nowotworów skóry, szczególnie przy długotrwałej i intensywnej terapii.
ból głowy, chłoniak, cholestaza, choroba limfoproliferacyjna, cyklosporyna, drgawka, drżenie, encefalopatia, ginekomastia, hepatotoksyczność, hiperglikemia, hiperkaliemia, hiperlipidemia, hiperurykemia, hipomagnezemia, hirsutyzm, inhibitor kalcyneuryny, jadłowstręt, kurcz mięśni, lek immunosupresyjny, leukopenia, małopłytkowość, mialgia, mikroangiopatia zakrzepowa, mikroangiopatyczna niedokrwistość hemolityczna, miopatia, nadciśnienie tętnicze, nefropatia, nefrotoksyczność, niedokrwistość, niewydolność wątroby, nowotwór skóry, obrzęk tarczy nerwu wzrokowego, parestezja, polineuropatia ruchowa, poliomawirus, postępująca wieloogniskowa leukoencefalopatia, przerost dziąseł, Sandimmun Neoral, trądzik, wrzód trawienny, wysypka alergiczna, zaburzenie czynności nerek, zaburzenie żołądkowo-jelitowe, zakrzepowa plamica małopłytkowa, zapalenie trzustki, zapalenie wątroby, zespół bólowy wywołany przez inhibitor kalcyneuryny, zespół hemolityczno-mocznicowy, zespół odwracalnej tylnej encefalopatii, żółtaczka - Leksykon chorób i schorzeń
Bóle kręgosłupowe – Diagnostyka i diagnoza
Bóle kręgosłupowe (postdural puncture headache) to powikłanie występujące u 10-40% pacjentów po nakłuciu lędźwiowym lub znieczuleniu rdzeniowym, z częstością około 1% w populacji położniczej. Diagnostyka opiera się na charakterystycznym bólu głowy nasilającym się w pozycji siedzącej lub stojącej i ustępującym w pozycji leżącej, pojawiającym się zwykle w ciągu 24-48 godzin (do 7 dni) po nakłuciu opony twardej. Kluczowe jest wykluczenie innych przyczyn bólu głowy, takich jak migrena, krwiak podtwardówkowy czy zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych. Wskazaniem do badań obrazowych, głównie MRI, są objawy nietypowe, nasilone, utrzymujące się pomimo leczenia lub obecność objawów neurologicznych. W diagnostyce pomocne mogą być test stołu pochyleniowego oraz test łatkowania krwią (epidural blood patch test). Ciśnienie otwarcia płynu mózgowo-rdzeniowego jest zwykle obniżone (<6 cm H₂O), a badanie płynu może wykazać nieznacznie podwyższone białko i limfocytozę.
badanie kliniczne, ból kręgosłupowy, ból pozycyjny, cysternografia radioizotopowa, fotofobia, idiopatyczne nadciśnienie śródczaszkowe, krwiak podtwardówkowy, malformacja Chiari, mielografia CT, migdałek móżdżku, nakłucie lędźwiowe, neuralgia nerwu trójdzielnego, objaw neurologiczny, objaw oponowy, opona mózgowa, płyn mózgowo-rdzeniowy, przysadka mózgowa, punkcja lędźwiowa, rezonans magnetyczny, stan przedrzucawkowy, sztywność karku, tomografia komputerowa, zaburzenie słuchowe, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, zespół odwracalnej tylnej encefalopatii, znieczulenie neuraksjalne, znieczulenie podpajęczynówkowe, znieczulenie rdzeniowe, znieczulenie zewnątrzoponowe - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Bonaxon
Rozpoczęcie terapii fingolimodem (Bonaxon) wiąże się z ryzykiem przemijającej bradykardii i wydłużenia przewodzenia przedsionkowo-komorowego, ze szczytem efektu w ciągu 6 godzin od pierwszej dawki. Zaleca się monitorowanie EKG i ciśnienia krwi przed podaniem leku oraz przez co najmniej 6 godzin po podaniu, z ciągłym zapisem EKG i pomiarami co godzinę. Przedłużone monitorowanie jest wskazane przy częstości akcji serca <45 u dorosłych, <55 u młodzieży ≥12 lat, <60 u dzieci 10-12 lat, pojawieniu się bloku AV II stopnia lub QTc ≥500 ms. Fingolimod jest przeciwwskazany u pacjentów z blokiem zatokowo-przedsionkowym, objawową bradykardią, zatrzymaniem akcji serca w wywiadzie, istotnym wydłużeniem QTc (>470 ms u kobiet, >460 ms u dziewcząt, >450 ms u mężczyzn i chłopców) oraz niekontrolowanym nadciśnieniem lub ciężkim bezdechem sennym. Szczególną ostrożność należy zachować u pacjentów stosujących beta-adrenolityki, inhibitory kanału wapniowego spowalniające czynność serca oraz inne leki zmniejszające częstość akcji serca, z konsultacją kardiologiczną przed rozpoczęciem terapii.
badanie EKG, beta-adrenolityk, blok przedsionkowo-komorowy, blok przedsionkowo-komorowy III stopnia, blok zatokowo-przedsionkowy, bradyarytmia, bradykardia, czerniak złośliwy, działanie immunosupresyjne, efekt z odbicia, fingolimod, inhibitor kanału wapniowego, kryptokokowe zapalenie opon mózgowych, mięsak Kaposiego, monitorowanie EKG, morfologia krwi, napad drgawkowy, natężona objętość wydechowa pierwszosekundowa, obrzęk plamki, odstęp QTc, ostra niewydolność wątroby, postępująca wieloogniskowa leukoencefalopatia, przewlekła obturacyjna choroba płuc, rak kolczystokomórkowy, rak podstawnokomórkowy, rak z komórek Merkla, stężenie bilirubiny, transaminazy wątrobowe, wirus opryszczki, zakażenie oportunistyczne, zakażenie wirusem brodawczaka ludzkiego, zapalenie błony naczyniowej oka, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, zdolność dyfuzyjna dla tlenku węgla, zespół odwracalnej tylnej encefalopatii, zwłóknienie płuc - Leksykon substancji czynnych
Gemcytabina – Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności
Gemcytabina, stosowana w terapii przeciwnowotworowej, wymaga ścisłego monitorowania ze względu na ryzyko mielosupresji manifestującej się leukopenią, trombocytopenią i niedokrwistością. Przed każdą dawką należy ocenić parametry hematologiczne, a w przypadku toksyczności szpikowej rozważyć modyfikację lub przerwanie leczenia. U pacjentów z zaburzeniami czynności wątroby i nerek konieczna jest ostrożność, a także regularna kontrola funkcji tych narządów. Gemcytabina może wywoływać ciężkie reakcje skórne (SCAR), w tym SJS, TEN i AGEP, które wymagają natychmiastowego odstawienia leku. Szczególną uwagę należy zwrócić na ryzyko zespołu odwracalnej tylnej encefalopatii (PRES), zespołu przesiąkania włośniczek (CLS), powikłań płucnych (np. ARDS) oraz zespołu hemolityczno-mocznicowego (HUS), które mogą zagrażać życiu i wymagają natychmiastowej interwencji. W trakcie terapii zaleca się unikanie szczepień żywymi atenuowanymi szczepionkami, w tym szczepionki przeciwko żółtej gorączce, ze względu na immunosupresję.
