cukrzycowa kwasica ketonowa
Cukrzycowa kwasica ketonowa (DKA) to ostre, potencjalnie zagrażające życiu powikłanie cukrzycy, charakteryzujące się triadą objawów: hiperglikemią (>250 mg/dl), kwasicą metaboliczną (pH krwi <7,3, HCO3- <15 mEq/l) oraz ketonemią i ketonurią. Najczęściej występuje u pacjentów z cukrzycą typu 1, ale może również rozwinąć się u chorych z cukrzycą typu 2 w sytuacjach stresu metabolicznego.
Patofizjologia DKA opiera się na bezwzględnym lub względnym niedoborze insuliny oraz nadmiarze hormonów kontrregulacyjnych (glukagonu, kortyzolu, katecholamin, hormonu wzrostu). Prowadzi to do nasilonej glukoneogenezy i glikogenolizy w wątrobie, upośledzenia wykorzystania glukozy w tkankach obwodowych oraz nasilonej lipolizy z produkcją ciał ketonowych: acetooctanu, β-hydroksymaślanu i acetonu.
Objawy kliniczne obejmują poliurię, polidypsję, odwodnienie, osłabienie, nudności, wymioty, bóle brzucha, zaburzenia świadomości oraz charakterystyczny zapach acetonu z ust. W badaniach laboratoryjnych poza hiperglikemią i kwasicą metaboliczną stwierdza się także podwyższone stężenie ciał ketonowych, hiponatremię, hipokaliemię (pomimo całkowitego deficytu potasu w organizmie), podwyższone parametry zapalne oraz leukocytozę.
Leczenie DKA obejmuje: nawodnienie dożylne, ciągły wlew insuliny, suplementację elektrolitów (głównie potasu), monitorowanie stanu klinicznego i parametrów laboratoryjnych oraz identyfikację i leczenie czynnika wywołującego (najczęściej infekcji, przerwania insulinoterapii lub ostrego incydentu sercowo-naczyniowego). Powikłaniami DKA mogą być obrzęk mózgu (szczególnie u dzieci), ostra niewydolność nerek, powikłania zakrzepowo-zatorowe oraz zaburzenia elektrolitowe.
Powiązane wpisy
- Leksykon leków
Działania niepożądane – Daforbis 10 mg
Daforbis (dapagliflozyna) jest stosowany w leczeniu cukrzycy typu 2, niewydolności serca oraz przewlekłej choroby nerek, z dawką 10 mg w badaniach klinicznych obejmujących odpowiednio ponad 15 000 pacjentów (DECLARE), 2 368 pacjentów (DAPA-HF), 3 126 pacjentów (DELIVER) oraz 2 149 pacjentów (DAPA-CKD). Profil bezpieczeństwa wykazuje, że najczęstszym działaniem niepożądanym są zakażenia narządów płciowych (5,5% w grupie dapagliflozyny vs. 0,6% placebo), głównie łagodne do umiarkowanych, z rzadszymi ciężkimi przypadkami, w tym zgorzelą Fourniera, która wystąpiła bardzo rzadko (1 przypadek na 8 574 pacjentów w DECLARE). Hipoglikemia była częstsza przy jednoczesnym stosowaniu sulfonylomocznika lub insuliny, z ciężką hipoglikemią występującą u 0,7% pacjentów w grupie dapagliflozyny (DECLARE). Zdarzenia związane z niedoborem płynów (odwodnienie, hipowolemia, hipotensja) zgłaszano u 1,1% pacjentów na dapagliflozynie i 0,7% na placebo, z ciężkimi zdarzeniami <0,2%. Cukrzycowa kwasica ketonowa (DKA) występowała rzadziej, głównie u pacjentów stosujących insulinę (27 przypadków w grupie dapagliflozyny vs. 12 w placebo w DECLARE).
albuminuria, cukrzyca typu 2, cukrzycowa kwasica ketonowa, dapagliflozyna, frakcja wyrzutowa lewej komory, hipoglikemia, hipotensja, hipowolemia, inhibitor SGLT2, martwicze zapalenie powięzi krocza, niedobór płynów, niewydolność serca, obrzezanie, odwodnienie, pochodna sulfonylomocznika, przesączanie kłębuszkowe, przewlekła choroba nerek, stulejka, wskaźnik albumina/kreatynina, zakażenie grzybicze, zakażenie narządów płciowych, zakażenie układu moczowego, zapalenie sromu i pochwy, zapalenie żołędzi prącia, zgorzel Fourniera - Leksykon substancji czynnych
Paliperydon – Działania niepożądane
Paliperydon, aktywny metabolit rysperydonu, stosowany głównie w formie palmitynianu do iniekcji o przedłużonym uwalnianiu, charakteryzuje się szerokim spektrum działań niepożądanych. Najczęściej obserwowane to bezsenność, ból głowy, lęk, infekcje górnych dróg oddechowych, reakcje w miejscu wstrzyknięcia, parkinsonizm, akatyzja, sedacja/senność, nudności, zaparcia, zawroty głowy ośrodkowe, bóle mięśniowo-szkieletowe, częstoskurcz, drżenie, wymioty, biegunka, zmęczenie i dystonia. Występowanie akatyzji i sedacji/senności jest zależne od dawki. Szczególną grupę stanowią objawy pozapiramidowe (EPS), w tym parkinsonizm, akatyzja, dyskineza, dystonia i drżenie. Reakcje w miejscu wstrzyknięcia, głównie ból, mają zazwyczaj łagodne do umiarkowanego nasilenie, z tendencją do zmniejszania się w czasie, przy większym bólu po iniekcjach do mięśnia naramiennego niż pośladkowego. Hiperprolaktynemia, manifestująca się m.in. brakiem miesiączki, mlekotokiem, zaburzeniami menstruacji i ginekomastią, występuje u mniej niż 1% pacjentów. W 13-tygodniowym badaniu klinicznym częstość zwiększenia masy ciała ≥ 7% wynosiła 5% w grupie placebo, 6% przy 25 mg, 8% przy 100 mg i 13% przy 150 mg paliperydonu.
