gen HEXA
Gen HEXA (hexosaminidase A) koduje podjednostkę alfa enzymu heksozaminidazy A, który jest odpowiedzialny za rozkład gangliozydów GM2 w lizosomach. Zlokalizowany na chromosomie 15q23-q24, odgrywa kluczową rolę w metabolizmie lipidów w układzie nerwowym.
Mutacje w genie HEXA prowadzą do choroby Taya-Sachsa – dziedziczonej autosomalnie recesywnie lizosomalnej choroby spichrzeniowej. Niedobór aktywności enzymu heksozaminidazy A skutkuje gromadzeniem gangliozydów GM2 w neuronach, co prowadzi do postępującej neurodegeneracji. Najcięższa, niemowlęca postać choroby objawia się między 3-6 miesiącem życia i prowadzi do śmierci zazwyczaj przed 4 rokiem życia.
Diagnostyka genetyczna mutacji genu HEXA ma szczególne znaczenie w badaniach przesiewowych wśród grup etnicznych o wysokiej częstości nosicielstwa, takich jak Żydzi aszkenazyjscy. Obecnie znanych jest ponad 100 różnych mutacji genu HEXA, przy czym niektóre z nich wiążą się z łagodniejszym fenotypem choroby, dając objawy w późniejszym wieku.
Powiązane wpisy
-
Leksykon chorób i schorzeń
Choroba Tay-Sachsa to dziedziczna, neurodegeneracyjna choroba genetyczna, prowadząca do przedwczesnego zgonu, dla której nie istnieje skuteczne leczenie. Profilaktyka opiera się głównie na badaniach przesiewowych nosicieli, które obejmują ocenę aktywności enzymu heksozaminidazy A w surowicy lub leukocytach oraz analizę molekularną mutacji genu HEXA. Programy przesiewowe, szczególnie w populacjach wysokiego ryzyka (np. Żydzi aszkenazyjscy, francuscy Kanadyjczycy, Cajunowie), doprowadziły do redukcji liczby przypadków choroby o ponad 90%, przy częstości nosicielstwa około 1:30 i częstości choroby 1:4000 urodzeń w populacji aszkenazyjskiej. Diagnostyka prenatalna (biopsja kosmówki między 10.-14. tygodniem ciąży, amniocenteza między 15.-18. tygodniem) umożliwia wykrycie choroby z ryzykiem poronienia ≤1%. Dla par obojga nosicieli dostępna jest także diagnostyka preimplantacyjna (PGD) w połączeniu z IVF, pozwalająca na selekcję zdrowych zarodków i uniknięcie urodzenia dziecka z chorobą.
American College of Obstetricians and Gynecologists, amniocenteza, badanie przesiewowe, biopsja kosmówki, choroba Sandhoffa, choroba Tay-Sachsa, delecja, diagnostyka genetyczna preimplantacyjna, enzymatyczna terapia zastępcza, gen HEXA, heksozaminidaza A, neurodegeneracja, płyn owodniowy, poradnictwo genetyczne, poronienie, przeszczep krwi pępowinowej, terapia chaperonowa, terapia genowa, zapłodnienie in vitro, Żydzi aszkenazyjscy -
Leksykon chorób i schorzeń
Choroba Tay-Sachsa to rzadka, autosomalnie recesywna lizosomalna choroba spichrzeniowa z grupy sfingolipidoz, wywołana mutacjami w genie HEXA na chromosomie 15q23, kodującym podjednostkę alfa enzymu beta-heksozaminidazy A (Hex-A). Niedobór lub brak aktywności Hex-A prowadzi do patologicznej akumulacji gangliozydu GM2 w neuronach mózgu i rdzenia kręgowego, co skutkuje neurodegeneracją, wakuolizacją cytoplazmy, utratą komórek Purkinjego oraz astrogliozą. Ponad 130 mutacji HEXA zostało zidentyfikowanych, w tym charakterystyczna insercja 4 par zasad w eksonie 11 u Żydów aszkenazyjskich. Poziom resztkowej aktywności enzymu koreluje z fenotypem klinicznym: całkowity brak lub <0,5% aktywności powoduje postać niemowlęcą, 0,5-2% postać młodzieńczą, a 2-10% postać późną (LOTS). Choroba występuje z częstością około 1:112 000 urodzeń, ale jest znacznie częstsza w populacjach wysokiego ryzyka, np. 1:3600 u Żydów aszkenazyjskich, gdzie nosicielstwo wynosi 1:27-30. Akumulacja GM2 wywołuje neuroinflammację poprzez aktywację mikrogleju, uwalnianie prozapalnych cytokin i infiltrację komórek jednojądrzastych, co nasila uszkodzenie neuronów.