ciężkie skórne działania niepożądane, dehydrogenaza mleczanowa, działanie cytotoksyczne, gemcytabina, hipoalbuminemia, koncentrat do sporządzania roztworu do infuzji, kriokonserwacja, lek cytotoksyczny, leukopenia, marskość wątroby, mikroangiopatyczna niedokrwistość hemolityczna, nadciśnienie tętnicze, napad drgawkowy, niedokrwistość, niewydolność nerek, obrzęk płuc, obrzęk płucny, ostra uogólniona osutka krostkowa, parametry hematologiczne, radioterapia, rezonans magnetyczny, śródmiąższowe zapalenie płuc, substancja przeciwnowotworowa, toksyczne martwicze oddzielanie się naskórka, toksyczność hematologiczna, toksyczność szpikowa, trombocytopenia, uszkodzenie szpiku kostnego, zaburzenie spermatogenezy, zespół hemolityczno-mocznicowy, zespół odwracalnej tylnej encefalopatii, zespół ostrej niewydolności oddechowej dorosłych, zespół przesiąkania włośniczek, zespół Stevensa-Johnsona - Leksykon leków
Działania niepożądane – Pazopanib Accord 400 mg
Pazopanib Accord, stosowany w leczeniu raka nerkowokomórkowego (RCC) oraz mięsaków tkanek miękkich (STS), wykazuje szeroki profil działań niepożądanych, które zostały szczegółowo opisane na podstawie danych z badań klinicznych obejmujących 1149 pacjentów z RCC i 382 z STS. Do najczęstszych działań niepożądanych (≥10%) należą zaburzenia żołądkowo-jelitowe (biegunka, nudności, wymioty, zapalenie błony śluzowej jamy ustnej), dermatologiczne (zmiana koloru włosów, hipopigmentacja skóry), naczyniowe (nadciśnienie tętnicze), neurologiczne (ból głowy, zaburzenia smaku), metaboliczne (jadłowstręt, utrata masy ciała) oraz ogólne (zmęczenie, ból). Wśród ciężkich działań niepożądanych, występujących rzadziej (<1%), odnotowano poważne incydenty sercowo-naczyniowe (niedokrwienie mięśnia sercowego, zawał, zaburzenia rytmu typu torsade de pointes), perforacje i przetoki przewodu pokarmowego, krwotoki z płuc, przewodu pokarmowego i mózgu, a także powikłania specyficzne dla STS, takie jak żylne powikłania zakrzepowo-zatorowe, zaburzenia czynności lewej komory i odma opłucnowa. Zgłaszano również zgony związane z masywnymi krwotokami, niewydolnością wątroby oraz udarami niedokrwiennymi mózgu.
aminotransferaza alaninowa, aminotransferaza asparaginianowa, hepatotoksyczność, hiperbilirubinemia, hipofosfatemia, hipomagnezemia, krwioplucie, krwotok mózgowy, krwotok płucny, leukopenia, małopłytkowość, mięsak tkanek miękkich, nadciśnienie tętnicze, neutropenia, niedokrwienie mięśnia sercowego, niewydolność serca, niewydolność wątroby, odma opłucnowa, pancytopenia, pazopanib, perforacja jelita, perforacja przewodu pokarmowego, powikłanie zakrzepowo-zatorowe, przełom nadciśnieniowy, przemijający napad niedokrwienny, rak nerkowokomórkowy, torsade de pointes, udar niedokrwienny mózgu, wydłużenie odstępu QT, zaburzenie czynności lewej komory, zaburzenie czynności serca, zapalenie błony śluzowej jamy ustnej, zapalenie otrzewnej, zapalenie trzustki, zawał mięśnia sercowego, zawał mózgu, zespół erytrodyzestezji dłoniowo-podeszwowej, zespół odwracalnej tylnej encefalopatii - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Pazopanib Pharmascience
Pazopanib, inhibitor kinazy tyrozynowej, wymaga ścisłego monitorowania ze względu na ryzyko poważnych działań niepożądanych, zwłaszcza hepatotoksyczności. U pacjentów z łagodnymi zaburzeniami czynności wątroby zalecana dawka to 800 mg/dobę, natomiast u umiarkowanych zaburzeń – 200 mg/dobę; stosowanie u pacjentów z ciężkimi zaburzeniami (bilirubina > 3 x GGN) jest przeciwwskazane. Monitorowanie czynności wątroby powinno odbywać się przed leczeniem, w 3., 5., 7., 9. tygodniu, a następnie okresowo. W przypadku wzrostu aminotransferaz 3-8 x GGN kontynuować terapię z cotygodniowym nadzorem, przy wzroście > 8 x GGN przerwać leczenie do normalizacji, a następnie ewentualnie wznowić w dawce 400 mg/dobę. Wzrost aminotransferaz > 3 x GGN z bilirubiną > 2 x GGN wymaga trwałego odstawienia leku. Szczególną ostrożność należy zachować u pacjentów powyżej 60. roku życia oraz nosicieli allelu HLA-B*57:01. Ponadto, pazopanib może indukować nadciśnienie tętnicze (ciśnienie skurczowe ≥ 150 mm Hg lub rozkurczowe ≥ 100 mm Hg), które pojawia się najczęściej w pierwszych 18 tygodniach terapii i wymaga szybkiego leczenia hipotensyjnego oraz monitorowania ciśnienia co najmniej raz w tygodniu po rozpoczęciu leczenia. W przypadku przełomu nadciśnieniowego lub opornego nadciśnienia konieczne jest przerwanie terapii.
AlAT, allel HLA-B*5701, aminotransferazy, białkomocz, bilirubina, frakcja wyrzutowa lewej komory, hepatotoksyczność, hiperbilirubinemia, hiperglikemia, hiperurykemia, inhibitor kinazy tyrozynowej, inhibitor UGT1A1, krwioplucie, krwotok do mózgu, mięsak tkanek miękkich, mikroangiopatia zakrzepowa, nadciśnienie tętnicze, napad drgawkowy, neutropenia, niedoczynność tarczycy, niewydolność serca, niewydolność wątroby, odma opłucnowa, perforacja przewodu pokarmowego, powikłanie zakrzepowo-zatorowe, przełom nadciśnieniowy, przemijający napad niedokrwienny, rak nerkowokomórkowy, rozwarstwienie tętnicy, śródmiąższowa choroba płuc, torsade de pointes, udar niedokrwienny mózgu, wydłużenie odstępu QT, zakrzepica żył, zapalenie płuc, zastoinowa niewydolność serca, zator płucny, zawał mięśnia sercowego, zespół Gilberta, zespół nerczycowy, zespół odwracalnej tylnej encefalopatii, zespół odwracalnej tylnej leukoencefalopatii, zespół rozpadu guza - Leksykon substancji czynnych
Kryzantaspaza – Działania niepożądane
Kryzantaspaza, zawierająca 10 000 IU L-asparaginazy z Erwinia chrysanthemi, jest stosowana głównie w leczeniu białaczki limfoblastycznej. Profil bezpieczeństwa leku został szczegółowo opisany na podstawie badań klinicznych obejmujących 1028 pacjentów, głównie dzieci i młodzież. Najczęstsze działania niepożądane to reakcje nadwrażliwości (pokrzywka, gorączka, skurcz oskrzeli, obrzęk naczynioruchowy, wstrząs anafilaktyczny) oraz zaburzenia krzepnięcia krwi, prowadzące do powikłań zakrzepowo-zatorowych i krwotocznych. Zaburzenia krzepnięcia manifestują się m.in. hipofibrynogenemią, wydłużonym czasem protrombinowym i częściowej tromboplastyny, a także zmniejszeniem stężenia antytrombiny III, białka C i S oraz plazminogenu. Ryzyko powikłań zwiększają choroba podstawowa, steroidoterapia i stosowanie centralnych cewników żylnych. Większość działań niepożądanych ma charakter odwracalny, jednak zapalenie trzustki i zespół odwracalnej tylnej encefalopatii (PRES) stanowią poważne, choć rzadsze powikłania.
afazja, białaczka limfoblastyczna, białkomocz, cukrzycowa kwasica ketonowa, dysfagia, encefalopatia, gorączka neutropeniczna, hepatomegalia, hepatotoksyczność, hiperamonemia, hiperglikemia, hiperlipidemia, hipertrójglicerydemia, hipoalbuminemia, hipofibrynogenemia, hipoproteinemia, kryzantaspaza, leukopenia, małopłytkowość, martwica toksyczno-rozpływna naskórka, nefropatia moczanowa, nefrotoksyczność, niedokrwistość, niedokrwistość hemolityczna, obrzęk naczynioruchowy, odczynowe zapalenie stawów, pancytopenia, powikłanie zakrzepowo-zatorowe, przeciwciało przeciwlekowe, reakcja nadwrażliwości, stłuszczenie wątroby, toksyczność wątrobowa, wstrząs anafilaktyczny, wtórna niedoczynność tarczycy, zaburzenie krzepnięcia krwi, zapalenie śluzówki nosa, zapalenie trzustki, zespół odwracalnej tylnej encefalopatii, żółtaczka cholestatyczna, żylne zdarzenie zakrzepowo-zatorowe - Leksykon chorób i schorzeń
Prosopagnozja (ślepota twarzy) – Leczenie
Prosopagnozja, zwana również ślepotą twarzy, to zaburzenie neurologiczne objawiające się niezdolnością do rozpoznawania twarzy, nawet bliskich osób. Może mieć charakter wrodzony (rozwojowy) lub nabyty, np. po udarze czy urazie mózgu, i dotyka około 3% populacji. Obecnie brak jest skutecznego leczenia farmakologicznego, a terapia opiera się na strategiach kompensacyjnych (wykorzystanie cech dystynktywnych, uwaga na cechy twarzy, skojarzenia semantyczne, rozpoznawanie cech pozatwarzowych, kontekst) oraz naprawczych (trening ścieżek skanowania wzrokowego, holistycznego postrzegania twarzy, programy treningowe online). Skuteczność terapii różni się w zależności od typu prosopagnozji – rozwojowa wykazuje większą podatność na interwencje, zwłaszcza u dzieci, gdzie np. modyfikowana gra „Zgadnij kto?” poprawiła rozpoznawanie twarzy. W przypadku prosopagnozji nabytej, szczególnie po udarze, kluczowe jest leczenie przyczyny podstawowej oraz wykorzystanie neuroplastyczności mózgu.