agranulocytoza, akatyzja, akineza, bradykineza, brak miesiączki, choreoatetoza, cukrzycowa kwasica ketonowa, dysfagia, dyskineza, dystonia, ginekomastia, hiperprolaktynemia, hipertermia, hipokineza, jaskra, kręcz szyi, lek przeciwpsychotyczny drugiej generacji, mlekotok, neutropenia, objawy pozapiramidowe, opistotonus, paliperydon, palmitynian paliperydonu, parkinsonizm, pleurototonus, prolaktyna, rabdomioliza, reakcja anafilaktyczna, rysperydon, sedacja, śpiączka cukrzycowa, tachykardia komorowa, toksyczna nekroliza naskórka, trombocytopenia, wydłużenie odstępu QT, zakrzepica żył głębokich, zatorowość płucna, zespół Stevensa-Johnsona, złośliwy zespół neuroleptyczny, żylna choroba zakrzepowo-zatorowa - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Anvildis
Produkt leczniczy Anvildis zawierający wildagliptynę w dawce 50 mg jest przeciwwskazany u pacjentów z cukrzycą typu 1, cukrzycową kwasicą ketonową oraz u osób z zaburzeniami czynności wątroby, gdy aktywność AlAT lub AspAT przekracza 3×ULN. Przed rozpoczęciem terapii konieczne jest wykonanie prób czynnościowych wątroby, a następnie monitorowanie enzymów wątrobowych co 3 miesiące w pierwszym roku oraz okresowo według wskazań klinicznych. W przypadku utrzymującej się aktywności aminotransferaz ≥3×ULN lub wystąpienia objawów takich jak żółtaczka, leczenie należy przerwać i nie wznawiać. U pacjentów ze schyłkową niewydolnością nerek (ESRD) poddawanych hemodializie stosowanie wildagliptyny wymaga szczególnej ostrożności, a decyzja o terapii powinna być oparta na ocenie korzyści i ryzyka. Anvildis nie jest substytutem insuliny i nie zaleca się go u pacjentów z niewydolnością serca stopnia IV wg NYHA.
aminotransferaza alaninowa, aminotransferaza asparaginianowa, cukrzycowa kwasica ketonowa, hemodializa, hipoglikemia, klasyfikacja NYHA, niedobór laktazy, nietolerancja galaktozy, niewydolność serca, ostre zapalenie trzustki, pęcherzowe zmiany skórne, powikłania cukrzycowe, schyłkowa niewydolność nerek, sulfonylomocznik, wildagliptyna, zastoinowa niewydolność serca, zespół złego wchłaniania glukozy-galaktozy, żółtaczka - Leksykon leków
Przeciwwskazania – Xuvelex XR 750 mg
Lek Xuvelex XR, zawierający chlorowodorek metforminy w dawkach 500 mg, 750 mg lub 1000 mg, jest przeciwwskazany u pacjentów z nadwrażliwością na substancję czynną lub składniki pomocnicze. Bezwzględne przeciwwskazania obejmują ostre stany kwasicy metabolicznej, takie jak kwasica mleczanowa, cukrzycowa kwasica ketonowa oraz cukrzycowy stan przedśpiączkowy. Ponadto, lek nie powinien być stosowany u pacjentów z ciężką niewydolnością nerek (GFR < 30 mL/min) ze względu na ryzyko kumulacji metforminy i rozwoju kwasicy mleczanowej. Przeciwwskazania dotyczą także ostrych stanów mogących zaburzać czynność nerek, takich jak odwodnienie, ciężkie zakażenia i wstrząs, a także chorób prowadzących do niedotlenienia tkanek, w tym niewyrównanej niewydolności serca, niewydolności oddechowej, niedawno przebytym zawale mięśnia sercowego oraz wstrząsie. Lek jest również przeciwwskazany u pacjentów z niewydolnością wątroby oraz w przypadku ostrego zatrucia alkoholem i alkoholizmu, ze względu na zwiększone ryzyko kwasicy mleczanowej i hipoglikemii.
alkoholizm, chlorowodorek metforminy, ciała ketonowe, ciężka niewydolność nerek, cukrzycowa kwasica ketonowa, cukrzycowy stan przedśpiączkowy, hipoglikemia, hipoksemia, hipoperfuzja nerek, kwas mlekowy, kwasica mleczanowa, nefropatia kontrastowa, niedobór insuliny, niedotlenienie tkanek, niewydolność oddechowa, niewydolność wątroby, niewyrównana niewydolność serca, odwodnienie, ostra niewydolność nerek, ostre zatrucie alkoholem, sepsa, tabletki o przedłużonym uwalnianiu, wskaźnik filtracji kłębuszkowej, wstrząs, zawał mięśnia sercowego, znieczulenie ogólne, znieczulenie podpajęczynówkowe, znieczulenie zewnątrzoponowe - Leksykon leków
Przeciwwskazania – Combodiab 50 mg + 850 mg
Lek Combodiab, zawierający 50 mg sytagliptyny i 850 mg metforminy chlorowodorku, posiada liczne przeciwwskazania, które należy uwzględnić przed rozpoczęciem terapii. Bezwzględnym przeciwwskazaniem jest nadwrażliwość na substancje czynne lub pomocnicze. Lek nie powinien być stosowany u pacjentów z ostrą kwasicą metaboliczną, w tym kwasicą mleczanową, cukrzycową kwasicą ketonową oraz stanem przedśpiączkowym. Ze względu na ryzyko kumulacji metforminy i kwasicy mleczanowej, Combodiab jest przeciwwskazany u pacjentów z ciężką niewydolnością nerek (GFR < 30 ml/min), odwodnieniem, ciężkimi zakażeniami, wstrząsem oraz po podaniu środków kontrastowych zawierających jod. Ponadto, przeciwwskazania obejmują stany niedotlenienia tkanek, takie jak niewydolność serca w stadium dekompensacji, niewydolność układu oddechowego, świeży zawał mięśnia sercowego oraz wstrząs.
