aktywacja astrocytów
Aktywacja astrocytów to proces, w którym te komórki glejowe przechodzą szereg zmian morfologicznych, molekularnych i funkcjonalnych w odpowiedzi na uszkodzenie ośrodkowego układu nerwowego (OUN) lub stan chorobowy. Proces ten, znany również jako astroglioza, charakteryzuje się proliferacją astrocytów, zwiększoną ekspresją kwaśnego białka włókienkowego gleju (GFAP) oraz zmianami w kształcie komórek z gwiaździstego na hipertroficzny.
W zależności od bodźca aktywującego, astrocyty mogą wykazywać fenotyp neurotoksyczny (A1) lub neuroprotekcyjny (A2). Astrocyty A1 uwalniają mediatory prozapalne, takie jak TNF-α, IL-1β i IL-6, przyczyniając się do progresji chorób neurodegeneracyjnych. Z kolei astrocyty A2 wydzielają czynniki neurotroficzne i przeciwzapalne, wspierając procesy naprawcze w tkance nerwowej.
Aktywacja astrocytów odgrywa istotną rolę w patofizjologii wielu schorzeń neurologicznych, w tym choroby Alzheimera, Parkinsona, stwardnienia zanikowego bocznego, stwardnienia rozsianego czy udaru mózgu. Coraz więcej dowodów wskazuje, że modulacja aktywności astrocytów może stanowić obiecującą strategię terapeutyczną w leczeniu chorób neurodegeneracyjnych poprzez promowanie fenotypu neuroprotekcyjnego i hamowanie neurotoksycznego.
Powiązane wpisy
- Leksykon chorób i schorzeń
Stwardnienie zanikowe boczne – Patofizjologia i mechanizm
Stwardnienie zanikowe boczne (ALS) to postępująca, śmiertelna choroba neurodegeneracyjna charakteryzująca się zwyrodnieniem neuronów ruchowych w korze mózgowej, pniu mózgu i rdzeniu kręgowym, prowadząca do osłabienia mięśni, paraliżu i śmierci najczęściej w ciągu 3-5 lat od diagnozy. Patogeneza ALS jest wieloczynnikowa i obejmuje mutacje genetyczne w genach SOD1 (15-20% fALS), TARDBP (TDP-43), FUS oraz ekspansję powtórzeń GGGGCC w genie C9ORF72, które powodują zaburzenia metabolizmu RNA, agregację toksycznych białek, stres oksydacyjny, ekscytotoksyczność glutaminianową, dysfunkcję mitochondriów oraz zaburzenia transportu aksonalnego. Kluczowe mechanizmy obejmują toksyczne właściwości zmutowanego SOD1, nieprawidłowe agregaty cytoplazmatyczne TDP-43 i FUS, a także produkcję dipeptydów powtarzalnych (DPR) w mutacji C9ORF72. Stres oksydacyjny i uszkodzenia mitochondrialne nasilają produkcję reaktywnych form tlenu (ROS), co prowadzi do peroksydacji lipidów, w tym fosfolipidów z utlenioną fosfatydylocholiną (PC-OxPL), będących wczesnym mediatorem patologii ALS.
agregaty białkowe, aktywacja astrocytów, aktywacja mikrogleju, anionorodnik ponadtlenkowy, ciała inkluzyjne, degeneracja aksonów, dysfunkcja mitochondrialna, dysmutaza ponadtlenkowa 1, ekscytotoksyczność glutaminianowa, gen FUS/TLS, neurofilamenty, neuroinflammacja, niewydolność oddechowa, oligonukleotydy antysensowne, otępienie czołowo-skroniowe, peroksydacja lipidów, płyn mózgowo-rdzeniowy, połączenie nerwowo-mięśniowe, powtórzenia heksanukleotydowe, reaktywne formy tlenu, stres oksydacyjny, stwardnienie zanikowe boczne, transport aksonalny, zwyrodnienie neuronów ruchowych