autyzm, choroba Alzheimera, choroba neurologiczna, encefalopatia hipoksyczna, funkcjonalny MRI, lek przeciwlękowy, lęk społeczny, majaczenie, migrena, neurofeedback, neuroplastyczność, oksytocyna, poznanie społeczne, prosopagnozja, prosopagnozja nabyta, prosopagnozja rozwojowa, przezczaszkowa stymulacja magnetyczna, terapia poznawczo-behawioralna, udar, udar mózgu, uszkodzenie mózgu, zaburzenia ze spektrum autyzmu, zaburzenie neurologiczne, zakręt wrzecionowaty, zawał niedokrwienny, zespół Aspergera, zespół odwracalnej tylnej encefalopatii - Leksykon leków
Działania niepożądane – Sunitinib Bluefish 25 mg
Sunitynib Bluefish, dostępny w kapsułkach o dawkach 12,5 mg, 25 mg i 50 mg, wykazuje szeroki profil działań niepożądanych, w tym potencjalnie zagrażające życiu powikłania takie jak niewydolność nerek, niewydolność serca, zator tętnicy płucnej, perforacja przewodu pokarmowego oraz różnorodne krwotoki (np. z układu oddechowego, przewodu pokarmowego, mózgowe). W badaniach klinicznych u pacjentów z rakiem nerkowokomórkowym, GIST i nowotworami neuroendokrynnymi trzustki najczęściej obserwowano objawy takie jak zmniejszenie apetytu, zaburzenia smaku, nadciśnienie tętnicze, uczucie zmęczenia oraz zaburzenia ze strony przewodu pokarmowego (biegunka, nudności, zapalenie jamy ustnej, niestrawność, wymioty). Ponadto, często występują zaburzenia hematologiczne, w tym neutropenia, małopłytkowość i niedokrwistość, a także niedoczynność tarczycy wymagająca monitorowania i ewentualnej terapii substytucyjnej.
białkomocz, dysfagia, erytrodyzestezja dłoniowo-podeszwowa, kardiomiopatia, krwioplucie, krwotok mózgowy, krwotok płucny, leukopenia, limfopenia, małopłytkowość, martwica kości szczęki, mikroangiopatia zakrzepowa, miopatia, nadciśnienie tętnicze, nadczynność tarczycy, neuropatia obwodowa, neutropenia, niedoczynność nadnerczy, niedoczynność tarczycy, niedokrwistość, niewydolność nerek, niewydolność serca, niewydolność wątroby, nowotwór neuroendokrynny trzustki, nowotwór podścieliskowy przewodu pokarmowego, odma opłucnowa, pancytopenia, parestezja, perforacja przewodu pokarmowego, piodermia zgorzelinowa, przejściowy atak niedokrwienny, przetoka jelitowa, rabdomioliza, rak nerkowokomórkowy, refluks żołądkowo-przełykowy, rozsiane krzepnięcie wewnątrznaczyniowe, rumień wielopostaciowy, sunitynib, tętniak i rozwarstwienie tętnicy, toksyczna nekroliza naskórka, udar mózgu, wysięk opłucnowy, zakrzepica żył głębokich, zapalenie jamy ustnej, zapalenie pęcherzyka żółciowego, zapalenie tarczycy, zapalenie trzustki, zapalenie wątroby, zator tętnicy płucnej, zespół nerczycowy, zespół odwracalnej tylnej encefalopatii, zespół rozpadu guza, zespół Stevens-Johnsona, złuszczające zapalenie skóry - Leksykon leków
Wpływ na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn – Klertis 50 mg
Sunitynib, zawarty w leku Klertis, może wywoływać działania niepożądane wpływające na zdolność prowadzenia pojazdów mechanicznych i obsługi maszyn, przede wszystkim poprzez występowanie zawrotów głowy, bólów głowy, znacznego zmęczenia oraz zaburzeń smaku. Ponadto, częste są neuropatia obwodowa, parestezje i niedoczulica, a rzadko obserwuje się poważniejsze zaburzenia neurologiczne, takie jak krwawienia mózgowe, udary, zespół odwracalnej tylnej encefalopatii, encefalopatia hiperamoniczna oraz drgawki (<1%). W trakcie terapii należy szczególnie monitorować pacjentów w początkowym okresie leczenia, przy zmianach dawkowania oraz w przypadku nasilonych działań niepożądanych, zwłaszcza gdy stosują jednocześnie leki wpływające na ośrodkowy układ nerwowy (np. przeciwbólowe, przeciwdepresyjne, uspokajające).
ból głowy, charakterystyka produktu leczniczego, drgawki, działanie niepożądane, encefalopatia hiperamoniczna, krwawienie mózgowe, nadciśnienie tętnicze, neuropatia obwodowa, neurotoksyczność, niedoczulica, ośrodkowy układ nerwowy, parestezja, sunitynib, terapia onkologiczna, udar mózgu, zaburzenie neurologiczne, zaburzenie smaku, zaburzenie świadomości, zaburzenie widzenia, zawroty głowy, zespół odwracalnej tylnej encefalopatii - Leksykon leków
Działania niepożądane – Sunitinib Synthon 50 mg
Sunitynib Synthon, dostępny w dawkach 12,5 mg, 25 mg i 50 mg, jest stosowany w leczeniu RCC, GIST oraz pNET, jednak jego terapia wiąże się z ryzykiem licznych działań niepożądanych, w tym poważnych powikłań takich jak ostra niewydolność nerek, niewydolność serca, zator tętnicy płucnej, perforacja przewodu pokarmowego oraz krwotoki różnego pochodzenia. Najczęstsze objawy niepożądane to zmniejszenie apetytu, dysgeuzja, nadciśnienie tętnicze, zmęczenie oraz zaburzenia przewodu pokarmowego (biegunka, nudności, zapalenie jamy ustnej). W trakcie terapii należy monitorować funkcję tarczycy (ryzyko niedoczynności), parametry hematologiczne (neutropenia, małopłytkowość, niedokrwistość), a także funkcję wątroby i nerek, ze względu na możliwość wystąpienia niewydolności tych narządów. Szczególną uwagę należy zwrócić na ryzyko kardiotoksyczności, w tym niewydolności serca, zaburzeń rytmu (w tym torsade de pointes) oraz konieczność regularnej oceny EKG i frakcji wyrzutowej lewej komory.