alkoholizm, ciężka niewydolność nerek, ciężkie zakażenie, cukrzycowa kwasica ketonowa, cukrzycowy stan przedśpiączkowy, hipoksja tkankowa, hipoperfuzja nerek, karmienie piersią, kwasica mleczanowa, metforminy chlorowodorek, nadwrażliwość na substancję czynną, nefropatia kontrastowa, niedotlenienie tkanek, niewydolność nerek, niewydolność serca, niewydolność układu oddechowego, odwodnienie, ostre zatrucie alkoholowe, reakcja nadwrażliwości, środek kontrastowy zawierający jod, sytagliptyna, wstrząs, zaburzenie czynności wątroby, zaburzenie kwasowo-zasadowe, zawał mięśnia sercowego, znieczulenie ogólne, znieczulenie podpajęczynówkowe, znieczulenie zewnątrzoponowe - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Kwikaton
Preparat Kwikaton zawierający 50 mg wildagliptyny wymaga szczególnej ostrożności w stosowaniu u pacjentów z cukrzycą. Lek jest przeciwwskazany u chorych z cukrzycą typu 1, cukrzycową kwasicą ketonową oraz u pacjentów z zaburzeniami czynności wątroby, zwłaszcza gdy aktywność aminotransferaz (AlAT, AspAT) przekracza 3-krotnie górną granicę normy (ULN). Zaleca się systematyczne monitorowanie enzymów wątrobowych: badanie wyjściowe przed leczeniem, następnie co 3 miesiące w pierwszym roku terapii, a później okresowo. W przypadku utrzymywania się aktywności AlAT lub AspAT ≥3x ULN lub wystąpienia żółtaczki, należy przerwać leczenie i nie wznawiać go po normalizacji parametrów. U pacjentów ze schyłkową niewydolnością nerek poddawanych hemodializie oraz z niewydolnością serca stopnia IV wg NYHA stosowanie wildagliptyny jest ograniczone lub niezalecane ze względu na brak wystarczających danych klinicznych.
AlAT, AspAT, brak laktazy, cukrzyca typu 1, cukrzycowa kwasica ketonowa, enzymy wątrobowe, hemodializa, hipoglikemia, laktoza bezwodna, nietolerancja galaktozy, niewydolność serca, ostre zapalenie trzustki, pęcherzowe zmiany skórne, schyłkowa niewydolność nerek, sulfonylomocznik, wildagliptyna, zapalenie wątroby, zespół złego wchłaniania glukozy-galaktozy, żółtaczka - Leksykon leków
Działania niepożądane – Rispolept 1 mg/ml
Rispolept (rysperydon) w postaci roztworu doustnego charakteryzuje się szerokim spektrum działań niepożądanych, z których najczęściej występują parkinsonizm, sedacja/senność, ból głowy oraz bezsenność (≥10%). Zaburzenia psychiczne, takie jak bezsenność (≥10%), zaburzenia snu, pobudzenie, depresja i lęk (≥1/100 do <1/10), są powszechne, a rzadziej obserwuje się manię, stan splątania czy katatonię. Infekcje, w tym zapalenie płuc, oskrzeli i zakażenia dróg moczowych, występują często (≥1/100 do <1/10). W zakresie hematologicznym notuje się niezbyt często neutropenię, leukopenię, trombocytopenię i niedokrwistość (≥1/1000 do <1/100), a rzadko agranulocytozę (≥1/10 000 do <1/1000). Hiperprolaktynemia i zaburzenia metaboliczne, takie jak zwiększenie masy ciała, hiperglikemia i cukrzyca, również należą do częstych działań niepożądanych (≥1/100 do <1/10). Występują także rzadkie, ale poważne powikłania, jak reakcje anafilaktyczne, nieprawidłowe wydzielanie hormonu antydiuretycznego oraz cukrzycowa kwasica ketonowa (<1/10 000).
