Przeciwwskazania stosowania leku. Kiedy i w jakich warunkach odradzić pacjentowi stosowanie tego leku?

Metformina w postaci chlorowodorku jest powszechnie stosowanym lekiem przeciwcukrzycowym, jednak istnieją określone sytuacje kliniczne, w których jego stosowanie jest bezwzględnie przeciwwskazane. Dokładna znajomość tych przeciwwskazań pozwala uniknąć potencjalnie niebezpiecznych powikłań terapii i zapewnić pacjentom bezpieczne leczenie. Poniżej omówiono szczegółowo wszystkie sytuacje kliniczne, w których należy odradzić pacjentowi stosowanie preparatu Metformin hydrochloride Biofarm 500 mg.¹

Nadwrażliwość na składniki preparatu

Stosowanie leku Metformin hydrochloride Biofarm jest przeciwwskazane u pacjentów wykazujących nadwrażliwość na metforminę lub na którąkolwiek substancję pomocniczą zawartą w preparacie. Reakcje nadwrażliwości mogą przybierać różne formy, od łagodnych objawów skórnych po ciężkie reakcje anafilaktyczne. W przypadku podejrzenia reakcji nadwrażliwości należy natychmiast przerwać stosowanie leku i wdrożyć odpowiednie postępowanie terapeutyczne.²

Ostre stany kwasicy metabolicznej

Kwasica metaboliczna w każdej postaci stanowi bezwzględne przeciwwskazanie do stosowania metforminy. Dotyczy to szczególnie dwóch stanów klinicznych:

• Kwasica mleczanowa – ciężkie, rzadkie, ale potencjalnie śmiertelne powikłanie metaboliczne, które może wystąpić w wyniku kumulacji metforminy.
• Cukrzycowa kwasica ketonowa – ostra komplikacja cukrzycy wymagająca natychmiastowego leczenia insuliną.

W obu tych stanach podawanie metforminy jest przeciwwskazane i może prowadzić do pogorszenia stanu klinicznego pacjenta.³

Stan przedśpiączkowy w cukrzycy

U pacjentów w stanie przedśpiączkowym w przebiegu cukrzycy stosowanie metforminy jest przeciwwskazane. Stan ten wymaga natychmiastowej interwencji, zwykle z użyciem insuliny, płynoterapii i wyrównania zaburzeń elektrolitowych. Podanie metforminy mogłoby opóźnić wdrożenie właściwego leczenia i pogorszyć rokowanie.⁴

Niewydolność nerek

Ciężka niewydolność nerek z GFR poniżej 30 ml/min stanowi przeciwwskazanie do leczenia metforminą. Wynika to z faktu, że lek ten jest wydalany przez nerki, a przy znacznie upośledzonej funkcji nerek dochodzi do jego kumulacji, co zwiększa ryzyko wystąpienia kwasicy mleczanowej. U takich pacjentów należy rozważyć alternatywne metody leczenia cukrzycy.⁵

Ostre stany zagrażające funkcji nerek

Przeciwwskazaniem do stosowania metforminy są również ostre stany chorobowe mogące prowadzić do zaburzenia czynności nerek. Należą do nich:

• Odwodnienie – może prowadzić do prerenal dysfunkcji nerek i kumulacji metforminy
• Ciężkie zakażenia – mogą powodować zaburzenia hemodynamiczne i upośledzenie perfuzji nerek
• Wstrząs – niezależnie od etiologii, prowadzi do hipoperfuzji nerek

W powyższych stanach należy bezwzględnie wstrzymać podawanie metforminy do czasu ustabilizowania stanu pacjenta i normalizacji funkcji nerek.⁶

Stany niedotlenienia tkanek

Metformina jest przeciwwskazana w chorobach mogących być przyczyną niedotlenienia tkanek, szczególnie w stanach ostrych lub zaostrzeniach chorób przewlekłych. Do takich stanów należą:

• Niewyrównana niewydolność serca – zaburza perfuzję tkanek i może prowadzić do kwasicy mleczanowej
• Niewydolność oddechowa – powoduje hipoksemię i sprzyja rozwojowi kwasicy mleczanowej
• Niedawno przebyty zawał mięśnia sercowego – wiąże się z ryzykiem zaburzeń hemodynamicznych
• Wstrząs – prowadzi do hipoperfuzji tkanek i organów

W każdym z tych stanów stosowanie metforminy znacząco zwiększa ryzyko kwasicy mleczanowej, dlatego lek powinien być odstawiony.⁷

Zaburzenia funkcji wątroby i alkoholizm

Przeciwwskazaniami do stosowania metforminy są również stany związane z dysfunkcją wątroby oraz nadużywaniem alkoholu:

• Niewydolność wątroby – upośledza metabolizm kwasu mlekowego i zwiększa ryzyko kwasicy mleczanowej
• Ostre zatrucie alkoholem – potęguje działanie metforminy na metabolizm kwasu mlekowego
• Alkoholizm – przewlekłe spożywanie alkoholu może nasilać hepatotoksyczność i zwiększać ryzyko kwasicy mleczanowej

U pacjentów z tymi schorzeniami metformina powinna być zastąpiona innymi lekami przeciwcukrzycowymi.⁸

Postępowanie w przypadku planowanych zabiegów

Należy pamiętać, że w przypadku planowanych procedur diagnostycznych lub terapeutycznych, które mogą powodować przejściowe pogorszenie funkcji nerek lub stany hipoksji, zaleca się czasowe odstawienie metforminy. Dotyczy to szczególnie badań z użyciem środków kontrastowych zawierających jod, zabiegów chirurgicznych wymagających ograniczenia przyjmowania płynów, a także innych procedur mogących wpłynąć na perfuzję nerek lub utlenowanie tkanek.

Decyzja o wznowieniu leczenia metforminą powinna być podjęta dopiero po ustabilizowaniu stanu pacjenta i normalizacji parametrów funkcji nerek.⁹