dysfagia, dysgeuzja, erytrodyzestezja dłoniowo-podeszwowa, guz neuroendokrynny trzustki, jabłczan sunitynibu, kardiomiopatia, krwotok z nosa, małopłytkowość, martwica kości szczęki, martwica toksyczno-rozpływna naskórka, martwicze zapalenie powięzi, mikroangiopatia zakrzepowa, nadciśnienie tętnicze, nadczynność tarczycy, neuropatia obwodowa, neutropenia, niedoczynność tarczycy, niedokrwistość, niewydolność nadnerczy, niewydolność nerek, niewydolność serca, nowotwór podścieliskowy przewodu pokarmowego, obrzęk naczynioruchowy, odma opłucnowa, pancytopenia, perforacja przewodu pokarmowego, piodermia zgorzelinowa, rabdomioliza, rak nerkowokomórkowy, rozsiane wykrzepianie wewnątrznaczyniowe, torsade de pointes, zator tętnicy płucnej, zespół nerczycowy, zespół odwracalnej tylnej encefalopatii, zespół rozpadu guza, zespół Stevensa-Johnsona - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Erwinase
Produkt leczniczy Crisantaspase Porton Biopharma, zawierający L-asparaginazę pochodzącą z Erwinia chrysanthemi, wymaga podawania wyłącznie przez specjalistów onkologii hematologicznej z uwagi na ryzyko ciężkich reakcji nadwrażliwości, w tym anafilaksji, które mogą wystąpić zarówno po pierwszej, jak i kolejnych dawkach. Reakcje te pojawiają się zwykle w ciągu 24 godzin od podania, ale mogą wystąpić także z opóźnieniem. W przypadku wystąpienia ciężkich działań niepożądanych, takich jak zapalenie trzustki (monitorowane poprzez aktywność amylazy i lipazy), hiperglikemia, zaburzenia krzepnięcia (w tym nieprawidłowe czasy protrombinowy i częściowej tromboplastyny, stężenia fibrynogenu i antytrombiny III), uszkodzenie wątroby (aminotransferazy, bilirubina) oraz neurotoksyczność (encefalopatia, zespół PRES), konieczne jest przerwanie leczenia i ścisłe monitorowanie pacjenta. Szczególną uwagę należy zwrócić na ryzyko reakcji krzyżowych u pacjentów uprzednio leczonych asparaginazą z E. coli, u których odsetek reakcji alergicznych wynosi 3-34%.
aminotransferaza, amoniak we krwi, amylaza, antytrombina III, cukrzyca, czas częściowej tromboplastyny, czas krzepnięcia, czas protrombinowy, encefalopatia, epinefryna, fibrynogen, glikokortykosteroid dożylny, hiperamonemia, hiperglikemia, hipertrójglicerydemia, hipoalbuminemia, immunosupresja, koagulopatia, kryzantaspaza, kwasica ketonowa, L-asparaginaza, lipaza w surowicy, napad drgawkowy, neurotoksyczność, niedowidzenie połowicze jednoimienne, nietolerancja glukozy, niewydolność trzustki, niewydolność wątroby, niewydolność zewnątrzwydzielnicza, nowotwór złośliwy układu krwiotwórczego, ośrodkowy układ nerwowy, ostra białaczka limfoblastyczna, przewlekłe zapalenie trzustki, reakcja anafilaktyczna, reakcja nadwrażliwości, reaktywność krzyżowa, stłuszczenie wątroby, torbiel rzekoma trzustki, uszkodzenie wątroby, zaburzenie czynności nerek, zaburzenie krzepnięcia, zapalenie trzustki, zdarzenie zakrzepowo-zatorowe, zespół odwracalnej tylnej encefalopatii - Leksykon chorób i schorzeń
Prosopagnozja (ślepota twarzy) – Charakterystyka, pielęgnacja i opieka
Prosopagnozja, zwana również ślepotą twarzy, to zaburzenie neurologiczne charakteryzujące się trudnościami lub całkowitą niezdolnością do rozpoznawania twarzy, dotykające około 2-3% populacji ogólnej, a u osób z zaburzeniami ze spektrum autyzmu nawet 36-50%. Wyróżnia się dwie formy: rozwojową (wrodzoną) oraz nabytą, związaną z uszkodzeniami mózgu takimi jak udar, uraz czy choroby neurodegeneracyjne. Objawy obejmują m.in. niemożność rozpoznawania bliskich, własnej twarzy, trudności w ocenie wieku, płci czy emocji na podstawie twarzy oraz problemy w relacjach społecznych. Diagnoza wymaga specjalistycznych testów rozpoznawania twarzy, badań obrazowych (MRI) oraz oceny neuropsychologicznej, jednak jest utrudniona przez brak powszechnych standardów i niską świadomość pacjentów.
choroba neurodegeneracyjna, encefalopatia hipoksyczna, izolacja społeczna, lek przeciwdepresyjny, lek przeciwlękowy, lęk społeczny, majaczenie, migrena, neuroplastyczność mózgu, neuropsycholog, neuroróżnorodność, ocena neuropsychologiczna, prosopagnozja, prosopagnozja nabyta, prosopagnozja rozwojowa, rezonans magnetyczny, terapia behawioralna, terapia poznawczo-behawioralna, udar mózgu, uraz głowy, uszkodzenie mózgu, zaburzenie neurologiczne, zaburzenie percepcji, zaburzenie ze spektrum autyzmu, zawał niedokrwienny, zespół Aspergera, zespół odwracalnej tylnej encefalopatii - Leksykon leków
Działania niepożądane – Sunitinib Zentiva 50 mg
Sunitynib Zentiva, stosowany w leczeniu nowotworów takich jak GIST, MRCC oraz pNET, wykazuje szeroki profil działań niepożądanych, obejmujący zarówno ciężkie powikłania, jak niewydolność nerek, niewydolność serca, zator tętnicy płucnej, perforację przewodu pokarmowego oraz krwotoki z różnych narządów, jak i częstsze objawy o mniejszym nasileniu, takie jak zmniejszenie apetytu, dysgeuzja, nadciśnienie tętnicze, zmęczenie oraz zaburzenia żołądkowo-jelitowe (biegunka, nudności, zapalenie jamy ustnej). W badaniach klinicznych na 7115 pacjentach odnotowano również hematologiczne działania niepożądane, w tym neutropenię, małopłytkowość i niedokrwistość. Wydłużenie odstępu QTc powyżej 500 ms wystąpiło u 0,5% pacjentów, a zmiany powyżej 60 ms u 1,1%, co wskazuje na potencjalne ryzyko kardiologiczne, szczególnie przy stężeniach leku dwukrotnie przekraczających terapeutyczne.
choroba refluksowa przełyku, dysfagia, dysgeuzja, GIST, glejak, hemoroidy, hipoglikemia, krwotok, krwotok mózgowy, małopłytkowość, martwica kości szczęki, mikroangiopatia zakrzepowa, MRCC, nadciśnienie tętnicze, nadczynność tarczycy, nadwrażliwość, neuropatia obwodowa, neutropenia, niedoczynność tarczycy, niedokrwienie mięśnia sercowego, niedokrwistość, niewydolność nerek, niewydolność serca, niewydolność wątroby, perforacja przewodu pokarmowego, pNET, tętniak tętnicy, udar mózgu, wydłużenie odstępu QT, wyściółczak, zapalenie jamy ustnej, zapalenie pęcherzyka żółciowego, zapalenie tarczycy, zapalenie trzustki, zator tętnicy płucnej, zespół odwracalnej tylnej encefalopatii, zespół ostrego rozpadu guza, zespół ręka-stopa - Leksykon substancji czynnych
Cyklosporyna – Działania niepożądane
Cyklosporyna, stosowana jako lek immunosupresyjny, charakteryzuje się szerokim spektrum działań niepożądanych, których częstość i nasilenie zależą od dawki oraz czasu terapii. Do najczęstszych należą nefrotoksyczność (zarówno ostra, z hiperkaliemią, hipomagnezemią i hiperurykemią, jak i przewlekła z morfologicznymi zmianami nerek), nadciśnienie tętnicze, drżenie, hirsutyzm, zaburzenia żołądkowo-jelitowe (biegunka, nudności, wymioty) oraz zaburzenia metaboliczne, takie jak hiperlipidemia i hiperglikemia. Ponadto, terapia cyklosporyną zwiększa ryzyko zakażeń wirusowych, bakteryjnych, grzybiczych i pasożytniczych, w tym reaktywacji poliomawirusa (nefropatia PVAN) i wirusa JC (postępująca wieloogniskowa leukoencefalopatia – PML). Występują także poważne działania neurologiczne, od drżeń i bólów głowy po encefalopatię z zespołem PRES, a także ryzyko rozwoju nowotworów złośliwych, zwłaszcza chłoniaków i nowotworów skóry, co jest związane z immunosupresją.
