przeszczep komórek macierzystych krwiotwórczych
Przeszczep komórek macierzystych krwiotwórczych (HSCT – Hematopoietic Stem Cell Transplantation) to procedura medyczna polegająca na wprowadzeniu do organizmu pacjenta zdrowych komórek macierzystych, które mają zdolność odtworzenia wszystkich komórek krwi. Procedura ta jest stosowana w leczeniu wielu chorób hematologicznych, immunologicznych oraz niektórych nowotworów litych.
Wyróżniamy dwa główne rodzaje przeszczepień: autologiczne (gdzie dawcą jest sam pacjent) oraz allogeniczne (gdzie komórki pochodzą od zgodnego immunologicznie dawcy). Źródłem komórek macierzystych krwiotwórczych może być szpik kostny, krew obwodowa po mobilizacji lub krew pępowinowa.
Przed przeszczepieniem stosuje się kondycjonowanie – przygotowanie organizmu biorcy poprzez chemioterapię i/lub radioterapię w celu eliminacji choroby podstawowej i stworzenia miejsca dla przeszczepianych komórek. Głównymi powikłaniami po przeszczepieniu allogenicznym jest choroba przeszczep przeciwko gospodarzowi (GvHD), infekcje oraz nawrót choroby podstawowej.
Wskazania do HSCT obejmują białaczki, chłoniaki, szpiczaka mnogiego, zespoły mielodysplastyczne, ciężką anemię aplastyczną, niektóre wrodzone niedobory odporności oraz choroby metaboliczne. Przeszczepienie komórek macierzystych krwiotwórczych jest zabiegiem ratującym życie, który wymaga specjalistycznej opieki wielodyscyplinarnej i długotrwałej obserwacji pacjenta.
Powiązane wpisy
- Leksykon chorób i schorzeń
Mukozitis – Epidemiologia
Mukozitis, będący częstym powikłaniem leczenia przeciwnowotworowego, występuje z różną częstością w zależności od rodzaju terapii: 20-40% u pacjentów z guzami litymi leczonych konwencjonalną chemioterapią, 75-80% u pacjentów poddawanych mieloablacyjnemu przygotowaniu do przeszczepu komórek macierzystych, 85-100% u chorych na nowotwory głowy i szyi leczonych radioterapią, a nawet do 97% przy skojarzeniu chemio- i radioterapii. Ciężkie postacie mukozitis występują u 26,4% pacjentów z nowotworami głowy i szyi, a u pacjentów stosujących inhibitory mTOR odsetek ciężkich przypadków sięga 30,7%. Czynniki ryzyka obejmują rodzaj i dawkę chemioterapii, schemat frakcjonowania radioterapii, wiek, płeć (większe ryzyko u kobiet), stan odżywienia, higienę jamy ustnej oraz czynniki genetyczne. Epidemiologia różni się także geograficznie, z najwyższą liczbą przypadków w USA (596 671) i Japonii (260 358) w 2020 roku. Mukozitis wiąże się z istotnym obciążeniem klinicznym i ekonomicznym, zwiększając ryzyko zakażeń, hospitalizacji (do 32% w radioterapii frakcjonowanej) oraz kosztów leczenia (do 43 000 USD na pacjenta w przypadku wysokodawkowej chemioterapii). Wpływa również negatywnie na jakość życia, powodując ból, dysfagię i problemy żywieniowe.
