Przeciwwskazania stosowania leku. Kiedy i w jakich warunkach odradzić pacjentowi stosowanie tego leku?

Metformin hydrochloride STADA w dawce 500 mg w postaci tabletek o przedłużonym uwalnianiu zawiera substancję czynną metforminy chlorowodorek w ilości 500 mg (co odpowiada 389,938 mg metforminy). Jest to lek szeroko stosowany w terapii cukrzycy, jednak jego stosowanie podlega określonym ograniczeniom. Poniżej przedstawiono szczegółowe przeciwwskazania do stosowania tego preparatu, które należy dokładnie rozważyć podczas kwalifikacji pacjenta do leczenia.¹

Nadwrażliwość na składniki preparatu

Stosowanie leku Metformin hydrochloride STADA jest przeciwwskazane u pacjentów z nadwrażliwością na metforminę lub na którąkolwiek substancję pomocniczą zawartą w preparacie. Reakcje nadwrażliwości mogą manifestować się w różny sposób, od łagodnych objawów skórnych po ciężkie reakcje anafilaktyczne, dlatego wywiad alergologiczny przed włączeniem leku jest niezbędny.²

Zaburzenia równowagi kwasowo-zasadowej

Lek jest bezwzględnie przeciwwskazany u pacjentów z ostrą kwasicą metaboliczną niezależnie od jej rodzaju. Dotyczy to w szczególności takich stanów jak:

• Kwasica mleczanowa – poważne powikłanie metaboliczne mogące wystąpić w trakcie leczenia metforminą
• Cukrzycowa kwasica ketonowa – ostre powikłanie cukrzycy charakteryzujące się podwyższonym stężeniem ciał ketonowych

W każdym przypadku występowania kwasicy metabolicznej należy odstąpić od stosowania metforminy i wdrożyć odpowiednie leczenie przyczynowe.³

Stan przedśpiączkowy w cukrzycy

Stan przedśpiączkowy w cukrzycy jest bezwzględnym przeciwwskazaniem do stosowania metforminy. Stan ten charakteryzuje się ciężkimi zaburzeniami świadomości, znaczną hiperglikemią, odwodnieniem i zaburzeniami elektrolitowymi. Pacjenci w stanie przedśpiączkowym wymagają intensywnego leczenia, w tym insulinoterapii, wyrównania gospodarki wodno-elektrolitowej oraz leczenia schorzeń towarzyszących.⁴

Niewydolność nerek

Metformin hydrochloride STADA jest przeciwwskazany u pacjentów z ciężką niewydolnością nerek, definiowaną jako wskaźnik filtracji kłębuszkowej (GFR) poniżej 30 ml/min. Wynika to z faktu, że metformina jest wydalana głównie przez nerki, a upośledzenie ich funkcji prowadzi do kumulacji leku w organizmie, co zwiększa ryzyko wystąpienia kwasicy mleczanowej. U pacjentów z niewydolnością nerek należy regularnie monitorować czynność nerek i dostosowywać dawkowanie leku lub rozważyć zastosowanie alternatywnych leków przeciwcukrzycowych.⁵

Ostre stany chorobowe wpływające na czynność nerek

Stosowanie metforminy jest przeciwwskazane w ostrych stanach chorobowych, które mogą powodować zaburzenia czynności nerek. Do takich stanów należą:

• Odwodnienie – zarówno wywołane przez biegunkę, wymioty, jak i niedostateczną podaż płynów, które może prowadzić do przednerkowej niewydolności nerek
• Ciężkie zakażenia – zwłaszcza ogólnoustrojowe, które mogą upośledzać funkcję nerek poprzez mechanizmy związane z reakcją zapalną i wstrząsem septycznym
• Wstrząs – niezależnie od etiologii, który poprzez zmniejszenie perfuzji narządowej prowadzi do upośledzenia funkcji nerek

W przypadku wystąpienia powyższych stanów należy przerwać stosowanie metforminy i wznowić leczenie dopiero po normalizacji stanu klinicznego pacjenta i parametrów funkcji nerek.⁶

Stany powodujące niedotlenienie tkanek

Metformin hydrochloride STADA nie powinien być stosowany u pacjentów z chorobami, które mogą być przyczyną niedotlenienia tkanek, zwłaszcza w przypadku choroby ostrej lub zaostrzenia choroby przewlekłej. Do takich stanów należą:

• Niewyrównana niewydolność serca – prowadząca do zastoju w krążeniu płucnym i systemowym, co skutkuje niewystarczającym dostarczaniem tlenu do tkanek
• Niewydolność oddechowa – upośledzająca wymianę gazową w płucach i prowadząca do hipoksemii
• Niedawno przebyty zawał mięśnia sercowego – w okresie ostrej fazy, kiedy występują zaburzenia hemodynamiczne i niedotlenienie mięśnia sercowego
• Wstrząs – związany z niedostateczną perfuzją tkankową prowadzącą do hipoksji tkankowej

Każdy z tych stanów zwiększa ryzyko kwasicy mleczanowej, która jest rzadkim, ale poważnym powikłaniem terapii metforminą.⁷

Zaburzenia czynności wątroby i alkoholizm

Przeciwwskazaniem do stosowania leku Metformin hydrochloride STADA jest:

• Niewydolność wątroby – ze względu na zwiększone ryzyko kwasicy mleczanowej z powodu zaburzeń metabolizmu kwasu mlekowego
• Ostre zatrucie alkoholem – alkohol hamuje glukoneogenezę wątrobową i może nasilać efekt hipoglikemizujący metforminy
• Alkoholizm – ze względu na zwiększone ryzyko kwasicy mleczanowej oraz pogorszenie funkcji wątroby i nerek w wyniku regularnego spożywania alkoholu

U pacjentów nadużywających alkoholu lub z chorobami wątroby należy rozważyć alternatywne leki przeciwcukrzycowe.⁸

Podsumowanie przeciwwskazań

Przed przepisaniem leku Metformin hydrochloride STADA należy dokładnie ocenić obecność powyższych przeciwwskazań. W przypadku ich występowania należy rozważyć alternatywne leczenie przeciwcukrzycowe. Ważne jest również, aby na bieżąco monitorować stan pacjenta, ponieważ niektóre przeciwwskazania mogą pojawić się w trakcie leczenia, co będzie wymagało czasowego lub trwałego odstawienia metforminy.⁹