ataksja móżdżkowa, cholestaza, cyklosporyna, ginekomastia, hepatotoksyczność, hiperglikemia, hiperkaliemia, hiperlipidemia, hiperurykemia, hipomagnezemia, hirsutyzm, inhibitor kalcyneuryny, lek immunosupresyjny, leukopenia, małopłytkowość, mikroangiopatia zakrzepowa, mikroangiopatyczna niedokrwistość hemolityczna, miopatia, nadciśnienie tętnicze, nefrotoksyczność, obrzęk tarczy nerwu wzrokowego, parestezje, polineuropatia ruchowa, poliomawirus, postępująca wieloogniskowa leukoencefalopatia, przerost dziąseł, reakcja rzekomoanafilaktyczna, zaburzenia limfoproliferacyjne, zaburzenia żołądkowo-jelitowe, zakrzepowa plamica małopłytkowa, zapalenie trzustki, zapalenie wątroby, zespół bólowy wywołany inhibitorem kalcyneuryny, zespół hemolityczno-mocznicowy, zespół odwracalnej tylnej encefalopatii, żółtaczka, zwłóknienie śródmiąższowe, zwyrodnienie szkliste tętniczek - Leksykon leków
Działania niepożądane – Sandimmun Neoral 50 mg
Cyklosporyna (Sandimmun Neoral) wykazuje szeroki profil działań niepożądanych, z dominującymi zaburzeniami czynności nerek (w tym nefrotoksycznością ostrą i przewlekłą), nadciśnieniem tętniczym, zaburzeniami metabolicznymi (hiperlipidemia, hiperglikemia, hiperkaliemia, hipomagnezemia, hiperurykemia) oraz objawami neurologicznymi (drżenie, bóle głowy, drgawki, encefalopatia). Częstość i nasilenie działań niepożądanych koreluje z dawką i wskazaniem do leczenia, przy czym pacjenci po transplantacji, stosujący wyższe dawki i długotrwałą immunosupresję, są szczególnie narażeni. Ponadto, terapia cyklosporyną zwiększa ryzyko zakażeń oportunistycznych (wirusowych, bakteryjnych, grzybiczych, pasożytniczych), w tym poważnych powikłań takich jak nefropatia poliomawirusowa (PVAN) i postępująca wieloogniskowa leukoencefalopatia (PML). Zgłaszano także podwyższone ryzyko rozwoju chłoniaków, chorób limfoproliferacyjnych oraz nowotworów skóry, co jest związane z intensywnością i czasem trwania immunosupresji.
chłoniak, cholestaza, choroba limfoproliferacyjna, cyklosporyna, drgawki, encefalopatia, ginekomastia, hiperglikemia, hiperkaliemia, hiperlipidemia, hiperurykemia, hipomagnezemia, hirsutyzm, inhibitor kalcyneuryny, jadłowstręt, leukopenia, małopłytkowość, mialgia, mikroangiopatia zakrzepowa, mikroangiopatyczna niedokrwistość hemolityczna, miopatia, nadciśnienie tętnicze, nefropatia związana z poliomawirusem, niedokrwistość, niewydolność wątroby, obrzęk tarczy nerwu wzrokowego, parestezja, polineuropatia ruchowa, postępująca wieloogniskowa leukoencefalopatia, przerost dziąseł, wrzód trawienny, wysypka alergiczna, zaburzenie czynności nerek, zakrzepowa plamica małopłytkowa, zanik kanalików, zapalenie trzustki, zapalenie wątroby, zespół bólowy wywołany przez inhibitor kalcyneuryny, zespół hemolityczno-mocznicowy, zespół odwracalnej tylnej encefalopatii, żółtaczka, zwłóknienie śródmiąższowe, zwyrodnienie szkliste tętniczek - Leksykon leków
Wpływ na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn – Klertis 12,5 mg
Produkt leczniczy Klertis (sunitynib) wykazuje niewielki, ale istotny wpływ na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługi maszyn, głównie ze względu na częste działania niepożądane takie jak zawroty głowy (występujące u ≥1/100 do <1/10 pacjentów), uczucie zmęczenia, bóle głowy oraz zaburzenia widzenia (np. zwiększone łzawienie). Ponadto, sunitynib może wywoływać poważne neurologiczne działania niepożądane, w tym drgawki, neuropatię obwodową, parestezje, niedoczulicę i przeczulicę, które mogą znacząco obniżać kontrolę nad pojazdem i czas reakcji kierowcy. Rzadkie, ale krytyczne zdarzenia, takie jak krwotok mózgowy, udar mózgu czy zespół odwracalnej tylnej encefalopatii (RPLS), wymagają bezwzględnego zakazu prowadzenia pojazdów. W zakresie układu sercowo-naczyniowego, bardzo częstym działaniem niepożądanym jest nadciśnienie tętnicze, z ciężkim nadciśnieniem (ciśnienie skurczowe > 200 mm Hg lub rozkurczowe > 110 mm Hg) u 4,7% pacjentów z guzami litymi, a także niedokrwienie mięśnia sercowego, zmniejszenie frakcji wyrzutowej, zastoinowa niewydolność serca i zawał mięśnia sercowego, które mogą prowadzić do nagłego pogorszenia stanu podczas prowadzenia pojazdu.
ból głowy, choroba wieńcowa, drgawki, działanie neurologiczne niepożądane, działanie niepożądane, Klertis, krwotok mózgowy, łzawienie, nadciśnienie tętnicze, neuropatia obwodowa, niedoczulica, niedokrwienie mięśnia sercowego, obrzęk powiek, parestezja, produkt leczniczy, przeczulica, przerzuty do OUN, sunitynib, udar mózgu, zaburzenie widzenia, zastoinowa niewydolność serca, zawał mięśnia sercowego, zawroty głowy, zespół odwracalnej tylnej encefalopatii, zespół odwracalnej tylnej leukoencefalopatii, zmęczenie, zmniejszenie frakcji wyrzutowej - Leksykon leków
Działania niepożądane – Fingolimod Aristo 0,5 mg
Fingolimod, stosowany w dawce 0,5 mg w terapii stwardnienia rozsianego, wykazuje profil bezpieczeństwa oparty na badaniach klinicznych FREEDOMS i FREEDOMS II oraz danych po wprowadzeniu do obrotu. Najczęstsze działania niepożądane (≥10%) to ból głowy (24,5%), zwiększenie aktywności enzymów wątrobowych (15,2%), biegunka (12,6%), kaszel (12,3%), grypa (11,4%), zapalenie zatok (10,9%) oraz ból pleców (10,0%). Zakażenia występują z częstością 65,1%, z przewagą infekcji dolnych dróg oddechowych i zakażeń herpeswirusami, w tym przypadków śmiertelnych. Obrzęk plamki żółtej dotyczy 0,5% pacjentów, szczególnie w pierwszych 3-4 miesiącach terapii, z podwyższonym ryzykiem u osób z zapaleniem błony naczyniowej oka (17%) i cukrzycą. Początkowe podanie leku wiąże się z przemijającą bradykardią (redukcja HR o 12-13 uderzeń/min) oraz zaburzeniami przewodzenia przedsionkowo-komorowego (blok I stopnia u 4,7%, blok II stopnia <0,2%).
aminotransferaza alaninowa, asystolia, atypowa mykobakteria, blok przedsionkowo-komorowy, bradyarytmia, bradykardia, chłoniak nieziarniczy, chłoniak skórny z limfocytów T, działanie niepożądane, enzym wątrobowy, fingolimod, kryptokokowe zapalenie opon mózgowych, leukopenia, limfopenia, małopłytkowość, nadciśnienie tętnicze, natężona objętość wydechowa, obrzęk plamki, ostra niewydolność wątroby, ostre rozsiane zapalenie mózgu i rdzenia, postępująca wieloogniskowa leukoencefalopatia, stan padaczkowy, stwardnienie rozsiane, udar krwotoczny, udar niedokrwienny, wirus opryszczki pospolitej, wirus ospy wietrznej i półpaśca, zakażenie dolnych dróg oddechowych, zakażenie drobnoustrojem oportunistycznym, zakażenie herpeswirusem, zapalenie błony naczyniowej oka, zapalenie oskrzeli, zapalenie płuc, zdolność dyfuzyjna płuc, zespół hemofagocytarny, zespół odwracalnej tylnej encefalopatii, ziarniniak grzybiasty - Leksykon substancji czynnych
Asparaginaza – Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności
Asparaginaza, w tym kryzantaspaza (pochodząca z Erwinia chrysanthemi), jest stosowana w terapii nowotworów układu krwiotwórczego, jednak jej podawanie wymaga ścisłego monitorowania ze względu na ryzyko ciężkich reakcji nadwrażliwości, w tym anafilaksji, które mogą wystąpić zarówno po pierwszej, jak i kolejnych dawkach. Reaktywność krzyżowa między kryzantaspazą a asparaginazą z E. coli jest minimalna, co czyni ją alternatywą u pacjentów uczulonych na formę z E. coli. Należy monitorować objawy miejscowe i ogólnoustrojowe, które zwykle pojawiają się w ciągu 24 godzin, choć możliwe są opóźnione reakcje. W trakcie terapii konieczne jest zapewnienie dostępności leków przeciwwstrząsowych (epinefryna, glikokortykosteroidy, tlen) oraz przerwanie leczenia w przypadku ciężkich reakcji. Ponadto, asparaginaza może indukować zapalenie trzustki, które może mieć przebieg od subklinicznego do ciężkiego, z ryzykiem zgonu; zaleca się monitorowanie amylazy i lipazy oraz obserwację objawów klinicznych, a w przypadku ciężkiego zapalenia trzustki – trwałe odstawienie leku. Hipertrójglicerydemia może nasilać ryzyko zapalenia trzustki, a u części pacjentów obserwowano także przewlekłe uszkodzenie trzustki i niewydolność zewnątrzwydzielniczą.