agranulocytoza, akatyzja, anoreksja, anorgazmia, bezsenność, ból głowy, cukrzyca, cukrzycowa kwasica ketonowa, eozynofilia, grzybica paznokci, hipercholesterolemia, hiperglikemia, hiperinsulinemia, hiperprolaktynemia, hipertriglicerydemia, hipoglikemia, hiponatremia, katatonia, leukopenia, mania, nadwrażliwość, neutropenia, niedokrwistość, parkinsonizm, polidypsja, reakcja anafilaktyczna, rysperydon, sedacja, somnambulizm, stan splątania, trombocytopenia, zakażenie dróg moczowych, zakażenie górnych dróg oddechowych, zakażenie ucha, zapalenie migdałków, zapalenie oskrzeli, zapalenie pęcherza moczowego, zapalenie płuc, zapalenie tkanki łącznej, zapalenie zatok, zatrucie wodne, zespół nieadekwatnego wydzielania hormonu antydiuretycznego - Leksykon leków
Działania niepożądane – Aripilek 5 mg
Aripilek, zawierający arypiprazol, jest stosowany w leczeniu schizofrenii oraz epizodów maniakalnych w chorobie afektywnej dwubiegunowej typu I. Najczęściej obserwowanymi działaniami niepożądanymi są akatyzja i nudności, występujące u ponad 3% pacjentów. W badaniach długoterminowych (52 tygodnie) u dorosłych pacjentów ze schizofrenią objawy pozapiramidowe (EPS) występowały u 25,8% leczonych arypiprazolem, co jest istotnie niższym odsetkiem niż u pacjentów leczonych haloperydolem (57,3%). U młodzieży (≥13 lat) profil działań niepożądanych jest podobny, jednak senność, zaburzenia pozapiramidowe, suchość w jamie ustnej, zwiększony apetyt i niedociśnienie ortostatyczne występują częściej. W populacji młodzieży z zaburzeniem afektywnym dwubiegunowym najczęstsze działania to senność (23,0%), zaburzenia pozapiramidowe (18,4%) i akatyzja (16,0%). Działania pozapiramidowe i akatyzja wykazują zależność od dawki, przy 10 mg częstość EPS wynosiła 9,1%, a przy 30 mg 28,8%, natomiast akatyzji odpowiednio 12,1% i 20,3% (placebo 1,7%).
akatyzja, aminotransferaza alaninowa, aminotransferaza asparaginianowa, anoreksja, arypiprazol, arytmia komorowa, choroba afektywna dwubiegunowa, choroba zakrzepowo-zatorowa, cukrzycowa kwasica ketonowa, cukrzycowa śpiączka hiperosmolarna, dysfagia, dyskineza, dystonia, epizod maniakalny, fosfataza alkaliczna, fosfokinaza kreatynowa, gammaglutamylotransferaza, hemoglobina glikozylowana, hiperprolaktynemia, hiperseksualność, hiponatremia, hipotensja ortostatyczna, kompulsywne objadanie się, lek przeciwpsychotyczny, neutropenia, niedociśnienie ortostatyczne, niepokój ruchowy, objawy pozapiramidowe, obrzęk naczynioruchowy, odstęp QT, patologiczne uzależnienie od hazardu, późne dyskinezy, priapizm, prolaktyna, rabdomioliza, schizofrenia, sedacja, suchość w jamie ustnej, torsades de pointes, trombocytopenia, zaburzenia kontroli impulsów, zaburzenia pozapiramidowe, zaburzenie afektywne dwubiegunowe, zachłystowe zapalenie płuc, zespół abstynencyjny noworodków, zespół DRESS, zespół niespokojnych nóg, zespół serotoninowy, złośliwy zespół neuroleptyczny - Leksykon leków
Działania niepożądane – Asduter 30 mg
Lek Asduter 30 mg (arypiprazol) wykazuje profil bezpieczeństwa typowy dla leków przeciwpsychotycznych, z najczęstszymi działaniami niepożądanymi takimi jak akatyzja i nudności, występującymi u ponad 3% pacjentów. W badaniach klinicznych częstość występowania objawów pozapiramidowych (EPS) u pacjentów ze schizofrenią leczonych arypiprazolem przez 52 tygodnie wynosiła 25,8%, co jest istotnie niższe niż w grupie leczonej haloperydolem (57,3%). Akatyzja występowała u 12,1% pacjentów z zaburzeniami afektywnymi dwubiegunowymi oraz u 6,2% pacjentów ze schizofrenią. Dystonia, choć rzadsza, może pojawić się szczególnie u młodszych pacjentów i mężczyzn, manifestując się skurczami mięśni szyi, trudnościami w przełykaniu i oddychaniu. Wśród innych działań niepożądanych często obserwowano zaburzenia metaboliczne, takie jak cukrzyca, oraz zaburzenia psychiczne, w tym bezsenność, lęk i zaburzenia kontroli impulsów (np. patologiczne uzależnienie od hazardu, hiperseksualność). Warto podkreślić, że u młodzieży (13-17 lat) częstość występowania senności, sedacji i zaburzeń pozapiramidowych była wyższa niż u dorosłych, a zmiany masy ciała po 12 i 30 tygodniach leczenia wynosiły odpowiednio 2,4 kg i 5,8 kg (w porównaniu do 0,2 kg i 2,3 kg w grupie placebo).
akatyzja, anoreksja, arypiprazol, bezsenność, cukrzycowa kwasica ketonowa, cukrzycowa śpiączka hiperosmolarna, dyskineza, dystonia, epizod maniakalny, fosfokinaza kreatynowa, hiperseksualność, hiponatremia, leukopenia, neutropenia, niedociśnienie ortostatyczne, nudności, objaw pozapiramidowy, obrzęk naczynioruchowy, patologiczne uzależnienie od hazardu, prolaktyna, reakcja anafilaktyczna, reakcja uczuleniowa, schizofrenia, trombocytopenia, zaburzenie afektywne dwubiegunowe, zaburzenie kontroli impulsów, zaburzenie pozapiramidowe - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Gliptivil
Gliptivil (wildagliptyna 50 mg) nie jest wskazany jako substytut insuliny u pacjentów z cukrzycą typu 1 oraz w stanach kwasicy ketonowej. U chorych z zaawansowaną niewydolnością nerek (ESRD) poddawanych hemodializie stosowanie leku wymaga szczególnej ostrożności i ścisłego monitorowania, zgodnie z wytycznymi zawartymi w Charakterystyce Produktu Leczniczego. Przeciwwskazaniem do terapii jest istotne uszkodzenie wątroby, zwłaszcza gdy aktywność aminotransferaz AlAT lub AspAT przekracza 3-krotnie górną granicę normy (ULN). Zaleca się wykonywanie testów czynnościowych wątroby przed rozpoczęciem leczenia oraz regularne monitorowanie co 3 miesiące w pierwszym roku, a następnie okresowo przez cały czas terapii. W przypadku utrzymującej się aktywności enzymów na poziomie ≥3× ULN lub wystąpienia objawów zaburzeń wątrobowych (np. żółtaczka) należy przerwać leczenie i nie wznawiać go po normalizacji wyników.