5-fluorouracyl, alkaloidy Vinca, antracykliny, bakterie Gram-ujemne, błona śluzowa, chemioradioterapia, cyklofosfamid, doksorubicyna, drożdżaki, fludarabina, higiena jamy ustnej, inhibitory mTOR, kandydoza jamy ustnej, komórki macierzyste, leczenie przeciwnowotworowe, metotreksat, mukozitis, nowotwory głowy i szyi, osteoradionekroza, próchnica, przeszczep komórek macierzystych, przeszczep komórek macierzystych krwiotwórczych, przeszczep szpiku kostnego, radioterapia głowy i szyi, skala WHO, sonda nosowo-żołądkowa, stan odżywienia, sukralfat, trudność w połykaniu, zakażenie - Leksykon chorób i schorzeń
Chłoniak t-komórkowy skóry – Rokowania, prognozy i postęp choroby
Chłoniak T-komórkowy skóry (CTCL), w tym najczęstszy ziarniniak grzybiasty (MF) oraz zespół Sézary’ego (SS), charakteryzuje się rokowaniem ściśle zależnym od stadium choroby w momencie rozpoznania. Wczesne stadia (IA-IIA) cechują się wysokim 5-letnim przeżyciem swoistym dla choroby na poziomie 89-98% oraz 10-letnim przeżyciem względnym wynoszącym 90,3%, z medianą przeżycia przekraczającą 20 lat w stadium IA. W zaawansowanych stadiach (IIB-IVB) obserwuje się znaczne pogorszenie rokowania: stadium IIB (guzy skórne) ma medianę przeżycia 3,2 roku i 10-letnie przeżycie względne 42%, stadium III (erytrodermia) medianę 4-6 lat i 10-letnie przeżycie 83%, a stadia IV (zajęcie pozaskórne) medianę przeżycia poniżej 1,5 roku i 10-letnie przeżycie 20% przy zajęciu węzłów chłonnych. Zespół Sézary’ego cechuje się 5-letnim przeżyciem swoistym dla choroby na poziomie 36% i medianą przeżycia 2-4 lata. Negatywne czynniki prognostyczne obejmują wiek ≥60 lat, płeć męską, podwyższony poziom LDH, obecność limfadenopatii, zajęcie krwi i narządów wewnętrznych oraz transformację do chłoniaka z dużych komórek.
beta-2 mikroglobulina, chłoniak nie-Hodgkinowski, chłoniak T-komórkowy skóry, choroba Hodgkina, dehydrogenaza mleczanowa, eozynofilia, klasyfikacja Ann Arbor, krew obwodowa, limfadenopatia, międzynarodowy indeks prognostyczny, pembrolizumab, posocznica, przeszczep komórek macierzystych krwiotwórczych, Pseudomonas aeruginosa, stadium T1, Staphylococcus aureus, zespół Sézary’ego, ziarniniak grzybiasty - Leksykon chorób i schorzeń
Twardzina – Leczenie
Twardzina (skleroderma) to przewlekła choroba autoimmunologiczna charakteryzująca się nadmiernym włóknieniem skóry i narządów wewnętrznych, bez możliwości całkowitego wyleczenia. Leczenie jest wielokierunkowe i indywidualizowane, obejmujące immunosupresję (metotreksat, mykofenolan mofetylu w dawce 1,5-3 g/dzień, cyklofosfamid, dożylne immunoglobuliny, rytuksymab, tocilizumab), terapię objawową (np. leczenie zespołu Raynauda antagonistami wapnia, inhibitorami PDE-5, dożylnym iloprostem) oraz metody niefarmakologiczne, takie jak fizjoterapia i modyfikacja stylu życia. Szczególną uwagę zwraca się na leczenie śródmiąższowej choroby płuc (ILD) i nadciśnienia płucnego (PAH), które są głównymi przyczynami śmiertelności, stosując m.in. mykofenolan mofetylu, nintedanib, tocilizumab oraz kombinacje leków z grupy inhibitorów PDE-5 i antagonistów receptora endoteliny. W terapii zmian skórnych stosuje się m.in. fotochemioterapię UVA-1 oraz leki immunosupresyjne, a w przypadku powikłań naczyniowych – leczenie farmakologiczne i zabiegowe (sympatektomia, toksyna botulinowa).
abatacept, antagonista receptora endoteliny, antagonista wapnia, bosentan, cyklofosfamid, fizjoterapia, glikokortykosteroid, iloprost dożylny, immunoglobulina dożylna, inhibitor fosfodiesterazy 5, inhibitor kinazy tyrozynowej, inhibitor konwertazy angiotensyny, inhibitor pompy protonowej, inhibitor receptora interleukiny-6, lek immunosupresyjny, metotreksat, mykofenolan mofetylu, nadciśnienie płucne tętnicze, niesteroidowy lek przeciwzapalny, nintedanib, odkładanie kolagenu, owrzodzenie palca, powikłanie narządowe, przeciwciało monoklonalne, przełom nerkowy, przeszczep komórek macierzystych krwiotwórczych, refluks żołądkowo-przełykowy, rytuksymab, śródmiąższowa choroba płuc, tocilizumab, tofacytynib, twardzina, twardzina układowa, zapalenie mięśni, zapalenie stawów, zespół Raynauda