Leczenie L-asparaginazą wiąże się również z ryzykiem hiperglikemii, w tym kwasicy ketonowej, co wymaga regularnego monitorowania glikemii i ewentualnego stosowania insuliny oraz przerwania terapii. Enzym wpływa na hemostazę poprzez obniżenie syntezy białek koagulacyjnych, antykoagulacyjnych i fibrynolitycznych, co może prowadzić do poważnych zaburzeń krzepnięcia i zdarzeń zakrzepowo-zatorowych; zaleca się rutynowe i regularne badania parametrów krzepnięcia (czas protrombinowy, czas częściowej tromboplastyny, stężenie fibrynogenu i antytrombiny III) oraz rozważenie profilaktyki przeciwzakrzepowej. Ponadto, asparaginaza może powodować hepatotoksyczność manifestującą się wzrostem aminotransferaz, bilirubiny, stłuszczeniem i niewydolnością wątroby, a także hipoalbuminemią, co wymaga ścisłego monitorowania funkcji wątroby i ewentualnego przerwania leczenia. Rzadko obserwuje się toksyczny wpływ na OUN, w tym encefalopatię, napady drgawkowe i zespół odwracalnej tylnej encefalopatii (PRES), który wymaga specjalistycznej diagnostyki i leczenia objawowego. Lek Crisantaspase Porton Biopharma zawiera mniej niż 1 mmol sodu i 5 mg glukozy na dawkę, co jest istotne u pacjentów z cukrzycą.
amylaza, anafilaksja, antytrombina III, białko koagulacyjne, czas częściowej tromboplastyny, czas protrombinowy, depresja OUN, działanie immunosupresyjne, encefalopatia, epinefryna, fibrynogen, glikokortykosteroid dożylny, hiperamonemia, hiperglikemia, hipertrójglicerydemia, hipoalbuminemia, koagulopatia, kryzantaspaza, kwasica ketonowa, L-asparaginaza, lipaza, napad drgawkowy, nietolerancja glukozy, niewydolność wątroby, ostra białaczka limfoblastyczna, PRES, przewlekła niewydolność trzustki, przewlekłe zapalenie trzustki, reakcja nadwrażliwości, stłuszczenie wątroby, toksyczność OUN, układ krwiotwórczy, zaburzenie czynności nerek, zaburzenie czynności wątroby, zapalenie trzustki, zespół odwracalnej tylnej encefalopatii - Leksykon substancji czynnych
Asparagina – Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności
Asparagina, występująca w preparatach farmaceutycznych jako enzym L-asparaginaza lub składnik roztworów aminokwasów do żywienia pozajelitowego, wiąże się z istotnym ryzykiem działań niepożądanych wymagających ścisłego monitorowania. Szczególnie w przypadku L-asparaginazy, stosowanej w leczeniu nowotworów hematologicznych, obserwuje się częste reakcje nadwrażliwości, w tym anafilaksję, która może wystąpić zarówno po pierwszej, jak i kolejnych dawkach. Konieczne jest zapewnienie natychmiastowego dostępu do leków przeciwwstrząsowych (epinefryna, glikokortykosteroidy, tlen). Ponadto, leczenie może indukować zapalenie trzustki o różnym nasileniu, hiperglikemię, zaburzenia hemostazy (w tym zmiany w PT, PTT, fibrynogenie i antytrombinie III), uszkodzenie funkcji wątroby (wzrost aminotransferaz, bilirubiny, stłuszczenie, niewydolność) oraz toksyczne efekty neurologiczne, takie jak encefalopatia czy zespół PRES. Monitorowanie parametrów biochemicznych, w tym amylazy, lipazy, trójglicerydów, elektrolitów, glukozy, funkcji nerek i wątroby, jest obligatoryjne, a w przypadku ciężkich objawów należy rozważyć przerwanie terapii.
W kontekście żywienia pozajelitowego preparaty zawierające asparaginę wymagają indywidualnej oceny korzyści i ryzyka, zwłaszcza u pacjentów z niewydolnością nerek, gdzie dawkowanie powinno być dostosowane do stężeń mocznika i kreatyniny. Ze względu na potencjalne działanie immunosupresyjne L-asparaginazy, należy uwzględnić ryzyko zakażeń przy jednoczesnym stosowaniu innych leków immunosupresyjnych. Terapia asparaginą powinna być prowadzona wyłącznie przez specjalistów hematologów, z zachowaniem ścisłych środków ostrożności i regularnym monitorowaniem klinicznym oraz laboratoryjnym. Wczesne rozpoznanie i szybka interwencja w przypadku działań niepożądanych, takich jak reakcje alergiczne, zapalenie trzustki, zaburzenia metaboliczne czy koagulopatie, są kluczowe dla minimalizacji ryzyka powikłań i poprawy bezpieczeństwa terapii.
amylaza i lipaza, antytrombina III, asparagina, białko koagulacyjne, ciężkie zapalenie trzustki, czas częściowej tromboplastyny, czas protrombinowy, encefalopatia, encefalopatia wątrobowa, epinefryna, glikokortykosteroid dożylny, hiperamonemia, hiperglikemia, hipertrójglicerydemia, hipoalbuminemia, kryzantaspaza, kwasica ketonowa, laktuloza, napad drgawkowy, niedowidzenie połowicze jednoimienne, nietolerancja glukozy, niewydolność wątroby, nowotwór układu krwiotwórczego, PRES, przewlekła niewydolność trzustki, przewlekłe zapalenie trzustki, reakcja anafilaktyczna, reakcja nadwrażliwości, ślepota korowa, stężenie amoniaku, stężenie fibrynogenu, stłuszczenie wątroby, torbiel rzekoma trzustki, zaburzenie krzepnięcia, zapalenie trzustki, zdarzenie zakrzepowo-zatorowe, zespół odwracalnej tylnej encefalopatii, żywienie pozajelitowe - Leksykon leków
Działania niepożądane – INZOLFI 0,25 mg
Fingolimod w dawce 0,25 mg (INZOLFI) stosowany w leczeniu stwardnienia rozsianego wiąże się z licznymi działaniami niepożądanymi, które wymagają ścisłego monitorowania. Najczęstsze objawy to ból głowy (24,5%), zwiększenie aktywności enzymów wątrobowych (15,2%), biegunka (12,6%), kaszel (12,3%) oraz grypa (11,4%). Terapia zwiększa podatność na zakażenia, w tym oportunistyczne, takie jak zakażenia herpeswirusami, kryptokokowe zapalenie opon mózgowych czy PML wywołane wirusem JC, które mogą być śmiertelne. Szczególną uwagę należy zwrócić na ryzyko zakażeń HPV i rozwój nowotworów zależnych od HPV, co uzasadnia rozważenie szczepienia przeciw HPV oraz regularne badania przesiewowe, w tym cytologię szyjki macicy. Ponadto, terapia wiąże się z ryzykiem bradykardii (spadek HR o 12-13 uderzeń/min przy dawce 0,5 mg) i bloków przedsionkowo-komorowych, zwłaszcza w pierwszych 6 godzinach po podaniu pierwszej dawki, co wymaga monitorowania kardiologicznego. Wzrost ciśnienia tętniczego o około 3 mmHg skurczowego i 1 mmHg rozkurczowego obserwowany jest od około miesiąca terapii.