brak laktazy, cukrzyca typu 1, cukrzycowa kwasica ketonowa, czynność lewej komory, czynność wątroby, enzymy wątrobowe, hemodializa, hipoglikemia, klasyfikacja NYHA, nietolerancja galaktozy, niewydolność serca, ostre zapalenie trzustki, powikłania skórne cukrzycy, schyłkowa niewydolność nerek, sulfonylomocznik, testy czynnościowe wątroby, wildagliptyna, zaburzenie czynności wątroby, zapalenie wątroby, zastoinowa niewydolność serca, zespół złego wchłaniania glukozy-galaktozy, żółtaczka - Leksykon leków
Działania niepożądane – Risperidon Vipharm 3 mg
Risperidon Vipharm, zawierający rysperydon, jest lekiem przeciwpsychotycznym stosowanym w leczeniu schizofrenii i innych zaburzeń psychicznych. Najczęstsze działania niepożądane (≥10%) obejmują parkinsonizm, sedację/senność, ból głowy oraz bezsenność. Działania pozapiramidowe, takie jak parkinsonizm, akatyzja, dystonia i dyskineza, wykazują zależność od dawki i mogą manifestować się objawami takimi jak sztywność mięśni, drżenie spoczynkowe, niepokój ruchowy czy skurcze mięśni. Zaburzenia psychiczne obejmują bezsenność (≥10%), a także często występujące zaburzenia snu, pobudzenie, depresję i niepokój. Istotne są również zmiany metaboliczne, w tym zwiększenie masy ciała (≥7% u 18% pacjentów ze schizofrenią), cukrzyca (0,18% vs 0,11% placebo) oraz hiperglikemia. Ryzyko kardiologiczne obejmuje tachykardię i nadciśnienie (często), a także rzadkie przypadki wydłużenia odstępu QT i poważnych arytmii, w tym torsade de pointes i nagłego zgonu.
akatyzja, arytmia komorowa, bradykinezja, cukrzycowa kwasica ketonowa, dyskineza, dystonia, ginekomastia, hiperglikemia, hiperprolaktynemia, hiponatremia, hipotonia ortostatyczna, kołatanie serca, lek przeciwpsychotyczny, mlekotok, parkinsonizm, późna dyskineza, priapizm, rysperydon, schizofrenia, sedacja, sztywność mięśni, torsade de pointes, wydłużenie odstępu QT, zaburzenia ejakulacji, zaburzenia erekcji, zakrzepica żył głębokich, zatorowość płucna, zespół pozapiramidowy, złośliwy zespół neuroleptyczny, żylna choroba zakrzepowo-zatorowa - Leksykon leków
Działania niepożądane – Tractiva 5 mg
Arypiprazol, substancja czynna leku Tractiva, wykazuje skuteczność w leczeniu schizofrenii oraz zaburzeń afektywnych dwubiegunowych, jednak wiąże się z licznymi działaniami niepożądanymi, które wymagają monitorowania. Najczęściej obserwowane działania niepożądane to akatyzja (12,1% u pacjentów z zaburzeniami afektywnymi dwubiegunowymi, 6,2% u pacjentów ze schizofrenią) oraz nudności (>3%). Zaburzenia pozapiramidowe (EPS) występowały u 25,8% pacjentów ze schizofrenią leczonych arypiprazolem, znacznie rzadziej niż u pacjentów leczonych haloperydolem (57,3%). Dystonia, szczególnie u młodszych i męskich pacjentów, może pojawić się w pierwszych dniach terapii. Arypiprazol może także indukować zaburzenia metaboliczne, takie jak cukrzyca (często), hiperglikemia (niezbyt często), a także rzadkie przypadki cukrzycowej śpiączki hiperosmolalnej i kwasicy ketonowej. W zakresie układu sercowo-naczyniowego obserwuje się tachykardię i hipotensję ortostatyczną (często), a także rzadkie, ale poważne zdarzenia, takie jak torsade de pointes czy zatrzymanie akcji serca. W populacji młodzieży (13-17 lat) profil bezpieczeństwa jest podobny do dorosłych, z wyższą częstością senności, zaburzeń pozapiramidowych oraz zmiany masy ciała (średni przyrost do 5,8 kg po 30 tygodniach).
Wśród działań niepożądanych o częstości nieznanej znajdują się poważne powikłania neurologiczne, takie jak złośliwy zespół neuroleptyczny, drgawki typu grand mal, zespół serotoninowy oraz napad przymusowego patrzenia z rotacją gałek ocznych. Arypiprazol może powodować zarówno hiperprolaktynemię, jak i hipoprolaktynemię, obserwowaną u 25,6-29,5% kobiet i 45,0-53,3% mężczyzn w populacji młodzieży. Dodatkowo, zgłaszano zaburzenia hematologiczne (leukopenia, neutropenia, trombocytopenia) oraz reakcje alergiczne, w tym ciężką reakcję DRESS. W zakresie zaburzeń psychiatrycznych często występują bezsenność, lęk, niepokój ruchowy, a także ryzyko prób samobójczych i zaburzeń kontroli impulsów (np. patologiczne uzależnienie od hazardu, hiperseksualność). Monitorowanie pacjentów pod kątem tych działań jest kluczowe, a wszelkie podejrzewane działania niepożądane powinny być zgłaszane do odpowiednich organów nadzoru farmakologicznego.