astroglioza, badanie prenatalne, badanie przesiewowe, beta-heksozaminidaza A, choroba Tay-Sachsa, dziedziczenie autosomalne recesywne, efekt założyciela, enzymatyczna terapia zastępcza, gangliozydoza GM2, gangliozydy GM2, gen HEXA, komórki Purkinjego, metabolizm lipidów, neurodegeneracja, neuroinflammacja, niemowlęca postać choroby, nosicielstwo genu, ośrodkowy układ nerwowy, poradnictwo genetyczne, późna postać choroby, proces zapalny, siatkówka, terapia genowa, terapia redukcji substratu -
Leksykon chorób i schorzeń
Choroba Tay-Sachsa to autosomalna recesywna choroba neurodegeneracyjna spowodowana mutacjami w genie HEXA na chromosomie 15q23, kodującym podjednostkę alfa enzymu beta-heksozaminidazy A (Hex A). Niedobór lub brak aktywności tego enzymu prowadzi do patologicznej akumulacji gangliozydu GM2 w neuronach OUN i siatkówce, co skutkuje toksycznym uszkodzeniem komórek nerwowych. W klasycznej niemowlęcej postaci choroby aktywność enzymu wynosi około 0%, a w postaciach o późniejszym początku zachowuje się 10-15% aktywności. Patogeneza obejmuje zaburzenia transportu endosomalnego, upośledzenie autofagii, akumulację alfa-synukleiny oraz neurozapalną reakcję z aktywacją mikrogleju, astrocytów i infiltracją komórek jednojądrzastych, co prowadzi do progresywnej utraty neuronów i oligodendrocytów. W badaniach na modelach zwierzęcych i komórkowych wykazano, że akumulacja GM2 wywołuje przewlekły stan zapalny i zmiany ekspresji cytokin pro- i przeciwzapalnych, co jest kluczowe dla rozwoju neurodegeneracji.
aktywacja astrocytów, aktywacja mikrogleju, autofagia, bariera krew-mózg, beta-heksozaminidaza A, chaperony farmakologiczne, choroba neurodegeneracyjna, choroba Sandhoffa, choroba Tay-Sachsa, dziedziczenie autosomalne recesywne, ekscytotoksyczność, enzym lizosomalny, gangliozydoza GM2, gen HEXA, homeostaza wapniowa, lizosom, neuroinflammacja, niemowlęca postać choroby, ośrodkowy układ nerwowy, programowana śmierć komórkowa, prozapalne cytokiny, siatkówka oka, terapia enzymatyczna zastępcza, terapia genetyczna, terapia redukcji substratu -
Leksykon chorób i schorzeń
Choroba Tay-Sachsa (TSD) to rzadka, autosomalnie recesywna choroba neurodegeneracyjna, charakteryzująca się postępującym uszkodzeniem układu nerwowego. Częstość występowania w populacji ogólnej wynosi około 1 na 320 000 żywych urodzeń, z nosicielstwem na poziomie 1 na 250-300 osób. W populacjach wysokiego ryzyka, takich jak Żydzi aszkenazyjscy, częstość nosicielstwa sięga 1 na 27-30, a zachorowalność 1 na 3500-3600 żywych urodzeń, co stanowi około 100-krotny wzrost w porównaniu do populacji ogólnej. Diagnostyka opiera się na oznaczeniu aktywności enzymu heksozaminidazy A (HEXA) oraz analizie mutacji w genie HEXA, z możliwością diagnostyki prenatalnej poprzez badania kosmówki lub płynu owodniowego. Wprowadzenie programów badań przesiewowych w grupach wysokiego ryzyka w USA, Kanadzie i Izraelu doprowadziło do redukcji zachorowalności o około 90%, jednak większość nowych przypadków pojawia się obecnie w populacjach nieobjętych rutynowymi badaniami.
amniocenteza, anemia sierpowata, badanie biochemiczne, badanie molekularne, badanie przesiewowe, biopsja kosmówki, choroba neurodegeneracyjna, choroba Tay-Sachsa, diagnostyka preimplantacyjna, diagnostyka prenatalna, diagnostyka różnicowa, dziedziczenie autosomalne recesywne, efekt założyciela, enzym HEXA, gen HEXA, heksozaminidaza A, heterozygota, historia naturalna choroby, komórki macierzyste hematopoetyczne, konsanguinizm, nosicielstwo genu, poradnictwo genetyczne, rezonans magnetyczny, terapia genowa, terapia ukierunkowana, tomografia komputerowa, wrodzony błąd metabolizmu, zaburzenie genetyczne, Żydzi aszkenazyjscy