aminotransferaza alaninowa, atypowe mykobakterie, autoimmunologiczna niedokrwistość hemolityczna, blok przedsionkowo-komorowy drugiego stopnia, blok przedsionkowo-komorowy pierwszego stopnia, bradykardia, chłoniak, chłoniak nieziarniczy, chłoniak skórny z limfocytów T, chłoniak z komórek T, cukrzyca, depresja, drgawki, enzymy wątrobowe, fingolimod, kryptokoki, kryptokokowe zapalenie opon mózgowych, lęk, leukopenia, limfopenia, małopłytkowość, migrena, nadciśnienie, natężona objętość wydechowa, obrzęk plamki, ostre rozsiane zapalenie mózgu i rdzenia, pełny blok przedsionkowo-komorowy, postępująca wieloogniskowa leukoencefalopatia, stan padaczkowy, stwardnienie rozsiane, udar niedokrwienny i krwotoczny, wirus JC, wirus opryszczki pospolitej, wirus ospy wietrznej i półpaśca, zakażenie HPV, zapalenie błony naczyniowej oka, zapalenie oskrzeli, zapalenie płuc, zdolność dyfuzyjna płuc dla tlenku węgla, zespół hemofagocytarny, zespół odwracalnej tylnej encefalopatii, ziarniniak grzybiasty - Leksykon leków
Działania niepożądane – Fingolimod Alvogen 0,5 mg
Fingolimod Alvogen w dawce 0,5 mg, stosowany w terapii stwardnienia rozsianego, charakteryzuje się specyficznym profilem bezpieczeństwa, wymagającym ścisłego monitorowania pacjentów. Najczęstsze działania niepożądane obejmują ból głowy (24,5%), zwiększenie aktywności enzymów wątrobowych (15,2%), biegunkę (12,6%), kaszel (12,3%) oraz infekcje, w tym zakażenia dolnych dróg oddechowych i herpeswirusami. Szczególną uwagę należy zwrócić na ryzyko zakażeń oportunistycznych, takich jak PML wywołane przez wirusa JC, kryptokokowe zapalenie opon mózgowych oraz atypowe mykobakteriozy. Obrzęk plamki występuje u 0,5% pacjentów, głównie w ciągu pierwszych 3-4 miesięcy terapii, z wyższym ryzykiem u osób z zapaleniem błony naczyniowej oka i cukrzycą. Początkowo obserwuje się spowolnienie czynności serca, ze średnim spadkiem częstości akcji serca o 12-13 uderzeń/min w ciągu 6 godzin od rozpoczęcia leczenia, a także blok przedsionkowo-komorowy pierwszego stopnia u 4,7% pacjentów.
aminotransferaza alaninowa, autoimmunologiczna niedokrwistość hemolityczna, biegunka, blok przedsionkowo-komorowy, blok przedsionkowo-komorowy pierwszego stopnia, ból głowy, bradykardia, chłoniak, czerniak złośliwy, enzymy wątrobowe, herpeswirus, kryptokokowe zapalenie opon mózgowych, leukopenia, limfopenia, łupież pstry, łysienie, małopłytkowość, nadciśnienie tętnicze, napad drgawkowy, natężona objętość wydechowa, obrzęk obwodowy, obrzęk plamki, ostre rozsiane zapalenie mózgu i rdzenia, postępująca wieloogniskowa leukoencefalopatia, rak kolczystokomórkowy, rak podstawnokomórkowy, rak z komórek Merkla, stwardnienie rozsiane, udar niedokrwienny, wirus brodawczaka ludzkiego, wyprysk, zapalenie błony naczyniowej oka, zapalenie oskrzeli, zapalenie płuc, zapalenie zatok, zawroty głowy, zdolność dyfuzyjna płuc dla tlenku węgla, zespół hemofagocytarny, zespół odwracalnej tylnej encefalopatii - Leksykon leków
Działania niepożądane – Asikreba 12,5 mg
Lek Asikreba, zawierający sunitynib, wiąże się z szerokim spektrum działań niepożądanych, od łagodnych do potencjalnie zagrażających życiu. Najcięższe powikłania obejmują niewydolność nerek i serca, zator tętnicy płucnej, perforację przewodu pokarmowego oraz różne krwotoki, w tym z układu oddechowego, przewodu pokarmowego, guza, układu moczowego i mózgu. Dodatkowo obserwuje się ryzyko niewydolności wielonarządowej, rozsianego krzepnięcia wewnątrznaczyniowego, odmy opłucnowej, wstrząsu i nagłego zgonu. Często występujące działania niepożądane to zmniejszenie apetytu, zaburzenia smaku, nadciśnienie tętnicze, uczucie zmęczenia oraz dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego (biegunka, nudności, zapalenie jamy ustnej, niestrawność, wymioty) i skóry (przebarwienia, erytrodyzestezja dłoniowo-podeszwowa). W trakcie terapii często rozwija się niedoczynność tarczycy oraz zaburzenia hematologiczne, takie jak neutropenia, małopłytkowość i niedokrwistość. Częstość występowania działań niepożądanych klasyfikowana jest od bardzo często (≥1/10) do bardzo rzadko (<1/10 000), a dane pochodzą z badań klinicznych obejmujących 7115 pacjentów z GIST, MRCC i pNET.
białkomocz, erytrodyzestezja dłoniowo-podeszwowa, kardiomiopatia, krwioplucie, krwotok, krwotok do jamy otrzewnowej, krwotok mózgowy, małopłytkowość, martwica kości szczęki, martwica toksyczno-rozpływna naskórka, martwicze zapalenie powięzi, mikroangiopatia zakrzepowa, miopatia, nadciśnienie tętnicze, nadczynność tarczycy, neuropatia obwodowa, neutropenia, niedoczynność tarczycy, niedokrwistość, niewydolność lewej komory serca, niewydolność nadnerczy, niewydolność nerek, niewydolność serca, niewydolność wątroby, niewydolność wielonarządowa, obrzęk naczynioruchowy, odma opłucnowa, pancytopenia, parestezja, perforacja jelita, perforacja przewodu pokarmowego, posocznica, przetoka odbytniczo-pochwowa, rabdomioliza, rozsiane krzepnięcie wewnątrznaczyniowe, rumień wielopostaciowy, sunitynib, tętniak i rozwarstwienie tętnicy, wstrząs, wydłużenie odstępu QT, zakrzepica żył głębokich, zakrzepowa plamica małopłytkowa, zapalenie jamy ustnej, zapalenie tarczycy, zapalenie trzustki, zapalenie wątroby, zator tętnicy płucnej, zawał mięśnia sercowego, zespół nerczycowy, zespół odwracalnej tylnej encefalopatii, zespół ostrej niewydolności oddechowej, zespół Stevensa-Johnsona - Leksykon leków
Działania niepożądane – Cyclaid 100 mg
Cyklosporyna, substancja czynna leku Cyclaid, jest silnym lekiem immunosupresyjnym stosowanym głównie w transplantologii oraz terapii chorób autoimmunologicznych. Profil bezpieczeństwa cyklosporyny obejmuje liczne działania niepożądane, których częstość i nasilenie korelują z dawką i czasem terapii. Najważniejsze z nich to nefrotoksyczność manifestująca się ostrym i przewlekłym uszkodzeniem nerek, zaburzenia metaboliczne (hiperlipidemia, hiperglikemia, hiperkaliemia, hipomagnezemia), a także ryzyko zakażeń oportunistycznych (wirusowych, bakteryjnych, grzybiczych) oraz nowotworów, zwłaszcza chłoniaków i nowotworów skóry. Neurologiczne działania niepożądane obejmują drżenia, bóle głowy, drgawki oraz zespół odwracalnej tylnej encefalopatii (PRES). Często obserwuje się również nadciśnienie tętnicze, hirsutyzm, trądzik, zaburzenia żołądkowo-jelitowe i hematologiczne (leukopenia, małopłytkowość). Profil bezpieczeństwa u dzieci od 1. roku życia jest porównywalny z dorosłymi.