akatyzja, aminotransferaza alaninowa, aminotransferaza asparaginianowa, anoreksja, bezsenność, biegunka, choroba zakrzepowo-zatorowa, cukrzyca, cukrzycowa kwasica ketonowa, cukrzycowa śpiączka hiperosmolarna, drgawki typu grand mal, dysfagia, dyskineza, dystonia, fosfataza alkaliczna, gammaglutamylotransferaza, hiperglikemia, hiperprolaktynemia, hiponatremia, hipoprolaktynemia, hipotensja ortostatyczna, komorowe zaburzenia rytmu, leukopenia, neutropenia, niedociśnienie ortostatyczne, niewydolność wątroby, nudności, objawy pozapiramidowe, obżarstwo, parkinsonizm, patologiczny hazard, rabdomioliza, schizofrenia, sedacja, ślinotok, tachykardia, torsade de pointes, trombocytopenia, zaburzenie afektywne dwubiegunowe, zaburzenie kontroli impulsów, zakrzepica żył głębokich, zapalenie trzustki, zapalenie wątroby, zaparcia, zator płucny, zespół DRESS, zespół serotoninowy, złośliwy zespół neuroleptyczny, żółtaczka - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Glypvilo
Produkt leczniczy Glypvilo zawierający wildagliptynę w dawce 50 mg jest przeciwwskazany u pacjentów z cukrzycą typu 1, cukrzycową kwasicą ketonową, ciężkimi zaburzeniami czynności wątroby oraz u osób z aktywnością enzymów wątrobowych AlAT lub AspAT przekraczającą 3-krotność górnej granicy normy (ULN). Szczególną ostrożność należy zachować u pacjentów ze schyłkową niewydolnością nerek (ESRD) poddawanych hemodializie oraz u chorych z niewydolnością serca klasy III według NYHA, a stosowanie u pacjentów z klasą IV jest niewskazane. Monitorowanie czynności wątroby jest kluczowe – badania enzymów wątrobowych powinny być wykonywane przed rozpoczęciem terapii, następnie co 3 miesiące przez pierwszy rok, a później okresowo. W przypadku utrzymującej się aktywności AspAT lub AlAT ≥3x ULN, leczenie należy przerwać i nie wznawiać. Ponadto, u pacjentów z objawami zaburzeń wątroby (np. żółtaczka) Glypvilo powinno być natychmiast odstawione.
AlAT, AspAT, cukrzyca typu 1, cukrzycowa kwasica ketonowa, enzymy wątrobowe, hemodializa, hipoglikemia, insulinoterapia, klasyfikacja NYHA, niewydolność serca, ostre zapalenie trzustki, powikłania cukrzycowe, schyłkowa niewydolność nerek, sulfonylomocznik, terapia skojarzona, wildagliptyna, zapalenie wątroby, zastoinowa niewydolność serca, żółtaczka - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Adimuplan
Adimuplan, zawierający sytagliptynę w dawkach 25 mg, 50 mg lub 100 mg, jest przeciwwskazany u pacjentów z cukrzycą typu 1 oraz w terapii kwasicy ketonowej. Szczególną uwagę należy zwrócić na ryzyko ostrego zapalenia trzustki, objawiającego się uporczywym, silnym bólem brzucha, które może prowadzić do poważnych powikłań, w tym martwiczego lub krwotocznego zapalenia trzustki. W przypadku podejrzenia zapalenia trzustki konieczne jest natychmiastowe odstawienie leku i niekontynuowanie terapii sytagliptyną po potwierdzeniu rozpoznania. Ryzyko hipoglikemii jest niskie podczas monoterapii, ale wzrasta przy jednoczesnym stosowaniu insuliny lub sulfonylomocznika, co wymaga dostosowania dawek tych leków. U pacjentów z GFR < 45 ml/min oraz u osób z ESRD konieczna jest modyfikacja dawkowania, aby uniknąć toksyczności związanej z upośledzonym wydalaniem nerkowym.
Adimuplan, agonista receptora PPARγ, anafilaksja, autoimmunologiczna choroba skóry, ciężka reakcja nadwrażliwości, cukrzyca typu 1, cukrzycowa kwasica ketonowa, dializa otrzewnowa, hemodializa, hipoglikemia, inhibitor DPP-4, insulina, lek przeciwcukrzycowy, martwicze zapalenie trzustki, metformina, obrzęk naczynioruchowy, ostre zapalenie trzustki, pemfigoid pęcherzowy, pochodna sulfonylomocznika, schyłkowa niewydolność nerek, sytagliptyna, wydalanie przez nerki, zespół Stevensa-Johnsona, złuszczająca choroba skóry - Leksykon chorób i schorzeń
Hiperglikemia – Etiologia i przyczyny
Hiperglikemia definiowana jest jako stężenie glukozy we krwi powyżej 125 mg/dl na czczo oraz 180 mg/dl 2 godziny po posiłku. Patofizjologia hiperglikemii opiera się na zaburzeniu homeostazy glukozy, wynikającym z niedoboru insuliny lub insulinooporności, co prowadzi do nadmiernego gromadzenia się glukozy w krwiobiegu. Najczęstszą przyczyną przewlekłej hiperglikemii jest cukrzyca typu 1 (autoimmunologiczne zniszczenie komórek beta trzustki) oraz typu 2 (insulinooporność i względny niedobór insuliny). Inne etiologie obejmują cukrzycę ciążową, choroby trzustki (np. przewlekłe zapalenie, rak, mukowiscydoza), zaburzenia endokrynologiczne (zespół Cushinga, akromegalia, guz chromochłonny, PCOS) oraz stosowanie leków podnoszących poziom glukozy (glikokortykosteroidy, diuretyki tiazydowe, beta-blokery, leki przeciwpsychotyczne). Czynniki ryzyka to m.in. otyłość (>120% masy ciała), predyspozycje genetyczne, niektóre grupy etniczne oraz współistniejące schorzenia metaboliczne.