ataksja móżdżkowa, ból głowy, chłoniak, cholestaza, choroba autoimmunologiczna, cyklosporyna, dezorientacja, drgawki, drżenie, działanie immunosupresyjne, encefalopatia, ginekomastia, hepatotoksyczność, hiperglikemia, hiperkaliemia, hiperlipidemia, hiperurykemia, hipomagnezemia, hirsutyzm, inhibitor kalcyneuryny, jadłowstręt, lek immunosupresyjny, leukoencefalopatia wieloogniskowa, małopłytkowość, mikroangiopatia zakrzepowa, nadciśnienie tętnicze, nefropatia, nefrotoksyczność, niedokrwistość, niedokrwistość hemolityczna mikroangiopatyczna, niedowład, niewydolność wątroby, nowotwór, obrzęk tarczy nerwu wzrokowego, parestezja, polineuropatia ruchowa, przerost dziąseł, splątanie, tarcza zastoinowa, transplantologia, upośledzenie słuchu, zaburzenie limfoproliferacyjne, zakażenie wirusowe, zakrzepowa plamica małopłytkowa, zapalenie trzustki, zapalenie wątroby, zespół hemolityczno-mocznicowy, zespół odwracalnej tylnej encefalopatii, żółtaczka - Leksykon chorób i schorzeń
Prosopagnozja (ślepota twarzy) – Diagnostyka i diagnoza
Prosopagnozja, zwana również ślepotą twarzy, to zaburzenie neurologiczne charakteryzujące się niemożnością rozpoznawania twarzy, mimo zachowanej percepcji poszczególnych cech twarzy oraz innych funkcji poznawczych. Występuje w dwóch głównych formach: rozwojowej (wrodzonej), często dziedziczonej autosomalnie dominująco, oraz nabytej, będącej następstwem uszkodzeń mózgu takich jak udar, urazy, zapalenie mózgu czy choroby neurodegeneracyjne. Szacuje się, że prosopagnozja dotyka około 2-3% populacji, co w USA przekłada się na około 10 milionów osób. Kluczowe obszary mózgu zaangażowane w rozpoznawanie twarzy to płaty skroniowe i potyliczne oraz zakręt wrzecionowaty w prawej półkuli, gdzie obserwuje się zmniejszoną gęstość istoty szarej i zaburzenia w istocie białej. Diagnostyka opiera się na szczegółowym wywiadzie, testach neuropsychologicznych takich jak Cambridge Face Memory Test (CFMT), Benton Facial Recognition Test (BFRT) oraz kwestionariuszu PI20, a także badaniach obrazowych (MRI, CT, PET, fMRI) w przypadku prosopagnozji nabytej.
choroba neurodegeneracyjna, depresja, dziedziczenie autosomalne dominujące, encefalopatia hipoksyczna, epilepsja, funkcjonalny rezonans magnetyczny, guz mózgu, istota biała, istota szara, lęk społeczny, majaczenie, neuroróżnorodność, płat potyliczny, płat skroniowy, pozytonowa tomografia emisyjna, prosopagnozja, prosopagnozja nabyta, prosopagnozja rozwojowa, przetwarzanie wzrokowe, rezonans magnetyczny, strategie kompensacyjne, tomografia komputerowa, udar mózgu, udar niedokrwienny, uraz głowy, zaburzenie neurologiczne, zaburzenie pamięci, zaburzenie poznawcze, zaburzenie psychiatryczne, zaburzenie widzenia, zakręt wrzecionowaty, zapalenie mózgu, zespół odwracalnej tylnej encefalopatii - Leksykon leków
Działania niepożądane – Bonaxon 0,5 mg
Fingolimod (Bonaxon) stosowany w terapii stwardnienia rozsianego wiąże się z licznymi działaniami niepożądanymi, z których najczęstsze (≥10%) to ból głowy (24,5%), zwiększenie aktywności enzymów wątrobowych (15,2%), biegunka (12,6%), kaszel (12,3%), grypa (11,4%), zapalenie zatok (10,9%) oraz ból pleców (10,0%). Lek powoduje limfopenię i leukopenię, co zwiększa ryzyko zakażeń, w tym oportunistycznych (np. PML, kryptokokowe zapalenie opon mózgowych, zakażenia herpeswirusami). Obrzęk plamki występuje u 0,5% pacjentów, szczególnie u osób z wywiadem zapalenia błony naczyniowej oka (17%) oraz u chorych z cukrzycą. Po podaniu pierwszej dawki obserwuje się przemijającą bradykardię (spadek HR o 12-13 uderzeń/min) i blok przedsionkowo-komorowy I stopnia (4,7%), a także wzrost ciśnienia tętniczego o około 3 mmHg skurczowego i 1 mmHg rozkurczowego. W trakcie terapii notuje się także podwyższenie aktywności ALT ≥3x GGN u 8,0% pacjentów i ≥5x GGN u 1,8%, z powrotem do normy po odstawieniu leku.
aminotransferaza alaninowa, asystolia, autoimmunologiczna niedokrwistość hemolityczna, blok przedsionkowo-komorowy, blok przedsionkowo-komorowy drugiego stopnia, bradykardia, chłoniak, chłoniak skórny z limfocytów T, chłoniak z komórek B, drgawki, dysplazja, enzymy wątrobowe, fingolimod, herpeswirusy, inwersja załamka T, kryptokokowe zapalenie opon mózgowych, leukopenia, limfopenia, małopłytkowość, migrena, nadciśnienie tętnicze, natężona objętość wydechowa, obrzęk naczynioruchowy, obrzęk plamki, ostre rozsiane zapalenie mózgu i rdzenia, postępująca wieloogniskowa leukoencefalopatia, stan padaczkowy, stwardnienie rozsiane, udar niedokrwienny, wirus brodawczaka ludzkiego, zakażenie dolnych dróg oddechowych, zapalenie błony naczyniowej oka, zapalenie oskrzeli, zapalenie płuc, zapalenie zatok, zarostowa choroba tętnic obwodowych, zdolność dyfuzyjna płuc, zespół hemofagocytarny, zespół odwracalnej tylnej encefalopatii, ziarniniak grzybiasty - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Pazopanib Accord
Pazopanib Accord wymaga szczególnej ostrożności ze względu na ryzyko poważnych działań niepożądanych, w tym hepatotoksyczności, nadciśnienia tętniczego, zaburzeń sercowo-naczyniowych oraz powikłań zakrzepowo-zatorowych. U pacjentów z łagodnymi zaburzeniami czynności wątroby zalecana dawka wynosi 800 mg/dobę, natomiast przy umiarkowanych zaburzeniach dawka powinna być zmniejszona do 200 mg/dobę; lek jest przeciwwskazany u pacjentów z ciężkimi zaburzeniami (bilirubina >3 × GGN). Monitorowanie czynności wątroby jest obowiązkowe przed leczeniem oraz w określonych odstępach czasu (3., 5., 7., 9. tydzień, następnie 3. i 4. miesiąc, a potem okresowo). W przypadku wzrostu aminotransferaz >8 × GGN należy przerwać terapię, a po poprawie wznowić ją w dawce 400 mg/dobę, z dalszym ścisłym monitorowaniem. Wystąpienie jednoczesnego wzrostu aminotransferaz >3 × GGN i bilirubiny >2 × GGN wymaga trwałego odstawienia leku. Szczególną uwagę należy zwrócić na pacjentów powyżej 60. roku życia oraz nosicieli allelu HLA-B*57:01.
allel HLA-B*5701, aminotransferazy, białkomocz, frakcja wyrzutowa lewej komory, hepatotoksyczność, hiperbilirubinemia, inhibitor VEGF, krwioplucie, krwotok do mózgu, krwotok z przewodu pokarmowego, mięsak tkanek miękkich, mikroangiopatia zakrzepowa, nadciśnienie tętnicze, neutropenia, niedoczynność tarczycy, niewydolność wątroby, odma opłucnowa, perforacja przewodu pokarmowego, powikłanie zakrzepowo-zatorowe, przełom nadciśnieniowy, przemijający napad niedokrwienny, rak nerkowokomórkowy, rozwarstwienie tętnicy, śródmiąższowa choroba płuc, tętniczy incydent zakrzepowy, torsade de pointes, udar niedokrwienny mózgu, wydłużenie odstępu QT, zakrzepica żył, zapalenie płuc, zastoinowa niewydolność serca, zator płucny, zawał mięśnia sercowego, zespół Gilberta, zespół nerczycowy, zespół odwracalnej tylnej encefalopatii, zespół odwracalnej tylnej leukoencefalopatii, zespół rozpadu guza