akromegalia, beta-bloker, cukrzyca ciążowa, cukrzyca typu 1, cukrzyca typu 2, cukrzycowa kwasica ketonowa, diuretyk tiazydowy, efekt Somogyi, fenytoina, glikokortykosteroid, guz chromochłonny, hemochromatoza, hiperglikemia, hiperlipidemia, homeostaza glukozy, insulinooporność, komórki beta trzustki, lek immunosupresyjny, lek przeciwpsychotyczny, mukowiscydoza, nadciśnienie tętnicze, nefropatia, neuropatia cukrzycowa, niediabetyczna hiperglikemia, podwyższony poziom glukozy, przewlekłe zapalenie trzustki, rak trzustki, retinopatia cukrzycowa, udar, zawał serca, zespół Cushinga, zespół policystycznych jajników - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Sitagliptin Sandoz
Produkt leczniczy Sitagliptin Sandoz jest wskazany do leczenia cukrzycy typu 2 i nie powinien być stosowany u pacjentów z cukrzycą typu 1 ani w przypadku cukrzycowej kwasicy ketonowej. Stosowanie sytagliptyny wiąże się z ryzykiem ostrego zapalenia trzustki, które objawia się uporczywym, silnym bólem brzucha. W przypadku podejrzenia zapalenia trzustki konieczne jest natychmiastowe odstawienie leku oraz innych potencjalnie zaangażowanych produktów leczniczych, a także wdrożenie diagnostyki potwierdzającej lub wykluczającej to powikłanie. Po potwierdzeniu zapalenia trzustki leczenie sytagliptyną nie powinno być kontynuowane, zwłaszcza u pacjentów z historią tego schorzenia. Hipoglikemia jest rzadkością podczas monoterapii sytagliptyną, jednak ryzyko to wzrasta przy jednoczesnym stosowaniu insuliny lub pochodnych sulfonylomocznika, co wymaga dostosowania dawek tych leków.
agonista receptora PPAR, anafilaksja, ból brzucha, cukrzyca typu 1, cukrzyca typu 2, cukrzycowa kwasica ketonowa, dializa otrzewnowa, dipeptydylopeptydaza 4, filtracja kłębuszkowa, hemodializa, hipoglikemia, martwicze zapalenie trzustki, metformina, obrzęk naczynioruchowy, ostre zapalenie trzustki, pemfigoid pęcherzowy, pochodna sulfonylomocznika, reakcja nadwrażliwości, schyłkowa niewydolność nerek, sytagliptyna, zapalenie trzustki, zespół Stevensa-Johnsona, złuszczająca choroba skóry - Leksykon substancji czynnych
Rysperydon – Działania niepożądane
Rysperydon, lek przeciwpsychotyczny II generacji, jest szeroko stosowany w leczeniu schizofrenii, epizodów maniakalnych w chorobie afektywnej dwubiegunowej oraz zaburzeń zachowania u pacjentów z otępieniem. Najczęstsze działania niepożądane obejmują parkinsonizm (≥10%), sedację/senność, ból głowy oraz bezsenność. Objawy pozapiramidowe, takie jak akatyzja i dystonia, wykazują zależność od dawki. W terapii formą o przedłużonym uwalnianiu dominują bezsenność, lęk, infekcje górnych dróg oddechowych oraz depresja. Istotne są również zaburzenia metaboliczne (hiperglikemia, cukrzyca, dyslipidemia) i hormonalne (hiperprolaktynemia prowadząca do ginekomastii, zaburzeń miesiączkowania i seksualnych dysfunkcji). Monitorowanie parametrów metabolicznych, masy ciała, poziomu prolaktyny oraz EKG (w tym odstępu QT) jest kluczowe dla bezpieczeństwa terapii.
agranulocytoza, akatyzja, anorgazmia, blok przedsionkowo-komorowy, bradykardia, bradykinezja, choroba afektywna dwubiegunowa, choroba zakrzepowo-zatorowa, cukrzycowa kwasica ketonowa, częstomocz, dysfagia, dyskineza, dyskineza późna, dystonia, ginekomastia, hiperglikemia, hiperprolaktynemia, hipokinezja, hiponatremia, hipotermia, infekcja górnych dróg oddechowych, katatonia, krwawienie z nosa, lek przeciwpsychotyczny drugiej generacji, leukopenia, łysienie, migotanie przedsionków, mlekotok, nadciśnienie tętnicze, nadmierne rogowacenie, napad drgawkowy, neutropenia, niedociśnienie ortostatyczne, niestrawność, nietrzymanie kału, nietrzymanie moczu, obrzęk naczynioruchowy, otępienie, parkinsonizm, priapizm, przemijający napad niedokrwienny, rabdomioliza, schizofrenia, sedacja, tachykardia, toksyczna nekroliza naskórka, torsade de pointes, udar naczyniowy mózgu, wydłużenie odstępu QT, zaburzenie lipidowe, zachłystowe zapalenie płuc, zakrzepica żył głębokich, zapalenie oskrzeli, zapalenie płuc, zapalenie zatok, zatorowość płucna, zatrzymanie moczu, zespół bezdechu sennego, zespół odstawienny noworodków, zespół pozapiramidowy, zespół Stevensa-Johnsona, złośliwy zespół neuroleptyczny, żółtaczka - Leksykon chorób i schorzeń
Hiperglikemia – Charakterystyka, pielęgnacja i opieka
Hiperglikemia definiowana jest jako stężenie glukozy we krwi na czczo powyżej 125 mg/dl (6,9 mmol/l) lub powyżej 180 mg/dl (10 mmol/l) dwie godziny po posiłku, choć niektóre źródła obniżają próg do 110 mg/dl na czczo i 140 mg/dl po posiłku. Etiologia hiperglikemii obejmuje niedobór insuliny, insulinooporność, nadmierne spożycie węglowodanów, stres, choroby, stosowanie leków (np. steroidów) oraz brak aktywności fizycznej. Klinicznie objawia się polidypsją, poliurią, polifagią, zmęczeniem, rozmazanym widzeniem i nawracającymi infekcjami. Nieleczona hiperglikemia może prowadzić do ostrych powikłań, takich jak cukrzycowa kwasica ketonowa (DKA) i hiperglikemiczny stan hiperosmolarny (HHS), które wymagają natychmiastowej interwencji medycznej. Przewlekła hiperglikemia zwiększa ryzyko powikłań mikronaczyniowych (nefropatia, retinopatia, neuropatia) oraz makronaczyniowych (choroba wieńcowa, udar), a także zaburzeń odporności i gojenia ran.
agonista receptora GLP-1, analog insuliny, choroba sercowo-naczyniowa, ciągłe monitorowanie glukozy, cukrzyca, cukrzycowa kwasica ketonowa, diagnoza pielęgniarska, funkcja odpornościowa, hiperglikemia, hiperglikemiczny stan hiperosmolarny, hipoglikemia, inhibitor SGLT2, insulina, insulinooporność, ketony w moczu, monitorowanie glukozy, nefropatia cukrzycowa, neuropatia cukrzycowa, odwodnienie, polidypsja, polifagia, poliuria, pompa insulinowa, poziom glukozy we krwi, retinopatia cukrzycowa, śpiączka cukrzycowa, steroid - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Sitagliptin Sandoz
Stosowanie sytagliptyny, inhibitora DPP-4, u pacjentów z cukrzycą typu 2 wymaga szczególnej ostrożności, zwłaszcza u osób z historią zapalenia trzustki oraz zaburzeniami czynności nerek. Lek jest przeciwwskazany u pacjentów z cukrzycą typu 1 oraz w przebiegu kwasicy ketonowej. Istotnym ryzykiem jest możliwość wystąpienia ostrego zapalenia trzustki, objawiającego się uporczywym, silnym bólem brzucha, które w większości przypadków ustępuje po odstawieniu leku. W przypadku podejrzenia zapalenia trzustki konieczne jest natychmiastowe przerwanie terapii. U pacjentów z GFR <45 ml/min oraz u osób dializowanych zaleca się modyfikację dawkowania, aby uniknąć kumulacji leku. Ponadto, w terapii skojarzonej z insuliną lub pochodnymi sulfonylomocznika należy rozważyć redukcję ich dawek w celu minimalizacji ryzyka hipoglikemii.
agonista receptora PPAR, anafilaksja, choroba autoimmunologiczna skóry, cukrzyca typu 1, cukrzyca typu 2, cukrzycowa kwasica ketonowa, filtracja kłębuszkowa, hipoglikemia, inhibitor dipeptydylopeptydazy-4, insulina, martwicze zapalenie trzustki, metformina, obrzęk naczynioruchowy, ostre zapalenie trzustki, pemfigoid pęcherzowy, pochodna sulfonylomocznika, reakcja nadwrażliwości, schyłkowa niewydolność nerek, sytagliptyna, terapia skojarzona, wydalanie nerkowe, zaburzenie gospodarki węglowodanowej, zapalenie trzustki, zespół Stevensa-Johnsona, złuszczająca choroba skóry - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Simlerid
Simlerid (sytagliptyna), inhibitor DPP-4, nie jest wskazany w leczeniu cukrzycy typu 1 ani cukrzycowej kwasicy ketonowej. Istotnym ryzykiem związanym z jego stosowaniem jest możliwość wystąpienia ostrego zapalenia trzustki, które może mieć przebieg od łagodnego do martwiczego lub krwotocznego, potencjalnie zagrażającego życiu. W przypadku podejrzenia zapalenia trzustki konieczne jest natychmiastowe odstawienie leku i innych potencjalnie podejrzanych preparatów. Ryzyko hipoglikemii zależy od schematu leczenia: w monoterapii lub w połączeniu z lekami niepowodującymi hipoglikemii (np. metformina, agoniści PPARγ) częstość hipoglikemii jest porównywalna z placebo, natomiast w terapii skojarzonej z insuliną lub sulfonylomocznikiem obserwuje się jej wzrost, co wymaga rozważenia redukcji dawek tych leków i ścisłego monitorowania glikemii.
agonista receptora PPARγ, anafilaksja, ciężka reakcja nadwrażliwości, cukrzyca typu 1, cukrzycowa kwasica ketonowa, dializa otrzewnowa, hemodializa, hipoglikemia, inhibitor DPP-4, insulina, martwicze zapalenie trzustki, metformina, monoterapia, obrzęk naczynioruchowy, ostre zapalenie trzustki, pemfigoid pęcherzowy, schyłkowa niewydolność nerek, silny ból brzucha, Simlerid, sulfonylomocznik, sytagliptyna, zespół Stevensa-Johnsona, złuszczająca choroba skóry